III SA/Łd 261/15

Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, w Wydziale III - Robert Adamczewski po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Kompanii Spirytusowej "A." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Kompanii Spirytusowej "A." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] znak [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za sierpień 2013 roku postanawia 1) przyznać Kompanii Spirytusowej "A." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 50.000 (pięćdziesiąt tysięcy) złotych, 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie U.K. III SA/Łd 261/15 Uzasadnienie Pismem z dnia 4 marca 2015 r. Kompanii Spirytusowej "A." Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. (dalej skarżąca lub Spółka) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za sierpień 2013 roku. W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi strona sformułowała wniosek o przyznanie prawa pomocy, załączając wypełniony formularz wniosku na urzędowym formularzu "PPPr". Z wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej wynika, iż Spółka prowadzi działalność w zakresie produkcji alkoholu etylowego oraz produkcji cementu workowanego. Wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 300.000 zł, a wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok obrotowy określono na 1.138.492,93 zł. Spółka wykazała zysk z prowadzonej działalności za ostatni rok obrotowy w wysokości 117.450,14 zł. Rachunek bankowy w B. S.A. na koniec miesiąca marca wskazywał saldo: 14.140,48 zł, a rachunek w Banku S. w A. saldo: 2.609,96 zł. Dodatkowo Spółka wyjaśniał, iż na dzień 31 marca 2015 r. "stan kasy" wynosił 5.842,02 zł. W uzasadnieniu wniosku Spółka podała, że nie jest w stanie uiścić wpisu do skargi, albowiem jego opłacenie spowodowałoby utratę płynności finansowej i możliwości dalszego działania Spółki. Wskazała na obecną sytuację finansową – na koniec lutego strata z działalności wyniosła 7.183,12 zł. Wyjaśniła przy tym, iż wciąż terminowo reguluje wszystkie bieżące zobowiązania, zarówno w stosunku do dostawców, jak i zobowiązania skarbowe i pracownicze. W odpowiedzi na wezwanie referendarza do przekazania dodatkowych informacji o stanie majątku i dochodach spółka przesłała szereg wnioskowanych dokumentów. Z zeznania podatkowego CIT-8 za 2013 r. wynikało, że Spółka odnotowała przychody w kwocie 14.731.639,89 zł, przy kosztach uzyskania – 14.439.351,80, co dało jej dochód z działalności w kwocie 292.288,09 zł. Z zeznania podatkowego CIT-8 za 2014 r. wynikało, że Spółka odnotowała przychody w kwocie 9.878.206,57 zł, przy kosztach uzyskania – 9.737.647,16, co dało jej dochód z działalności w kwocie 140.559,41 zł. Z przekazanych deklaracji VAT-7 wynika, że podstawa opodatkowania w marcu 2015 r. wyniosła – 3.597.242 zł, w lutym 2015 r. – 402.549 zł, w styczniu 2015 r. – 300.673 zł, w grudniu 2014 r. – 247.577 zł, w listopadzie 2014 r. – 238.693 zł, w październiku 2014 r. – 501.750 zł. Z zestawienia obrotów i sald za 2015 r (do 30.04.2015 r.) wynikało m.in., że na usługi prawne, biurowe i informatyczne wydatkowano 23.879,86 zł, na wynagrodzenia 182.876,55 zł, w tym na wynagrodzenia administracji 59.185,06, wynagrodzenia zarządu 68.937,26 zł. Bilans za rok 2014 wykazywał sumę aktywów na kwotę 2.589.157,82 zł w tym 260.856,84 zł stanowiły środki pieniężne w kasie i na rachunkach. Zysk w tym roku wyniósł 116.384,96 zł. Bilans za rok 2015 (do kwietnia) wykazywał, że suma aktywów wynosiła 2.773.426,34 zł. Środki pieniężne w kasie i na rachunkach na koniec kwietnia wynosiły 144.588,56 zł. Bilans za rok 2015 wskazywał także środki trwałe w budowie na kwotę 201.000 zł. Rachunek zysków i strat za okres do kwietnia 