III SA/Łd 2/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska, Protokolant Asystent sędziego Piotr Pietrasik, po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2006 roku na rozprawie sprawy ze skargi L. R. na decyzję Wojewoda [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenie postępowania w spr. umorzenia odsetek oddala skargę III SA/Łd 2/06 UZASADNIENIE W dniu 25 października 1999 roku L. R. zawarł z Powiatowym Urzędem Pracy w Ł. umowę nr [...] o udzielenie pożyczki ze środków Funduszu Pracy. W wyniku zawartej umowy otrzymał ze środków Funduszu Pracy pożyczkę w wysokości 31970 zł. z przeznaczeniem na utworzenie jednego dodatkowego miejsca pracy. Zabezpieczeniem spłaty pożyczki wraz z odsetkami było ustanowienie hipoteki na nieruchomości, położonej w miejscowości R., pow. [...]. W dniu 19 marca 2002 roku, z uwagi na niewywiązywanie się z warunków umowy pożyczki, Powiatowy Urząd Pracy Ł.-W. wypowiedział na podstawie § 11 zawartą umowę i wezwał skarżącego do jednorazowej spłaty należności głównej wraz z odsetkami w terminie 14 dni pod rygorem skierowania sprawy na drogę postępowania sądowego. Wobec tego, iż L. R. nie wykonał zobowiązania, Powiatowy Urząd Pracy wystąpił z pozwem do Sądu Okręgowego w P. W nakazie zapłaty z dnia 9 maja 2002 roku, wydanym w postępowaniu upominawczym w sprawie o sygn. akt [...], Sąd Okręgowy w P. nakazał L. R. zapłatę kwoty 38514,49 zł., z ustawowymi odsetkami od dnia 11 kwietnia 2002 roku do dnia zapłaty, na rzecz Powiatowego Urzędu Pracy Ł-W., oraz obciążył pozwanego kosztami sądowymi. Wobec nie wykonania przez L. R. zobowiązania, po uzyskaniu klauzuli wykonalności dla nakazu zapłaty [...], Powiatowy Urząd Pracy Ł.-W. wystąpił na drogę postępowania egzekucyjnego. Po wszczęciu egzekucji przez Komornika Sądowego Rewiru I w T., L. R. 3 czerwca 2005 roku dokonał wpłaty całości zaciągniętej pożyczki wraz z ustawowymi odsetkami bezpośrednio do Powiatowego Urzędu Pracy Ł-W.. W dniu 9 czerwca 2005 roku L. R. złożył w Powiatowym Urzędzie Pracy Ł.-W. wniosek o umorzenie wpłaconych odsetek ustawowych w wysokości 14958,91 zł. ze względu na trudną sytuację materialną. Podniósł, iż spłacił całość zadłużenia wraz z odsetkami tj. 49436,88 zł, ponieważ nie mógł dopuścić do utraty własnej hipoteki domu mieszkalnego i stanowiska pracy. Dodał, iż aby spłacić to zadłużenie musiał zaciągnąć kredyt lombardowy z oprocentowaniem 15% miesięcznie. W dniu [...] Starosta Powiatu [...], działając na podstawie art. 6 pkt 15 lit. d, art. 18 ust. 1, ust. 4a, 4d ustawy z dnia 14 grudnia 1994r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003r. nr 58, poz. 514 z późn. zm.) w związku z art. 139 ust. 5 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. Nr 99, poz. 1001 z późn. zm.) oraz art. 105 k.p.a., wydał decyzję nr [...] o umorzeniu postępowania w sprawie umorzenia odsetek ustawowych w wysokości 14958,91 zł. W uzasadnieniu decyzji Starosta stwierdził, że postępowanie jest bezprzedmiotowe, ponieważ skarżący spłacił zaciągniętą pożyczkę i wobec tego zobowiązanie wygasło. Starosta powoływał się na § 15 umowy zawartej przez L. R. z PUP Ł.-W. który stanowi: "Wygaśnięcie umowy pożyczki nastąpi po spłaceniu pożyczki wraz z naliczonymi odsetkami i wywiązaniu się pożyczkobiorcy z postawionych przez pożyczkobiorcę warunków". Organ stwierdził, iż fakt uregulowania przez skarżącego zobowiązania spowodował, że umorzenie odsetek nie jest możliwe z uwagi na brak przedmiotu. Podniósł, iż umorzenie odsetek może nastąpić jedynie w przypadku umorzenia kwoty pożyczki. Skoro odsetki zostały uiszczone przez L. R. przed złożeniem wniosku o ich umorzenie, to postępowanie, w ocenie Starosty, należy uznać za bezprzedmiotowe, gdyż umorzyć można jedynie dług istniejący. Organ powołał się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 listopada 2003 roku sygn. akt IV CK 2002/03, w którym stwierdzono, iż zwolnienie z długu może obejmować jedynie dług istniejący. Od powyższej decyzji L. R. wniósł odwołanie do Wojewody [...] i poprosił o wznowienie postępowania w sprawie zwrotu nadpłaconych odsetek od kredytu nr [...]