III SA/Łd 169/08

Dnia 14 stycznia 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi –Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Asesor WSA Ewa Alberciak (spr.) Protokolant Apl. radc. Marta Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2009 roku sprawy ze skargi T. P. i K. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. M. z dnia [...] nr [...]. 2. przyznaje adwokat H. M. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł., ul. [...], kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa i 80/100) złote obejmującą podatek od towarów i usług oraz kwotę 17,00 (siedemnaście) złotych jako opłatę skarbową od pełnomocnictwa, łącznie kwotę 309,80 (trzysta dziewięć i 80/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącym z urzędu i nakazuje wypłacić powyższą kwotę adwokat H. M. z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. III SA/Łd 169/08 UZASADNIENIE Pismem z dnia 20 lutego 2008 roku T. P. i K. P. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...]. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny: Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. M. prowadził, jako organ egzekucyjny, postępowanie wobec zobowiązanych małżonków – T. P. i K. P. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...], wystawionego przez Prezydenta Miasta T. M. Wystawienie tytułu poprzedzone było upomnieniem z dnia 30 listopada 2005 roku skierowanym do T. P. i K. P. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego była zaległość z tytułu odszkodowania za zwrot działki (orzeczenie z dnia [...]). T. P. i K. P. zgłosili zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia [...] Prezydent Miasta T. M. nie uznał zarzutów. Postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. M. umorzył postępowanie egzekucyjne wobec majątku zobowiązanego K. P. W uzasadnieniu wskazał, że o takie rozstrzygnięcie wniósł wierzyciel pismem z [...]. Na skutek zażalenia K. P., Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. uchylił postanowienie z dnia [...], wskazując na konieczność ustalenia przesłanki umorzenia postępowania. Postanowieniem z dnia [...] roku nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. M. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku zobowiązanego K. P. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że z pisma wierzyciela z dnia 5 września 2007 roku wynika, że egzekucja winna być prowadzona w trybie egzekucji sądowej. Jako podstawę rozstrzygnięcia organ wskazał art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 1 pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Powyższe postanowienie doręczone zostało K. P. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł K. P. wskazując, że umorzenie powinno nastąpić w związku z przedawnieniem roszczenia. Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że przepis art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji enumeratywnie wymienia przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego i organ jest zobligowany do podjęcia takiego rozstrzygnięcia w sytuacji wystąpienia chociażby jednej z tych przesłanek. W przedmiotowej sprawie podstawą umorzenia postępowania był wniosek wierzyciela związany z niedopuszczalnością postępowania egzekucyjnego. Powyższe postanowienie doręczone zostało K. P. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi T. P. i K. P. wnieśli o uchylenie w całości postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. M. Skarżący wskazali, że umorzenie postępowania egzekucyjnego winno nastąpić w związku z przedawnieniem roszczenia. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy). Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art. 145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie : 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego postanowienia, czy jest ono zgodne z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd ma prawo, a także obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Nie jest przy tym skrępowany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także podniesionymi wnioskami, zarzutami i żądaniami (patrz J.P. Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo Lexis Nexis, Warszawa 2004, str. 197). Zgodnie z art. 135 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Kontroli sądowej w niniejszej sprawie podlegały postanowienia wydane w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.). Instytucję umorzenia postępowania egzekucyjnego reguluje art. 59 tej ustawy. Zgodnie z art. 59 § 1 postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (art. 59 § 2 ustawy). Umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe. Umorzenie postępowania może nastąpić w każdym jego stadium, zarówno przed wszczęciem egzekucji administracyjnej, jak i po jej zakończeniu. Stosownie do przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji umorzenie postępowania egzekucyjnego może być obligatoryjne lub fakultatywne. W pierwszym przypadku wystąpienie określonych okoliczności rodzi obowiązek umorzenia postępowania (patrz Dariusz Jankowski "Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – Komentarz 2007" Oficyna Wydawnicza "Unimex" Wrocław 2007, str. 459 - 462). Artykuł 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wymienia przyczyny obligatoryjne umorzenia postępowania, nie pozostawia zatem do uznania organu egzekucyjnego tego, czy w danym przypadku umorzyć postępowanie (patrz R. Hauser, Z. Leoński "Postępowanie egzekucyjne w administracji – Komentarz 2003", Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2003, str. 140). W konsekwencji organ egzekucyjny rozważając, czy zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego, powinien rozstrzygnąć, która przesłanka określona w art. 59 § 1 i § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowi podstawę umorzenia postępowania. W niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne toczyło się na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] wystawionego przez Prezydenta Miasta T. M. obejmującego należność pieniężną stanowiącą zaległości z tytułu odszkodowania za zwrot działki położonej w T. M. przy ul. L. nr [...]