III SA/Łd 175/14

Dnia 5 czerwca 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, , Protokolant Sekretarz sądowy – Bartosz Adamus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2014 roku sprawy ze skargi R. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] nr [...]; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej R. S. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wojewoda [...]decyzją z dnia [...] nr[...], po rozpatrzeniu odwołania R. S. od decyzji Burmistrza Miasta Ł. z dnia [...][...] orzekającej o wymeldowaniu R. S. z pobytu stałego w lokalu przy ul. A w Ł. - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy uzasadniając wydane orzeczenie wyjaśnił, że E. S. będący właścicielem nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A, wystąpił o wymeldowanie z pobytu stałego żony – R. S. z lokalu znajdującego się w tej nieruchomości. Wnioskodawca wskazał, że żona aktualnie zamieszkuje w Ł., Osiedle B. Przedmiotowy lokal opuściła dobrowolnie i nie przebywa w nim od około 5 lat. Opuszczając mieszkanie zabrała rzeczy osobiste i część rzeczy wspólnych. Po opuszczeniu lokalu przez żonę wnioskodawca wymienił zamki w drzwiach. Organ I instancji wydając decyzję o wymeldowaniu R. S. uznał, że opuściła ona przedmiotowy lokal w sposób dobrowolny i trwały, skupiając życie osobiste poza nim. Przyczyną opuszczenia lokalu było nadużywanie alkoholu przez męża i wywoływanie przez niego awantur. R. S. nie podjęła żadnych działań prawnych, aby powrócić do domu. R. S. w odwołaniu od decyzji wskazała, że do opuszczenia mieszkania zmusiła ją trudna sytuacja rodzinna. Mąż nadużywał alkoholu, wszczynał awantury i wielokrotnie wyrzucał ją razem z dziećmi z domu. Często interweniowała policja. Mąż nie poddał się leczeniu i nadal nadużywa alkoholu. Kilkakrotnie próbowała wrócić do domu, ale zawsze musiała z niego uciekać wobec agresywnej postawy męża. Wojewoda [...] nie uwzględnił odwołania. Stwierdził, że zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję, w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Organ odwoławczy wskazał, że jedyną przesłanką wymeldowania jest opuszczenie miejsca zameldowania bez dopełnienia obowiązku wymeldowania. Wymeldowanie z miejsca pobytu stałego ma charakter ewidencyjno-rejestrowy i służy wyłącznie zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób. Jeśli osoba opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego i nie dopełnia obowiązku wymeldowania się, to w celu zapewnienia zgodności pomiędzy stanem faktycznym, a zapisami w ewidencji, właściwy organ gminy podejmuje decyzję. Przez opuszczenie miejsca stałego pobytu należy rozumieć taką zmianę miejsca pobytu, która ma charakter trwały i jest dowolna. Wojewoda [...] odwołując się do treści protokołu z przyjęcia wyjaśnień strony, sporządzonego przez organ I instancji w dniu 13 września 2013 r. przyjął, iż R. S. opuściła na stałe przedmiotowy lokal pięć lat temu. Powodem opuszczenia lokalu było nadużywanie alkoholu przez męża i wywoływanie awantur pod jego wpływem przez męża. Jak sama zainteresowana wskazała, nie dało się dłużej mieszkać razem. R.S. przedstawiła dokumentację potwierdzającą uzależnienie męża od alkoholu. Wyjaśniła, że nie poddał się on leczeniu. Nie poprawiły się ich relacje, które legły u podstaw opuszczenia spornego lokalu. R.S. opuszczając mieszkanie zabrała rzeczy osobiste oraz telewizor i naczynia. Zamierza także starać się o zwrot poniesionych nakładów związanych z utrzymaniem domu. Początkowo traktowała opuszczenie jako czasowe. Jednak z upływem czasu zmieniło ono charakter na trwałe opuszczenie. Jak wynika z protokołu z dnia 13 września 2013 r. trzy lata po opuszczenie lokalu przez skarżącą mąż wymienił zamki w drzwiach. W ocenie organu odwoławczego okres 5 lat od opuszczenia lokalu świadczy o trwałym charakterze opuszczenia. Jednakże opuszczenie lokalu nie było dobrowolne, bowiem nastąpiło w sytuacji trwającej choroby alkoholowej i awantur wszczynanych przez E. S. pod wpływem alkoholu przy odmowie podjęcia przez niego leczenia. R. S. po opuszczeniu lokalu nie podjęła działań prawnych mających na celu powrót do mieszkania, w którym jest zameldowana na pobyt stały. Organ odwoławczy przyjął, że na dzień wydawania decyzji R.S. nie zamierza wspólnie zamieszkiwać z mężem, a powodem jej stanowiska jest brak poprawy w zachowaniu męża, który nadal tkwi w nałogu: " Jeżeli mąż nie zacznie leczenia, nie mam możliwości powrotu do lokalu" ( protokół z dnia 13 września 2013 r.), " Kilkakrotnie próbowałam wrócić do domu i zawsze musiałam z niego uciekać" ( treść odwołania). R.S. z uwagi na powyższe okoliczności skupiła centrum życiowe poza spornym lokalem w Ł., Osiedle B. R.S. wniosła skargę na decyzję Wojewody [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, żądając jej uchylenia. W uzasadnieniu skargi podniosła, że decyzja została wydana z naruszeniem art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że opuszczenie lokalu przez skarżąca