II OSK 2122/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Chlebny Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Bujko (spr.) Sędzia del. WSA Jerzy Siegień Protokolant starszy sekretarz sądowy Andżelika Nycz po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 maja 2011 r. sygn. akt IV SA/Wa 289/11 w sprawie ze skargi J.D. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 26 maja 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J.D. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania J.D. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. R. w W. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r., po rozpoznaniu wniosku Z.D., Prezydent m.st. Warszawy orzekł o wymeldowaniu męża wnioskodawczyni J.D. z przedmiotowego lokalu. Zaskarżoną decyzją, po rozpoznaniu odwołania J.D., Wojewoda Mazowiecki utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że odwołujący się od listopada 2009 r. nie zamieszkuje w lokalu. Okoliczność tę potwierdzają zarówno wyjaśniania wnioskodawczyni, zeznania świadków, jak i sam J.D. Ponadto w trakcie oględzin lokalu ustalono, że nie ma w nim rzecz należących do odwołującego się. Natomiast nieobecny w trakcie oględzin odwołujący się w swoim oświadczeniu stwierdził, że zostawił w lokalu komputer, biurko, fotel, regał wypełniony książkami oraz książki na regale w innym pokoju, teczki z dokumentami, drobne pamiątki i rzeczy osobiste. Organ ustalił, że J.D. opuścił przedmiotowy lokal w czasie nieobecności Z.D. i w związku z tym należało, zdaniem organu, uznać, że opuścił on mieszkanie dobrowolnie, a dopiero w okresie późniejszym dążył do ustalenia sposobu korzystania z tego lokalu. Organ podkreślił także, że okoliczność wymiany zamków w drzwiach przez wnioskodawczynię, już po opuszczeniu przez odwołującego lokalu, nie może mieć wpływu na spełnienie przesłanek zawartych w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.). Także pozostawienie przez odwołującego rzeczy w mieszkaniu nie świadczy przeciwko opuszczeniu przez niego miejsca pobytu stałego, bowiem opuszczenie nie musi być połączone z opróżnieniem zajmowanego mieszkania, a kwestie podziału majątku dorobkowego małżonków rozstrzygają sądy powszechne, nie organy administracji publicznej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w J.D. wniósł o uchylenie powyższych decyzji, zarzucając organom naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Skarżący stwierdził, że opuszczenie przez niego lokalu nie miało nigdy charakteru trwałego i nie było dobrowolne. Podniósł, że wnioskodawczyni skutecznie uniemożliwia mu zamieszkiwanie w przedmiotowym lokalu m. in. poprzez wymianę zamków w drzwiach. Wskazał także, że nie jest prawdą, iż nie pozostawił w przedmiotowym lokalu swoich rzeczy osobistych. Rzeczy te zostały przez wnioskodawczynię spakowane przed oględzinami lokalu. Okoliczność ta świadczy, iż skarżący nie chciał na trwałe opuścić miejsca stałego zameldowania. Świadczy o tym również fakt, iż skarżący w sprawie o rozwód złożył wniosek o zabezpieczenie jego roszczeń na czas toczącego się postępowania poprzez zobowiązanie Z.D. do dopuszczenia skarżącego do korzystania ze wspólnego mieszkania m. in. poprzez wydanie kluczy. Podkreślił, że opuścił miejsce stałego zameldowania tylko dlatego, że chciał oszczędzić sobie i wnioskodawczyni niepotrzebnych, negatywnych emocji związanych z rozwodem, a potem zamierzał do lokalu powrócić. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. W piśmie procesowym z dnia 19 maja 2011 r. skarżący stwierdził, iż postępowanie o wymeldowanie winno być umorzone, gdyż toczyło się z wniosku Z.D. Powołał się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 5 maja 2011 r. (II OSK 781/10), iż postępowanie o wymeldowanie może być prowadzone jedynie z urzędu. Oddalając skargę wymienionym na wstępie wyrokiem Sąd I instancji wskazał, że w niniejszej sprawie skarżący nie kwestionuje, iż opuścił lokal, twierdzi jednak, iż nie miało ono charakteru trwałego, ani dobrowolnego. W ocenie Sądu ustalenie okoliczności faktycznych dotyczących tego czy J.D. trwale i dobrowolnie opuścił lokal są prawidłowe. Skarżący opuścił lokal pod nieobecność swojej żony informując ją, iż zamierza ułożyć sobie na nowo życie. Takie oświadczenie w połączeniu z opuszczeniem mieszkania świadczy o zamiarze trwałego zerwania więzi z lokalem. Nie przeczy temu również fakt zawarcia w pozwie wniosku o ustalenie sposobu korzystania z lokalu na czas toczącego się postępowania rozwodowego. Złożenie takie wniosku nie ma wpływu na ocenę, że w dacie opuszczania lokalu skarżący dokonał tego dobrowolnie, a jego zamiarem było trwałe zerwanie więzi z miejscem stałego zamieszkania. Również wymiana zamków przez Z.D. nie miała wpływu na ocenę dobrowolności czy trwałości opuszczenia przez skarżącego lokalu, gdyż nastąpiła już po wyprowadzeniu się skarżącego. Skarżący nie podjął zaś żadnych kroków prawnych, które wskazywałyby, iż nie zgadza się z taką sytuacją. Zaś sam fakt istnienia konfliktu między skarżącym i uczestnikiem postępowania nie powoduje podważenia oceny, że opuszczenie lokalu miało charakter trwały i dobrowolny. Ponadto Sąd nie podzielił poglądu, iż postępowanie w niniejszej sprawie winno zostać umorzone, gdyż nie mogło toczyć się z wniosku Z.D., albowiem tylko Państwo ma interes prawny w rozstrzygnięciu tej kwestii. Zgodnie bowiem z art. 15 ust. 2 o ewidencji ludności i dowodach osobistych decyzję w sprawie wymeldowania wydaje się na wniosek strony lub z urzędu. