III SA/Łd 275/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – III Wydział w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Sędziowie: Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, Protokolant: Tomasz Porczyński, po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2009 r. na rozprawie sprawy ze skargi B. M. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] , Nr [...]. Decyzją z dnia [...]., nr [...], znak: [...], wydaną na podstawie art. 104 § 1 i 2 K.p.a. oraz art. 5 pkt 4 a ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz.U. z 2006r., nr 122, poz. 851 ze zm.), Państwowy Inspektor Sanitarny w Powiecie B. nie stwierdził u B. M. choroby zawodowej – przewlekłej choroby narządu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy, nadmiernym przeciążeniem pod postacią uszkodzenia łąkotki przyśrodkowej lewego kolana wymienionej w poz. 12 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 1998r., nr 65, poz. 294 ze zm.) w związku z § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. nr 312, poz. 1115). W uzasadnieniu organ I instancji podniósł, iż w/w choroba znajduje się w wykazie chorób zawodowych, lecz nie został spełniony drugi niezbędny warunek do jej rozpoznania, tj. potwierdzenie występowania na stanowisku pracy nadmiernego obciążenia stawów kolanowych jako przyczyny jej powstania. W toku postępowania administracyjnego ustalono, że B. M. pracował: w PKP w P. w okresie od dnia [...]. na stanowisku robotnika kwalifikacyjnego, asystenta kp, adiunkta kp, w Urzędzie Wojewódzkim w P. w okresie od dnia [...]. na stanowisku starszego inspektora, w P Komitecie Budowy w P. w okresie od dnia [...]na stanowisku specjalisty w komórce wojskowej, w Przedsiębiorstwie Państwowym Elektrowni B. z siedzibą w R. w okresie od dnia [...]. na stanowisku mistrza do spraw warsztatu napraw taboru kolejowego, mistrza zmianowego, mistrza ds. transportu kolejowego, a od dnia [...]. na stanowisku wartownika Straży Przemysłowej. Za podstawę wszczęcia postępowania organ I instancji uznał skierowanie do Poradni Chorób Zawodowych WOMP w Ł. z dnia [...]. wystawione przez dr J. O. Następnie zaś wskazał, iż w wykonaniu wskazań zawartych w uzasadnieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 czerwca 2006r., sygn. akt III SA/Łd 169/06, Poradnia Chorób Zawodowych WOMP w Ł. uzupełniła dokumentację strony o następujące elementy: MRI łękotek, ponowną konsultację ortopedyczną po wykonaniu badania MRI, zeznania świadków – osób zatrudnionych w czasie wykonywania przez nią pracy. W opinii z dnia [...]. wydanej w wyniku przeprowadzonej konsultacji ortopedycznej podtrzymano poprzednią opinię z dnia [...]., iż zaistniałe przeciążenia oraz stany zapalne najprawdopodobniej doprowadziły do zaburzenia odżywiania chrząstki oraz łękotek, co doprowadziło do rozwoju zmian zwyrodnieniowych powierzchni stawowych oraz innych struktur kolana, w tym także łękotek. Zmiany zwyrodnieniowe łąkotek są także ich uszkodzeniem, zaś dostępna dokumentacja medyczna strony nie potwierdza jednoznacznie, ale i nie wyklucza wcześniejszego uszkodzenia łękotek stawu wyczerpującego znamiona punktu 12 wykazu chorób zawodowych jako schorzeń stawów kolanowych opisywanych w dokumentacji z lat [...]. Uzupełnione dochodzenie epidemiologiczne (karta oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej) z dnia [...]. w zasadzie nie wnosi nic nowego w sprawie, tzn. nie wskazuje, aby warunki wykonywania pracy przez zainteresowanego w okresie od dnia [...]