. Wskazał, iż nie zgadza się z umorzeniem tej sprawy przez Starostwo Ł.-W. decyzją [...]. Podniósł, iż w 2001r. wystąpiły zakłócenia w spłacie kredytu z powodu braku pieniędzy, a w marcu 2002r. PUP zerwał umowę i skierował sprawę do sądu w P., gdzie sprawa odbyła się zaocznie, bez jego uczestnictwa. Po wydaniu orzeczenia komornik wkroczył na konto firmowe, blokując zgromadzone tam środki i powiadomił o tym fakcie kontrahentów skarżącego, co spowodowało pomniejszenie dochodów z działalności. Dodał, iż w 2002r. spłacił 16222,32 zł z zaciągniętego kredytu, a wobec tego, zgodnie z umową, sprawa kwalifikowała się do umorzenia. Decyzją z dnia [...] nr [...] Wojewoda [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 105 § 1 k.p.a. oraz art. 12 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o zmianie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2005r. Nr 164 poz. 1366) i art. 10 ust. 4 pkt 2, art. 139 ust. 5 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. Nr 99, poz. 1001 z późn. zm.) w związku z art. 18 ust. 4a i 4d ustawy z dnia 14 grudnia 1994r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003r. nr 58, poz. 514 z późn. zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdzono, iż postępowanie w przedmiocie umorzenia odsetek od długu jest bezprzedmiotowe, z uwagi na fakt nieistnienia długu. W ocenie organu, z akt sprawy wynika, iż L. R. dokonał w dniu 3 czerwca 2005r. spłaty całej należności wraz z odsetkami w łącznej wysokości 49.256,69 zł, co powoduje, że prowadzenie postępowania w przedmiocie umorzenia odsetek, wszczętego wnioskiem skarżącego z dnia 9 czerwca 2005r., jest bezprzedmiotowe. Wojewoda dodał ponadto, iż umorzenie odsetek od udzielonej pożyczki może nastąpić jedynie w przypadku umorzenia kwoty pożyczki, a ta została przez L. R. uiszczona w całości wraz z odsetkami przed złożeniem wniosku o umorzenie odsetek ustawowych. Wobec powyższego, zdaniem organu, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy są argumenty skarżącego dotyczące jego sytuacji materialnej. L. R. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Starosty Powiatu [...]z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie umorzenia odsetek ustawowych w wysokości 14958,91 zł. W skardze wniósł o ponowne rozpatrzenie powyższych decyzji i wydanie stosownego rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponownie powtórzył, iż skoro w dniu 9 czerwca 2005r. dług nie istniał, gdyż został przez skarżącego uiszczony, to prowadzenie postępowania administracyjnego w przedmiocie umorzenia odsetek od nieistniejącego długu było bezprzedmiotowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Wychodząc z tych przesłanek Wojewódzki Sąd Administracyjny nie uwzględnił skargi, gdyż nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszały przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania administracyjnego w sposób wpływający na wynik sprawy, co w myśl art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mogłoby stanowić podstawę do ich uchylenia. W myśl art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji państwowej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Użycie przez ustawodawcę słowa "wydaje" a nie "może wydać" oznacza, że wydanie decyzji o umorzeniu postępowania jest obligatoryjne, gdy postępowanie stało się bezprzedmiotowe z jakiejkolwiek przyczyny. Tym bardziej należy więc tak postąpić, gdy postępowanie od samego początku było bezprzedmiotowe – wyrok NSA z 14 maja 1998r. w sprawie o sygn. I SA/Kr 1141/97. Z bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia wówczas, gdy organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Oznacza to, iż brak jest któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, co skutkuje tym, że nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej, co do istoty. Umorzenie postępowania jest orzeczeniem formalnym, kończącym postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Bezprzedmiotowość postępowania to brak przedmiotu postępowania rozumianego jako konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności niniejszej sprawy należy zauważyć, iż postępowanie w sprawie zainicjowane zostało wnioskiem L. R. z dnia 9 czerwca 2005r. o umorzenie odsetek ustawowych w wysokości 14.958,91 zł od pożyczki zaciągniętej w dniu 25 października 1999r. w Powiatowym Urzędzie Pracy Ł.