. Powyższy tytuł wykonawczy wystawiony został na obojga małżonków. Wskazać należy, że pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku, tj. uregulowania należności związanych ze zwrotem działki, skierowane zostało również do obojga małżonków – T. P. i K. P. W tytule wykonawczym jako akt stanowiący podstawę prawną należności wskazano orzeczenie z dnia [...] nr [...]. W aktach administracyjnych brak jest powyższego orzeczenia. Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. M. w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] nr [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wskazał, że wierzyciel wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego objętego tytułem wykonawczym nr [...] z [...] na kwotę [...] obejmującą zaległości z tytułu odszkodowania za zwrot działki, gdyż jego zdaniem egzekucja powinna być prowadzona w trybie postępowania sądowego. Organ I instancji, jako podstawę rozstrzygnięcia wskazał art. 59 § 1 pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Oznacza to, że postępowanie egzekucyjne uległo umorzeniu ze względu na wystąpienie przesłanki niedopuszczalności postępowania. W ocenie Sądu, z uzasadnienia postanowienia organu pierwszej instancji nie wynika czy podstawą umorzenia postępowania egzekucyjnego był wniosek wierzyciela o umorzenie tegoż postępowania, czy niedopuszczalność postępowania egzekucyjnego. Należy jednak przyjąć, że skoro organ pierwszej instancji wskazał w podstawie prawnej postanowienia z dnia [...] nr [...] punkt 7 art. 59 § 1, a organ II instancji utrzymał w mocy to postanowienie, to podstawą umorzenia była niedopuszczalność egzekucji administracyjnej. Skoro tak, to należy stwierdzić, że oba organy egzekucyjne nie dokonały badania wystąpienia przesłanki dopuszczalności postępowania egzekucyjnego, ponieważ nie wynika to z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia oraz z uzasadnienia rozstrzygnięcia organu I instancji. Zauważyć w tym miejscu należy, że w ramach wstępnych czynności organ egzekucyjny obowiązany jest badać, czy tytuł wykonawczy spełnia wymogi określone w art. 27 § 1 i 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Obowiązek ten wynika z art. 29 § 2 tej ustawy stanowiącego, że niespełnienie wymogów tytułu wykonawczego określonych w § 1 i 2 art. 27 obliguje organ egzekucyjny do zwrotu tytułu wykonawczego wierzycielowi. W niniejszej sprawie, w ramach badania poprawności tytułu, organ egzekucyjny nie dostrzegł podstaw do zwrotu tytułu wierzycielowi z powodu niedopuszczalności egzekucji. Zdaniem Sądu, wobec powyższego tym bardziej organ egzekucyjny powinien prawidłowo uzasadnić swoje stanowisko w postanowieniu o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z powodu jego niedopuszczalności. Tymczasem zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy nie wyjaśnił podstawy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. A zatem poczynione w trakcie prowadzonego postępowania ustalenia organu muszą znaleźć pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu postanowienia, które musi spełniać wynikające z art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 126 k.p.a. wymagania, tj. charakteryzować się kompletnością, spójnością merytoryczną i logiką. W szczególności organ egzekucyjny obowiązany jest wyjaśnić, jakie kryteria zadecydowały o umorzeniu postępowania, czego w niniejszej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. M. nie uczynił. Nie uczynił tego również organ odwoławczy - Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. w uzasadnieniu swojego postanowienia z dnia [...], nr [...], co daję podstawę do przyjęcia, iż organy obu instancji naruszyły przepisy postępowania administracyjnego, w tym art. 107 § 3 k.p.a., który ma zastosowania w tej sprawie z mocy art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ponadto skoro zachodziła potrzeba dokładnego zbadania dopuszczalności egzekucji, to w aktach sprawy winna znajdować się decyzja, mocą której obowiązek został ustalony, pomimo ograniczenia, że organ egzekucyjny nie może w postępowaniu egzekucyjnym badać zasadności takiej decyzji. Jak wyżej wskazano, w badanej sprawie postępowanie toczyło się na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] r. obejmującego należność pieniężną –odszkodowanie za zwrot działki, wystawionego na podstawie decyzji. Tytuł wykonawczy wystawiony na oboje małżonków wskazuje, że małżonkowie byli podmiotami decyzji będącej podstawą jego wystawienia, a decyzja była wydana w czasie kiedy istniała wspólność majątkowa małżonków P. Oboje małżonków zgłosiło zarzuty do tytułu oraz złożyło zażalenie na postanowienie o odmowie uwzględnienia tych zarzutów przez wierzyciela. Tymczasem zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, jak również postanowienie organu I instancji doręczone zostało K. P., z pominięciem drugiego małżonka – T. P. Ponadto postępowanie umorzone zostało wyłącznie w stosunku do majątku K. P. Zdaniem Sądu, skoro tytuł egzekucyjny wystawiony został na oboje małżonków, to umorzenie postępowania winno dotyczyć majątku obojga zobowiązanych. Ponadto postanowienie o umorzeniu postępowania powinno być doręczone obojgu małżonkom. A zatem doszło do naruszenia art. 109 § 1 k.p.a. i art. 10 k.p.a. Wyżej opisane naruszenie przepisów art. 109 § 1 k.p.a. i art. 10 k.p.a. spowodowało, że będąca stroną postępowania T. P. bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, co wyczerpuje przesłankę wznowienia postępowania wskazaną w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. i uzasadnia uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. b ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stwierdzenie wad będących przyczynami wznowienia postępowania skutkować powinno uwzględnieniem skargi, niezależnie od tego, czy dane naruszenie prawa ma wpływ na wynik sprawy (patrz J.P. Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo Lexis Nexis, Warszawa 2004, str. 211). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji powinny rozważyć przesłanki uzasadniające umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko skarżącym na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] nr [...], uwzględniając ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Z tych wszystkich względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c w związku z art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł stosownie do treści art. 250 tej ustawy. A. B.