2015 r. wykazał zysk netto w kwocie 67.674,70 zł. Z wyciągów z rachunków bankowych przedstawionych przez Spółkę wynikało, iż na dzień 30 kwietnia 2015 r. Spółka miał zgromadzone na rachunku w B. S.A. 109.015,15 zł, a rachunek w Banku S. w A. saldo: 2.588,96 zł (saldo na 01.04.2015 r.). Referendarz Sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) [dalej: ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi], prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 2 powoływanej ustawy uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności strona skarżąca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Na wstępie wskazać należy, że zarówno w judykaturze jak i piśmiennictwie podnosi się, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi w istocie formę "kredytu" udzielonego przez Skarb Państwa, poprzez rezygnację z należnych opłat sądowych w chwili wszczęcia postępowania przed sądem i wykładania ze środków budżetowych wydatków w jego toku. Reguły tego "kredytowania" stanowią elementy polityki gospodarczej Państwa i mają istotne znaczenie dla podmiotów, które nie dysponują środkami pieniężnymi umożliwiającymi im dochodzenie swoich praw przed sądem. Z drugiej strony "zwolnienie od kosztów sądowych" nie może prowadzić do sytuacji, w której Skarb Państwa stałby się w skali całego kraju "kredytodawcą" pokrywającym koszty dochodzenia praw skarżących przed sądem administracyjnym w sposób całkowicie niezamierzony i pozbawiający dopływu istotnych środków budżetowych z tytułu opłat sądowych. Oceniając możliwości finansowe strony postępowania zauważyć należy, że strona niniejszego postępowania jest przedsiębiorcą – spółką z ograniczoną odpowiedzialnością i jako przedsiębiorca winna w procedurze planowania wydatków uwzględnić ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą i poczynić konieczne oszczędności na ten cel (por. w tym względzie postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 lipca 2004 r., sygn. akt FZ 131/04, z dnia 21 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 1937/14). Co do zasady, postępowanie sądowe dla przedsiębiorcy jest elementem prowadzonej działalności gospodarczej i w tym zakresie musi się on liczyć z koniecznością ponoszenia kosztów tej działalności jakimi są m.in. koszty sądowe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się więc istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Planowanie wydatków bez uwzględnienia tej zasady powoduje, że strona wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych. Nie może wówczas skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami (por. m.in. postanowienie NSA z dnia 17 września 2013 r., sygn. akt II GZ 511/13). Referendarz sądowy, oceniając możliwości płatnicze strony, odniósł się także do przekazanych przez stronę informacji o stanie rachunków bankowych. Zgodnie z przekazanymi w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy informacjami rachunek bankowy Spółki w B. S.A. na koniec miesiąca marca wskazywał saldo: 14.140,48 zł, a rachunek w Banku S. w A. saldo: 2.609,96 zł. Z kolei analiza przekazanych wyciągów z tych rachunków wykazała, iż na koniec kwietnia 2015 r. Spółka miał zgromadzone na rachunku w B. S.A. 109.015,15 zł, a rachunek w Banku S. w A. saldo: 2.588,96 zł (saldo na 01.04.2015 r.). Z powyższego wynika jednoznacznie, iż saldo rachunku w B. zwiększyło się w tym okresie z kwoty 14.140,48 zł do kwoty 109.015,15 zł. Niewątpliwie środki na tym rachunku służą Spółce do prowadzenia bieżącej działalności gospodarczej i są to także środki związane z zakupami materiałów, czy też przeznaczona na pokrycie kosztów bieżące działalności. Powyższe nie zmienia jednak faktu, iż wzrost środków na rachunku był niewątpliwy i