. nadmiernie obciążały układ ruchu. Tym nie mniej potwierdza, że nadzorowanie przez stronę sprawności wagonów i lokomotyw wymagało wykonywania ruchów zginania i prostowania w stawach kolanowych, ale określenie stopnia tego obciążenia i częstotliwości wykonywania tych ruchów jest niemożliwe. Zgodnie z wiedzą medyczną z zakresu ortopedii i medycyny pracy, obraz kliniczny choroby zwyrodnieniowej stawów kolanowych oraz choroby polegającej na uszkodzeniu łękotek stawów kolanowych jest taki sam w przypadku zawodowej i pozazawodowej etiologii. W skład struktur stawu kolanowego wchodzą: powierzchnie stawowe kości udowej i piszczelowej, więzadła krzyżowe przednie i tylnie oraz więzadło poboczne piszczelowe (przyśrodkowe) i poboczne strzałkowe (boczne), rzepka – z przodu kolana oraz łękotki pomiędzy kością udową i piszczelową: boczną i przyśrodkową. Według wiedzy ortopedycznej nie ma izolowanej choroby łękotek. Poprzedza ją uraz, stan zapalny lub sumujące się mikrourazy. Tylko 1/3 łąkotki jest unaczyniona od błony maziowej (wewnętrznej części torebki stawu kolanowego), 2/3 jest odżywiana przez płyn stawowy. Nie jest możliwe ustalenie po 12 – 14 latach na jakim tle doszło do uszkodzenia struktur stawów i w jakiej kolejności, czy najpierw były uszkodzone łękotki, czy też chrząstki pokrywającej z jednej strony powierzchnie stawowe a z drugiej dotykającej łękotek. Choroba zwyrodnieniowa stawów kolanowych objawia się początkowo bólem wysiłkowym (występującym przy staniu i chodzeniu), następnie bólem spoczynkowym nasilającym się przy staniu i chodzeniu. Choroba ta ma charakter postępujący. MRI pozwala na jednoznaczne rozpoznanie uszkodzenia. Do obrazu choroby dołączają się uszkodzenia więzadłowe i postępujący proces zwyrodnieniowy. Wykonanie MRI na tym etapie pokazało obraz uszkodzenia łąkotek, ale nie pozwala na określenie przebiegu uszkodzeń struktur stawu. W dokumentacji medycznej zdefiniowano wprawdzie zgłaszane przez zainteresowanego dolegliwości jako uszkodzenie łękotki przyśrodkowej kolana lewego, ale lekarz ortopeda nie opisał objawów tego uszkodzenia takich jak: zablokowanie stawu kolanowego, wyników testów łękotkowych, wskazując jedynie na występowanie wysięku w kolanie, czyli zapalenie błony maziowej stawu. Medycyna nie dysponuje żadnym instrumentem badawczym pozwalającym ustalić, czy pierwotne było przeciążenie łąkotki (konieczność zginania i prostowania kolana podczas prowadzenia czynnego nadzoru sprawności wagonów i lokomotyw o niemożliwej do ustalenia częstotliwości tych ruchów), czy stan zapalny w obrębie kolan (B. M. wykonywał pracę w zmiennych warunkach mikroklimatycznych, również zimą), które doprowadziły do wtórnego uszkodzenia tejże łąkotki. Państwowy Inspektor Sanitarny w Powiecie B. stwierdził następnie, że Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy Poradnia Chorób Zawodowych w Ł. w orzeczeniu z dnia [...] w sposób nieuzasadniony zmieniło dotychczasowe stanowisko zajęte w orzeczeniu z dnia [...] wobec braku zmian w zakresie ustaleń faktycznych oraz wątpliwości złożonych przez BOT Elektrownię B. S.A. w R. Podkreślił przy tym, że w piśmie dnia [...]. wystąpił do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Ł. o wyjaśnienie szeregu wątpliwości, których nie wyjaśniło pismo organu orzeczniczego z dnia [...]., a następnie zwrócono się do Instytutu Medycyny Pracy w Ł. – jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację. W piśmie z dnia [...]. Instytut Medycyny Pracy w Ł. wyjaśnił natomiast, że po ponownym, wnikliwym przeanalizowaniu całości zgromadzonej sprawie dokumentacji nie podziela stanowiska zajętego przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy Poradnia Chorób Zawodowych w Ł. w orzeczeniu z dnia [...]., nr [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej. Ponadto Państwowy Inspektor Sanitarny w Powiecie B.stwierdził, iż zgodnie z art. 10 K.p.a. strony zostały zapoznane z materiałem dowodowym i zapewniono im czynny udział w sprawie, z czego skorzystały. W odwołaniu od tej decyzji B. M. zarzucił, iż pomimo wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 czerwca 2006r., organ I instancji nadal narusza przepisy K.p.a. Dochodzenie epidemiologiczne przeprowadzone w Elektrowni B. w dniu [...]