miało charakter dobrowolny, choć materiał dowodowy zgromadzony w sprawie jednoznacznie wskazuje na fakt, iż było to koniecznością spowodowaną nagannym zachowaniem męża. Nie można bowiem od osoby opuszczającej lokal z uwagi na znęcanie się nad nią przez osobę w lokalu zamieszkałą domagać się wystąpienia z żądaniem przywrócenia posiadania lokalu, a następnie wykonania tego wyroku przez zamieszkanie w lokalu, w którym w dalszym ciągu zamieszkuje osoba znęcającą się. Mąż nadużywający alkoholu wielokrotnie wyrzucał skarżącą z domu, czego świadkiem były małoletnie dzieci. Wielokrotnie interweniowała policja. Założona została tzw. " niebieska linia". Skarżąca podejmowała liczne próby ratowania rodziny. Z jej inicjatywy wydano skierowanie sądowe na leczenie odwykowe męża. Niestety, do dnia dzisiejszego, nie zgłosił się na leczenie i wciąż nadużywa alkoholu. Kilkakrotnie wracała do domu i zawsze musiała z niego uciekać. Także próby wejścia do domu " na chwilę" ( np. po odzież, artykuły szkolne) odbywały się z wielkimi problemami. Skarżąca stwierdziła, że zamierzała opuścić lokal czasowo. Gdyby mąż leczył się mogłaby wrócić z dziećmi do domu, na który wiele lat łożyła środki finansowe i stworzyła w nich warunki życia dla dzieci. Wojewoda [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 5 czerwca 2014 r. skarżąca poparła skargę. Wyjaśniła, że obecnie wraz z dziećmi mieszka u siostry i jej męża w lokalu o powierzchni 48 m. kw. Dom opuściła, gdyż jej mąż pił i maltretował ją i dzieci. W czasie jej nieobecności dzieci uciekały z mieszkania ze strachu przed pijanym ojcem. Podejmowała próby powrotu do domu. Jednakże zawsze uciekała, bojąc się o swoje życie. Okazał zaświadczenia lekarskie potwierdzające istnienie urazów powstałych po jej pobiciu przez męża. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie zawarte w niej zarzuty są zasadne. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 powołanej ustawy). Stosownie zaś do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 t.j. ze zm.) – dalej: p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl natomiast przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną. Oznacza to, że Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego i materialnego niezależnie od podnoszonych w skardze zarzutów, jednakże tylko w granicach sprawy, w której skarga została wniesiona. Oceniając wydane w sprawie rozstrzygnięcie przy zastosowaniu powyższych kryteriów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Wojewody [...] oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają przepisy postępowania administracyjnego w stopniu powodującym konieczność ich uchylenia. Postępowanie administracyjne prowadzone przez upoważnione organy na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 993 ze zm.) podlega procedurze określonej przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 t.j.). Zasady ogólne postępowania zostały określone w art. 6-16 k.p.a. Jedną z naczelnych zasad postępowania jest sformułowana w art. 7 k.p.a. zasada dochodzenia prawdy obiektywnej, nakładająca na organy prowadzące postępowanie obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy pod względem faktycznym i prawnym. Zasadę tę realizuje szereg przepisów szczegółowych, a zwłaszcza przepisy o postępowaniu dowodowym i przepisy o tzw. gwarancjach czynnego udziału w postępowaniu. Nakładają one na organ administracji obowiązek dopuszczania jako dowodu w sprawie wszystkiego, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem w sprawie mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 k.p.a.). Organy administracji mają obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.). Jedynie bowiem na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ może ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona ( art. 80 k.p.a.). Zauważyć należy, że przepisy k.p.a. wprowadzają rozróżnienie pomiędzy dowodem z przesłuchania świadków ( art. 83 k.p.a.), czy stron ( art. 86 k.p.a.), a składaniem przez stronę wyjaśnień ( art. 95 k.p.a.), których kodeks nie zalicza do dowodów. W niniejszej sprawie organy administracji zobowiązane były dokonać szczegółowej analizy spełnienia przesłanki wymeldowania zawartej w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się przy tym, że o opuszczeniu miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ww. ustawy można mówić wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Dla zaistnienia przesłanki "opuszczenia miejsca pobytu stałego" konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu, niż miejsce pobytu stałego, towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego ( v. wyrok NSA z dnia 10 lutego 1989 r., sygn. akt SA/Wr 789/88, ONSA 1989/2/72). Zamiar taki określa się na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Zamiar ten ma bowiem istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło. Przez termin "zamiar" w przypadku opuszczenia miejsca pobytu należy pojmować nie tylko wolę