-W. Bezspornym jest, iż pożyczka z dnia 25 października 1999r. wraz z należnymi odsetkami spłacona została w całości przez skarżącego w dniu 3 czerwca 2005r. Zapłata dokonana została w związku z wydaniem przez Sąd Okręgowy w P. nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym w sprawie o akt [...] na kwotę 38.514,49 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 11 kwietnia 2002r. oraz wszczęciem postępowania egzekucyjnego w tej sprawie. Powyższe oznacza, iż w dniu złożenia przez L. R. do Powiatowego Urzędu Pracy wniosku o umorzenie odsetek ustawowych od zaciągniętego kredytu, skarżący nie miał wobec Urzędu Pracy zadłużenia z tytułu zaciągniętej w dniu 25 października 2005r. pożyczki, gdyż cała należność została przez niego uiszczona w dniu 3 czerwca 2005r. Słusznie zatem, w ocenie Sądu, organ pierwszej instancji umorzył postępowanie w przedmiocie umorzenia odsetek ustawowych w wysokości 14958,91 zł, gdyż nie mógł prowadzić postępowania administracyjnego w zakresie nieistniejącego już zobowiązania. W sytuacji spłaty zaległej kwoty pożyczki wraz z odsetkami, prowadzenie postępowania w przedmiocie umorzenia odsetek jest bezprzedmiotowe, bowiem zobowiązanie z tego tytułu wygasło. Stosowny zapis, regulujący tę kwestię, znalazł się zresztą w postanowieniach zawartej przez skarżącego umowy o udzielenie pożyczki ze środków funduszu pracy z dnia 25 października 2005r., której § 15 wyraźnie stanowi, iż wygaśnięcie umowy pożyczki nastąpi po spłaceniu pożyczki wraz z naliczonymi odsetkami i wywiązaniu się pożyczkobiorcy z postawionych przez pożyczkodawcę warunków. Wobec tego, iż bezspornym jest, że pożyczka z dnia 25 października 2005r. wraz z naliczonymi od dniej odsetkami została przez skarżącego w całości spłacona w dniu 3 czerwca 2005r., to nie ma również wątpliwości, iż w tym dniu wygasło zobowiązanie wobec Powiatowego Urzędu Pracy. Prawidłowo zatem organy obu instancji uznały, iż postępowanie wszczęte wnioskiem skarżącego z dnia 9 czerwca 2005r. powinno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe. Odnosząc się do podniesionej przez L. R. w skardze do sądu kwestii, iż "spór polega na zwrocie pieniędzy nadpłaconych przy spłacie kredytu", należy zaznaczyć, iż Sąd w tym postępowaniu nie badał czy wpłacona przez skarżącego w dniu 3 czerwca 2005r. kwota odpowiada faktycznej wysokości zadłużenia wobec Urzędu Pracy. Wobec określenia przez Sąd Okręgowy w P. w nakazie zapłaty z dnia 9 maja 2002r. obowiązku zapłaty przez skarżącego na rzecz Powiatowego Urzędu Pracy Ł.-W. kwoty 38.514,49 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 11 kwietnia 2002r do dnia zapłaty, Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę nie ma uprawnień do ustalania tej kwoty w innej wysokości. Zresztą, we wniosku z dnia 9 czerwca 2005r. skarżący nie wnosił o zwrot kwoty nadpłaconej Urzędowi, a o umorzenie zapłaconych odsetek ustawowych, a wobec tego ocenie Sądu podlegało zaistnienie przesłanek określonych w art. 105 § 1 k.p.a., do formalnego zakończenie postępowania wszczętego z wniosku skarżącego. W tym stanie rzeczy, Sąd nie dopatrzył się ani w materiałach sprawy, ani we wskazanej wyżej argumentacji skarżącego podstaw do uznania, iż zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu, który mógłby mieć wpływ na wynik sprawy i dlatego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), oddalił skargę jako nieuzasadnioną. ms