. jednoznacznie wykazało, że pracę na stanowisku mistrza zmianowego wykonywał w warunkach szkodzących zdrowiu: wykonywanie sprawdzianów i kontroli podwozi lokomotyw spalinowych, stanu paliwa w nisko zawieszonych zbiornikach paliwowych, co wymagało schylania się, kucania i klęczenia z uwagi na brak kanału rewizyjnego oraz wchodzenie na wysokie wagony robocze (platformy) i wysokie lokomotywy spalinowe, co nadmiernie obciążało jego kręgosłup oraz stawy kolanowe, a także brak zadaszonej i ogrzewanej hali do przeglądów i napraw lokomotyw spalinowych i wagonów. Z tego też powodu miał prawo do przejścia na emeryturę po ukończeniu 60 roku życia. Powołał się przy tym na zeznania H.Ś. z dnia [...]., z których przedstawiciel PPIS w B. sporządził notatkę. B. M. zarzucił również, iż w toku tego postępowania podważone zostały twierdzenia J. . zaś bezpośrednio po zakończeniu dochodzenia epidemiologicznego nie został sporządzony protokół. Do momentu otrzymania orzeczenia WOMP w Ł. z dnia [...] nie wiedział, iż w dniu [...]. został sporządzony protokół z dochodzenia epidemiologicznego z dnia [...]., którego mu nie doręczono. Badanie rezonansem magnetycznym jednoznacznie wykazało, że w jego lewym stawie kolanowym jest zniszczona łękotka przyśrodkowa, a w prawym stawie kolanowym łękotki są widoczne jedynie we fragmentach, czyli nie mają jednorodnej struktury. Podniósł także, iż Poradnia Chorób Zawodowych w Ł. na podstawie nowych okoliczności (jego wyjaśnienia opartych na konkretnych faktach i dokumentach – pismo z dnia [...]., zeznania świadka H. Ś., wyniki badań rezonansem magnetycznym z dnia [...].) zweryfikowała swoje dotychczasowe stanowisko i dała temu wyraz w orzeczeniu z dnia [...], które jest dla niego korzystne. Nadto B. M. wskazał, iż wielokrotnie wyjaśniał w jakich okolicznościach pojawił się ból w kolanach i nie zgodził się ze stanowiskiem zajętym przez IMP w Ł. w orzeczeniu z dnia [...] oraz piśmie z dnia [...]., co do pozazawodowej etiologii stanów chorobowych stawów kolanowych. Decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej oraz w rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych w związku z § 10 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. utrzymał zaskarżoną decyzje w mocy. W uzasadnieniu organ II intonacji wskazał, iż w prowadzonym obecnie postępowaniu organ I instancji zgodnie ze wskazaniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi zawartymi w wyroku z dnia 7 czerwca 2006r., sygn. akt III SA/Łd 169/06 przeprowadził dodatkowe dochodzenie epidemiologiczne, dokonał szczegółowej oceny narażenia zawodowego B. M.w oparciu o uzupełnioną dokumentację i uzyskał opinie lekarskie uprawnionych medycznych jednostek orzekających w sprawach chorób zawodowych, tzn. WOMP i IMP w Ł., które różniły się jednak – ale tylko odmiennością zajętego stanowiska w kwestii przesłanek jakie mogły by dać podstawę do uznania rozpatrywanego schorzenia za zawodowe – a nie merytorycznie. Zarówno obecne, jak i poprzednie badania orzecznicze, są zgodne odnośnie braku podstaw do rozpoznania w istniejącym schorzeniu stawów kolanowych choroby zawodowej wywołanej sposobem wykonywania pracy i nadmiernym przeciążeniem. Opinia ta jest zawarta w orzeczeniach z uprzednich postępowań: WOMP nr [...]. stanowiącym odpowiedź dla Ł. Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego na zadane uprzednio pytania), w orzeczeniu WOMP z dnia [...], Instytutu Medycyny Pracy z dnia [...], a także w obecnym postępowaniu i po przeprowadzeniu dodatkowych badań magnetycznym rezonansem jądrowym – w orzeczeniu WOMP z dnia [...] i odpowiedzi IMP z dnia [...] po zwrócenie się z prośbą o dodatkowe wyjaśnienia wobec "nagłego, diametralnie odmiennego rozstrzygnięcia WOMP" z dnia [...]., w którym stwierdzono przewlekłą chorobę narządu ruchu wywołaną sposobem wykonywania pracy w postaci uszkodzenia łękotki przyśrodkowej lewego kolana opierając się jedynie na braku możliwości obalenia domniemania związku przyczynowo – skutkowego między uszkodzoną łąkotką a warunkami wykonywania pracy przez B. M. Instytut Medycyny Pracy w piśmie z dnia [...]