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł J.D., domagając się jego uchylenia oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez jego błędna wykładnię i przyjęcie, iż opuszczenie przez skarżącego przedmiotowego lokalu miało charakter trwały i jest dobrowolne oraz poprzez uznanie, iż Z.D. jest stroną niniejszego postępowania, wobec czego zaskarżona decyzja mogła zostać wydana na jej wniosek. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Ustalenie, iż skarżący dobrowolnie opuścił w listopadzie 2009 r. miejsce swojego stałego pobytu w lokalu nr [...] przy ulicy R. w W. znalazło oparcie w zeznaniach świadków – K.G. i H.G. oraz w wyjaśnieniach samego skarżącego, który też wyjaśnił przyczyny tego kroku. W sprawie jest przy tym bezsporne, że od daty wyprowadzenia się J.D. nie korzysta z przedmiotowego lokalu, w którym przebywa tylko jego żona. Wprawdzie skarżący podniósł, iż podejmował różne działania żeby ponownie zamieszkać w tym lokalu, lecz uniemożliwiła mu to żona wymieniając zamki od mieszkania. Okoliczność ta jest o tyle nieistotna dla wyniku toczącego się postępowania, że skarżący mógł skorzystać z przysługujących mu roszczeń wynikających z prawa cywilnego (na przykład powództwa posesoryjnego lub o dopuszczenie do współposiadania rzeczy wspólnych), których realizacja doprowadziłaby do ponownego zamieszkania w przedmiotowym lokalu mieszkalnym. Skoro jednak nie skorzystał w sposób skuteczny z takiej możliwości to z upływem kilku lat powstał stan trwały, uzasadniający – zgodne z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych – wymeldowanie z dotychczasowego miejsca pobytu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest bowiem pogląd, iż za równoznaczne z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 wymienionej ustawy należy uznać sytuacje, w której osoba dotychczas zameldowana, która nie jest dopuszczona do korzystania z lokalu, nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót lokalu (por. wyroki NAS z 12 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3078/00, LEX nr 78937 i z dnia 19 maja 2011 r. sygn. akt II OSK 894/10, LEX nr 1081945). Nie ma przy tym decydującego znaczenia fakt, że w lokalu którego dotyczy postępowanie, pozostały rzeczy stanowiące osobistą własność skarżącego lub należące do majątku dorobkowego małżonków. Ewentualny spór o prawo własności tych przedmiotów i żądanie ich wydania mógłby rozstrzygnąć sad powszechny w odpowiednim postępowaniu. Fakt pozostawienia takich rzeczy nie przesądza jednak o istnieniu – czy też barku – przesłanek z art. 15 ust. 2 powołanej ustawy do wymeldowania osoby, która opuściła stałe miejsce zamieszkania. Zameldowanie w określonym miejscu ma charakter wyłącznie porządkowy, nie jest związane z rozstrzyganiem uprawnień do lokalu i stwierdza jedynie fakt przebywania osoby w tym lokalu (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01, publ. Dz.U. z 2002 r. Nr 78, poz. 716). Jeżeli więc skarżący od kliku lat faktycznie nie mieszka w spornym lokalu, to utrzymywanie jego zameldowania stwarzałoby fikcję prawną niezgodną z rzeczywistym stanem. Nie jest również uzasadnione stanowisko skarżącego, że postępowania o jego wymeldowanie nie mogła wszcząć jego żona, gdyż nie przysługiwał jej przymiot strony tegoż postępowania. Z treści prawa własności wynika bowiem, że właściciel może korzystać z rzeczy z wyłączeniem innych osób (art. 140 k.c.), a ochrona jego własności obejmuje zakaz naruszania własności w jakikolwiek sposób, a nie tylko przez pozbawienie właściciela faktycznego władztwa nad rzeczą (art. 222 § 2 k.c.). Ponadto kwestia urzędowego potwierdzenia, iż określona osoba przebywa w danym lokalu ma także znaczenie prawne dla tego kto ma tytuł prawny do tego lokalu. Jakkolwiek w sprawie o wymeldowanie określonej osoby w danym lokalu rozstrzyga się o tym, czy osoba ta przebywa czy nie przebywa w tym lokalu, to jednak nie można przyjąć, iż postępowanie to nie dotyczy interesu prawnego osoby mającej tytuł prawny do tego lokalu. Zatem osoba mająca tytuł prawny do lokalu nie może być pozbawiona prawa do udziału w postępowaniu o wymeldowanie jako strona. Jedynie wówczas bowiem może przedstawiać i bronić swoich racji (por. uchwała NSA z dnia 5 grudnia 2011 r., sygn. akt II OPS 1/11, publ. ONSAiWSA z 2012 r. nr 2, poz.17). Zatem małżonka skarżącego jako współwłaściciel przedmiotowego lokalu miało prawo wszcząć postępowanie w sprawie wymeldowania J.D. Wobec tego, że wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej okazały się nieuzasadnione skarga ta podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.