wynosił ponad 90.000 zł w skali miesiąca. W tym kontekście należy zauważyć, że Spółka w dacie 26 marca 2015 r. (otrzymanie wezwania do wpisu) wiedziała, iż będzie zobligowana do uiszczenia wpisu od skargi i wysokości ego wpisu. Winna zatem poczynić choćby wstępne oszczędności i zabezpieczyć przynajmniej część środków na opłacenie wpisu. Dalej w tym kontekście wskazać należy, iż Spółka wyjaśniała w we wniosku, iż na dzień 31 marca 2015 r. "stan kasy" wynosił 5.842,02 zł. Tymczasem z informacji przekazanych na żądanie referendarza wynika, iż środki pieniężne w kasie i na rachunkach na koniec kwietnia wynosiły już 144.588,56 zł. Powyższe również daje asumpt do stwierdzenia że Spółka obraca dużymi kwotami bieżącymi i jedynie jej wolą i decyzją jest kwestia odpowiedniego zabezpieczenia środków na pokrycie opłat sądowych. Dalej zauważyć należy, iż z zestawienia obrotów i sald za 2015 r (do 30.04.2015 r.) wynikało m.in., że na usługi prawne, biurowe i informatyczne Spółka wydatkowała 23.879,86 zł, na wynagrodzenia 182.876,55 zł, w tym – co istotne - na wynagrodzenia administracji 59.185,06, wynagrodzenia zarządu 68.937,26 zł. Nie rozstrzygając w tym względzie w żadnym razie o konieczności i niezbędności wydatków na usługi prawne, czy biurowe, informatyczne nie sposób zauważyć, iż na te cele Spółka w okresie ostatnich 4 miesięcy przeznaczyła kwotę ok. 23.000 zł. Zatem Spółka dysponuje bieżącymi środkami na koszty obsługi prawnej, techniczno-administracyjnej, jednakże równocześnie twierdzi, iż nie jest w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów sądowych związanych z prowadzonym postępowaniem przed sądem administracyjnym. Przypomnieć w tym miejscu należy, iż - zgodnie z utrwalonym orzecznictwem - przedkładanie należności związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa. W podobny sposób wypowiadała się już Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w orzeczeniach z dnia 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 150/06, z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, czy z dnia 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 475/05. Stwierdzić zatem należy, że skoro skarżąca reguluje opisywane należności, to – w ocenie referendarza – jest także w stanie ponieść choćby w części koszty sądowe w prowadzonej przed sądem sprawie. W dalszej kolejności donieść się należy do argumentacji strony o "znacznym pogorszeniu" jej sytuacji finansowej. I tak bilans za rok 2014 wykazywał sumę aktywów na kwotę 2.589.157,82 zł w tym 260.856,84 zł stanowiły środki pieniężne w kasie i na rachunkach. Zysk w tym roku wyniósł 116.384,96 zł. Bilans za rok 2015 (do kwietnia) wykazywał, że suma aktywów wynosiła 2.773.426,34 zł. Środki pieniężne w kasie i na rachunkach na koniec kwietnia wynosiły 144.588,56 zł. Bilans za rok 2015 wskazywał także środki trwałe w budowie na kwotę 201.000 zł. Rachunek zysków i strat za okres do kwietnia 2015 r. wykazał zysk netto w kwocie 67.674,70 zł. Z powyższych danych nie sposób wyprowadzić tak dalece idących wniosków – jak czyni to skarżąca – co do jej sytuacji finansowej. Informacje o złej sytuacji finansowej Spółki nie przeszkodziły przy tym w wypłacie zarządowi Spółki w okresie od stycznia do kwietnia 2015 r. wynagrodzeń w kwocie 68.937,26 zł. Także analiza zeznań podatkowych wykazuje, iż Spółka wciąż prowadzi dochodową działalność, nie generuje strat i nie nosi się z zamiarem zakończenia działalności. Z zeznania podatkowego CIT-8 za 2013 r. wynikało, że Spółka odnotowała przychody w kwocie 14.731.639,89 zł, przy kosztach uzyskania – 14.439.351,80, co dało jej dochód z działalności w kwocie 292.288,09 zł. Z zeznania podatkowego CIT-8 za 2014 r. wynikało, że Spółka odnotowała przychody w kwocie 