wewnętrzną, ale wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Za równoznaczne z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy uznać sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana, która nie jest dopuszczona do korzystania z lokalu, nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót lokalu ( v. wyrok NSA z dnia 7 marca 2013 r. sygn. akt II OSK 2122/11 System Informacji Prawnej Lex nr 13033725). Organy administracji obu instancji wydały decyzje jedynie w oparciu o wyjaśnienia strony zawarte w protokole sporządzonym przez organ I instancji w dniu 13 września 2013 r. Jak wyżej wskazano wyjaśnieniom strony nie można przyznać mocy dowodu w sprawie, a w konsekwencji nie mogą one stanowić podstawy wydania decyzji. Tym bardziej w przypadku, gdy w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji skarżąca podniosła, iż nie zamierzała na stałe opuszczać lokalu, podejmowała próby powrotu do lokalu, które ze względu na agresywne zachowanie męża alkoholika kończyły się niepowodzeniem. Organy orzekające w sprawie nie odniosły się do wyjaśnień strony skarżącej ( popartych dokumentami), dotyczących jej starań o skierowanie męża na leczenie nałogu. Nie rozważyły czy skarżąca wnioskując o skierowanie męża na leczenie odwykowe nie podjęła kolejnej próby powrotu do przedmiotowego lokalu. Takie jej działanie należy uznać za racjonalne w świetle prezentowanego przez skarżącą w trakcie całego postępowania stanowiska, iż zawsze starała się by lokal przy ul. A w Ł. stanowił miejsce zamieszkania jej i dzieci, którymi tylko ona ( wobec agresywnych zachowań męża alkoholika) mogła się opiekować. Ponadto przed podjęciem decyzji w sprawie wymeldowania wymagała wyjaśnienia okoliczność, czy skarżąca miała i ma nadal zamiar stałego związania się z innym miejscem i urządzenia w nim swego stałego centrum życiowego. Według wyjaśnień strony złożonych na rozprawie w dniu 5 czerwca 2014 r. mieszka ona obecnie wraz z dziećmi oraz siostrą i jej mężem w lokalu o powierzchni 48 m kw., należącym do siostry i jej męża. Są to z pewnością trudne warunki do funkcjonowania dwóch rodzin. Poprzednio, co w sprawie jest bezsporne, wynajmowała mieszkanie na osiedlu B w Ł. Organ odwoławczy przyjął, że skarżąca nie opuściła dobrowolnie przedmiotowego lokalu. Przyczyną jego opuszczenia była choroba alkoholowa męża i awantury przez niego wszczynane pod wpływem alkoholu. Dlatego też uznać należy za błędny zarzut skargi dotyczący przyjęcia przez organ dobrowolnego charakteru opuszczenia miejsca zamieszkania. Skoro organ odwoławczy uznał, że skarżąca nie opuściła dobrowolnie lokalu, to winien wykazać, że zamiar stałego opuszczenia miejsca zameldowania powstał w trakcie pobytu strony poza przedmiotowym lokalem. Organ odwoławczy nie przeprowadził postępowania dowodowego w tym zakresie. Wobec przyjęcia braku dobrowolności opuszczenia lokalu zobowiązany był wykazać, że po opuszczeniu lokalu w obawie o bezpieczeństwo dzieci i swoje skarżąca nie zamierzała następnie powrócić do przedmiotowej nieruchomości, a ponadto nie podejmowała działań prawnych umożliwiających powrót do domu. W ocenie Sądu zasadne jest stanowisko skarżącej, iż w niniejszej sprawie niecelowe było występowanie z żądaniem przywrócenia naruszonego posiadania lokalu, jeśli ze względu na agresywne zachowanie męża alkoholika, który znęcał się nad rodziną, nie byłaby w stanie powrócić do lokalu. Obawiała się bowiem o bezpieczeństwo dzieci i swoje. Podejmowała działania zmierzające do zobowiązania męża przez sąd rodzinny do leczenia odwykowego. Takie jej postępowanie traktować należy jako podjęcie środków prawnych mających na celu powrót do mieszkania, oczywiście w przypadku podejmowania ich już po opuszczeniu lokalu. Tylko w przypadku odizolowania męża w zakładzie leczniczym, na podstawie orzeczenia sądu, mogłaby powrócić do domu nie obawiając się o bezpieczeństwo członków rodziny. Wydanie decyzji na podstawie art. 15 ust 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych wymaga przeprowadzenia dokładnego postępowania dowodowego w zakresie ustalenia, czy zmiana miejsca pobytu ma charakter trwały, to jest czy po niedobrowolnym opuszczeniu przedmiotowego lokalu, a także obecnie, strona miała i ma nadal zamiar przebywać w tym lokalu. Ponadto wymaga ustalenia, czy skarżąca podejmowała działania zmierzające do umieszczenia męża w zakładzie leczenia odwykowego także po opuszczeniu przedmiotowego lokalu. Wskazania co do dalszego postępowania organu administracji wynikają z powyższych rozważań sądu. Rozpoznając sprawę ponownie organ poinformuje strony o możliwości składania wniosków dowodowych, a ponadto przeprowadzi dokładne postępowanie dowodowe z uwzględnieniem treści art. 7, art. 75, art. 77, art. 79 i art. 80 k.p.a. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą uznając to za niezbędne do końcowego załatwienia sprawy. Na podstawie art. 152 p.ps.a. orzeczono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 205 § 1 p.p.s.a. k.ż.