III SA/Łd 1298/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2016r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. Z. od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 24 czerwca 2016r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej p o s t a n a w i a : utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. J. Z. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Postanowieniem z dnia 29 lutego 2016r. Referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z 9 maja 2016r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi po rozpoznaniu sprzeciwu od powyższego postanowienia, utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy wskazując, że przyczyną odmowy przyznania skarżącej prawa pomocy było w głównej mierze nieprzekazanie wszystkich żądanych przez sąd informacji o stanie majątkowym, niezbędnych do prawidłowego rozpoznania wniosku. Brak wszystkich niezbędnych dokumentów źródłowych oraz niespójne oświadczenia i dokumenty znajdujące się w aktach sprawy uniemożliwiły sądowi rzeczywistą ocenę stanu majątkowego i zdolności płatniczych strony. W dniu 7 czerwca 2016r. do akt sprawy wpłynęło pismo skarżącej z dnia 3 czerwca 2016r. zawierające kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Do wniosku skarżąca załączyła formularz "PPF", w którym ograniczyła się do wskazania, że uzyskuje dochody z tytułu umowy o pracę w wysokości 462,50 zł brutto miesięcznie. Postanowieniem z dnia 24 czerwca 2016r. Referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Referendarz sądowy wskazał, że składając kolejny wniosek w ramach tego samego postępowania skarżąca była świadoma konieczności przekazania żądanych przez sąd dokumentów i informacji o stanie majątkowym, a mimo to ograniczyła się jedynie do wskazania wysokości dochodu uzyskiwanego z tytułu umowy o pracę. Do wniosku po raz kolejny nie załączyła żadnych dokumentów źródłowych obrazujących jej aktualną sytuację materialną, co przesądziło o braku podstaw do zmiany stanowiska zaprezentowanego w postanowieniu Referendarza sądowego z dnia 29 lutego 2016r. oraz w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi 9 maja 2016r. Od powyższego postanowienia skarżąca złożyła sprzeciw. Zaskarżając powyższe postanowienie w całości skarżąca zarzuciła obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., poprzez błędne jego zastosowanie i uznanie, iż skarżąca nie wykazała, że zachodzi w niniejszej sprawie okoliczność uzasadniająca przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, pomimo że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a tym bardziej nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia podała, że nie posiada żadnych środków pieniężnych wystarczających na pokrycie przedmiotowej opłaty sądowej z uwagi na trudną, a wręcz tragiczną sytuację finansową i rodzinną. Obecnie posiada liczne zobowiązania, zadłużenia i inne obciążenia finansowe względem kontrahentów, banków i urzędów skarbowych oraz ZUS. Wskazała, że wobec niej zostało wystawionych szereg tytułów wykonawczych, które opiewają łącznie na bardzo dużą kwotę. Toczą się liczne postępowania egzekucyjne, a aktualna sytuacja finansowa spowodowała nie tylko utratę płynności finansowej, ale i poważnie zagraża jej egzystencji jako człowieka i obywatela. Nie mogła liczyć się z możliwością powstania obowiązku uiszczenia opłaty i nie miała możliwości poczynienia na ten cel oszczędności. Podkreśliła, że niezwolnienie jej od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych uniemożliwi realizację zagwarantowanego konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a, (w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015r.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2004r., sygn. akt FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. W rozpoznawanej sprawie sąd ponownie podzielił stanowisko Referendarza sądowego, że składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca nie wykazała w żaden sposób, by zmieniły się okoliczności leżące u podstaw poprzednich rozstrzygnięć w przedmiocie prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że jeżeli fakty, które strona podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 września 2004r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl., postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2005r., sygn. akt II FZ 470/05, niepubl.). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie oraz rodzinie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 29 stycznia 2008r., sygn. akt I FZ 437/07, niepubl.), natomiast przez wydatki utrzymania koniecznego należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takie jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty. W ocenie sądu Referendarz sądowy zasadnie uznał, że brak jakichkolwiek okoliczności świadczących o zmianie stanu majątkowego strony, a przede wszystkim w dalszym ciągu nieprzedstawienie żądanych uprzednio dokumentów i informacji o stanie majątkowym i dochodach przesądza o braku podstaw do zmiany zaprezentowanego wcześniej stanowiska, że skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Powyższych kwestii strona nie wyjaśniła również w kolejnym złożonym w niniejszej sprawie sprzeciwie, który w całości powiela zarzuty i argumentację zawartą w sprzeciwie wniesionym od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 29 lutego 2016r. Wobec sprzecznych i niespójnych danych zawartych w aktach sprawy i notorycznego uchylania się przez skarżącą od obowiązku przedstawienia w sposób pełny i rzetelny informacji o swojej sytuacji osobistej i majątkowej, sąd nie ma możliwości rzeczywistej oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącej. Tymczasem to na stronie skarżącej jako wnioskującej o zwolnienie od kosztów sądowych ciąży obowiązek przedstawienia wszelkich okoliczności dowodzących, że mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową ponieść pełnych kosztów postępowania. Biorąc pod uwagę, że skarżąca po raz kolejny nie przedstawiła w sposób rzetelny i pełny całokształtu swojej sytuacji majątkowej, zaś z nadesłanych dokumentów złożonych na poczet wcześniejszego prawomocnie zakończonego postępowania w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynika, by nie była w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, sąd podzielił stanowisko Referendarza sądowego zawarte w zaskarżonym postanowieniu z dnia 24 czerwca 2016r., który prawidłowo uznał, że skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z powyższych względów na podstawie art. 260 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., sąd orzekł, jak w postanowieniu. e.o.