9.878.206,57 zł, przy kosztach uzyskania – 9.737.647,16, co dało jej dochód z działalności w kwocie 140.559,41 zł. Z przekazanych deklaracji VAT-7 wynika, że podstawa opodatkowania w marcu 2015 r. wyniosła – 3.597.242 zł, w lutym 2015 r. – 402.549 zł, w styczniu 2015 r. – 300.673 zł, w grudniu 2014 r. – 247.577 zł, w listopadzie 2014 r. – 238.693 zł, w październiku 2014 r. – 501.750 zł. Powyższe dane świadczą o skali prowadzonej działalności, w szczególności kwoty przychodów oraz informacje o wysokości podstawy opodatkowania w podatku VAT. Istotne znaczenie dla oceny możliwości płatniczych strony ma także fakt posiadania przez spółkę znacznego majątku ruchomego i nieruchomego, który według bilansu za ostatni rok obrotowy określono na 1.138.192,93 zł. Z tego typu majątku Spółka może osiągać określone dochody. Wskazać w tym miejscu należy także na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w postanowieniu z dnia 29 lipca 2004 r. (sygn. akt FZ 131/04, niepubl.) stwierdził, że "posiadanie majątku w zasadzie wyłącza możliwość zwolnienia od kosztów, skoro istnieje możliwość jego obciążenia". Referendarz zdaje sobie sprawę, że nie można żądać od strony wyzbywania się składników majątku w celu pokrycia kosztów sądowych, ale nie ulega także wątpliwości, że majątek taki może być formą zabezpieczenia pożyczek lub kredytów zaciągniętych w tym celu. Wskazać wreszcie należy na koniec, że sam prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy, zawierający informacje o posiadanych przez stronę aktywach, nie jest jeszcze wystarczającym dowodem na okoliczność, iż strona nie posiada funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Istotne jest w tym względzie, że stan majątku deklarowany we wniosku nie pokrywa się z potencjalną jego formą, uzyskaną w wyniku podjęcia dodatkowych środków w celu zgromadzenia funduszy na postępowanie sądowe. W tym zakresie za wciąż aktualny uznać należy pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w orzeczeniu z 13 września 1937 roku w sprawie o sygn. akt II C 618/37 (publ. w OSN(C) 1938/6/293), w którym wskazano, iż spółka ubiegająca się o prawo ubogich (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powoływać na swe zupełnie ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe poprzez żądanie dopłat od wspólników. Reasumując, mając na uwadze wysokość zgromadzonych na rachunku bankowym środków finansowych w dniu wnoszenia skargi, wysokość przychodów i osiąganych w ostatnich latach zysków, mając na uwadze ponoszone przez Spółkę bieżące koszty działalności związane z wydatkami na wynagrodzenia zarządu, administracji i usługi pozaprodukcyjne, a także wartość środków trwałych uznać należy, że strona nie wykazała, że wykorzystała wszystkie dostępne oraz wystarczające w danych okolicznościach środki, by zgromadzić wymagane fundusze na pokrycie kosztów postępowania przed sądem. Dokonując oceny możliwości finansowych strony referendarz wziął pod uwagę przede wszystkim wysokość zgromadzonych przez skarżącą na rachunku bankowym środków finansowych. Kwota ta w zestawieniu z wysokością wpisu sądowego od skargi oraz faktem, iż ewentualne inne i przyszłe koszty postępowania niewątpliwie rozłożone zostałyby w czasie, daje asumpt do stwierdzenia, że skarżąca nie wykazała w sposób przekonujący i wystarczający, że nie ma środków na poniesienie chociażby części kosztów postępowania. W ocenie referendarza, opisana sytuacja majątkowa strony pozwala na choćby częściowe pokrycie kosztów prowadzonego postępowania, w tym wpisu sądowego w wysokości 50.000 zł. Zgodnie z art. 245 § 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 245 § 3 w zw. z art. 245 § 4 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji. U.K.