. i nie zgadzając się z poglądem WOMP obszernie wyjaśnił, dlaczego brak jest podstaw do uznania zawodowej etiologii zmian chorobowych w stawach kolanowych u B. M. i podtrzymał wszystkie dotychczasowe ustalenia, z których wynika, że obustronne zaawansowane procesy zwyrodnieniowe kolan są związane z procesem starzenia się organizmu i osobniczą predyspozycją. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. podniósł także, iż wzięto pod uwagę okres zatrudnienia i czynności wykonywane na stanowiskach pracy przez stronę jako mistrza warsztatu i napraw taboru kolejowego, mistrza zmianowego i mistrza do spraw transportu z uwzględnieniem sposobu ich wykonywania. B. M. był poddany 5 – cio krotnie badaniom specjalistycznym w uprawnionych do orzekania o chorobach zawodowych jednostkach organizacyjnych służby zdrowia i wydane przez nie orzeczenia zawierają w treści stwierdzenia, że obserwacja w kierunku zawodowej etiologii choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy jest negatywna oraz zebrane dane nie upoważniają do przyjęcia stanowiska, iż czynności te podczas ich wykonywania obciążały nadmiernie stawy kolanowe. Złożona przez stronę dokumentacja medyczna dotycząca przebiegu leczenia jej schorzeń również nie upoważnia do rozpoznania u niej choroby zawodowej, o której stwierdzenie zainteresowany się ubiega. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. prawidłowo ocenił wydane w postępowaniu orzeczenie lekarskie i dodatkowe wyjaśnienia jednostek orzeczniczych upoważnionych do rozpoznawania chorób zawodowych uznając, że w orzeczeniu Nr [...] WOMP w Ł. w sposób nieuzasadniony zmienił swoje stanowisko, co do występowania u B. M. choroby zawodowej, gdyż pomimo, iż WOMP w dalszym ciągu stwierdza, że ocena narażenia zawodowego nie wskazuje, aby warunki wykonywania pracy przez zainteresowanego w latach 1980 – 1991 nadmiernie obciążały układ ruchu, to z faktu tego obecnie wysnuwa wniosek, że istnieją dostateczne podstawy do rozpoznania u B. M. choroby zawodowej wymienionej pod poz. 12 wykazu chorób zawodowych. Stoi to w całkowitej sprzeczności z wnioskami zawartymi w orzeczeniu WOMP Nr [...], w którym na podstawie takiej samej oceny narażenia zawodowego stwierdził brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Ta nieuzasadniona sprzeczność w orzeczeniach wydanych przez WOMP w Ł. powoduje, iż nie można uznać orzeczenia Nr [...] za miarodajne do wydania decyzji w przedmiocie choroby zawodowej u B. M. Natomiast miarodajne jest stanowisko IMP w Ł. zawarte w opinii uzupełniającej z dnia [...]., gdyż zawiera ono wnikliwą analizę zarówno narażenia zawodowego, jak i dokumentacji medycznej dotyczącej przebiegu leczenia zainteresowanego, a wnioski w niej są logiczne i przekonujące. Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje niezbicie, że praca wykonywana przez B. M. na stanowisku mistrza ds. warsztatu i napraw taboru kolejowego nie charakteryzowała się wykonywaniem czynności prowadzących do nadmiernego przeciążenia narządu ruchu (stawów kolanowych), a tylko przewlekłe choroby narządu ruchu wywołane sposobem wykonywania pracy (ruchy monotypowe) i nadmiernym przeciążeniem mogą być uznane za chorobę zawodową i to nie wszystkie choroby narządu ruchu, lecz tylko te, które zostały ściśle określone pod poz. 12 wykazu chorób zawodowych, a żadna z tych chorób nie została u B. M. rozpoznana przez jednostki orzecznicze uprawnione do rozpoznawania chorób zawodowych. U strony rozpoznano bowiem zmiany zwyrodnieniowe stawów kolanowych czyli schorzenia nie wymienione w wykazie chorób zawodowych. Nie został zatem spełniony został wymóg zawarty w § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych. Nie zgadzając się z powyższą decyzją, B. M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, w której podtrzymał zarzuty oraz argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Powiecie B. z dnia [...]. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga B.M. jest uzasadniona. Zgodnie z treścią art.1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl zaś art. 1 § 2 wymienionej ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art.145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach; 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji tzn. czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Należy zaznaczyć, iż niniejsza sprawa była już przedmiotem rozstrzygnięcia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi. Wyrokiem z dnia 4 lutego 2004r. w spr. 3 II SA/Łd 940/01 sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu administracji I instancji. W wyroku tym sąd podważył rzetelność przeprowadzonego dochodzenia epidemiologicznego, które nie uwzględniało warunków pracy skarżącego. Nadto, w ocenie sądu, nie wyjaśniono dlaczego rozpoznanie lekarza kierującego było nieprawidłowe i czy rozpoznanie u skarżącego znacznego stopnia zmiany zwyrodnieniowe stawów kolanowych mogą być skutkiem uszkodzenia łękotki przyśrodkowej. Sąd nakazał uzupełnienie dochodzenia epidemiologicznego oraz opinii jednostek orzeczniczych. Sprawa B. M.była ponownie przedmiotem rozstrzygnięcia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, który wyrokiem z 7 czerwca 2006r. w spr. III SA/Łd 169/06 ponownie uchylił decyzje organów administracji obu instancji. Sąd uznał, iż wytyczne zawarte w wyroku w spr. 3 II SA/Łd 940/01 nie zostały wyczerpująco wykonane. Nie zostały przeprowadzone badania wskazane przez konsultanta – ortopedę(magnetyczny rezonans jądrowy, badanie artroskopowe), które pozwoliłyby ustalić lub wykluczyć występowanie choroby w postaci uszkodzenia łękotki. Nie wskazano jakie objawy są charakterystyczne dla uszkodzenia łękotki i jakie znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma fakt stwierdzenia uszkodzenia łękotki w 1993r. Nie przeprowadzono także dokładnego dochodzenia epidemiologicznego. Charakterystykę stanowiska pracy skarżącego oparto na zeznaniach J. L., choć jego zeznania są odmienne od tego co przedstawił sam skarżący. Nie przesłuchano bezpośredniego przełożonego B. M. ani nie oparto się na dokumentacji warsztatowej. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy sąd zlecił przeprowadzenie rzetelnego dochodzenia epidemiologicznego oraz uzupełnienie opinii lekarskiej po wykonaniu dodatkowych, specjalistycznych badań. Zgodnie z treścią art.153 ustawy z 30 sierpnia 2002r. ocena prawna i wskazania sądu co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organy, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. W rozpoznawanej sprawie wytyczne sądu zawarte w wyroku z 7 czerwca 2006r. nie zostały w pełni wykonane a tym samym nie zostały jednoznacznie wyjaśnione wątpliwości będące podstawą uchylenia poprzedniej decyzji. Organy administracji ponownie rozpoznając sprawę naruszyły przepisy postępowania a mianowicie art.7, 77 § 1 i 80 kpa i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych(Dz. U. Nr 65 z 1983r. poz.294 z późn. zm./ Zgodnie z treścią § 1 ust.1 wymienionego rozporządzenia za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiących załącznik do rozporządzenia jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Z wymienionego przepisu wynika, iż o tym czy schorzenie jest chorobą zawodową decyduje spełnienie dwóch przesłanek a mianowicie: schorzenie musi być wymienione w wykazie chorób zawodowych oraz praca musi być wykonywana w warunkach narażających na powstanie tego schorzenia. W przypadku stwierdzenia obu przesłanek istnieje domniemanie, iż choroba jest następstwem warunków w jakich praca była świadczona a więc, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy chorobą a warunkami pracy. Domniemanie takie może być obalone w razie wykazania, że chociaż praca była wykonywana w warunkach narażających na powstanie choroby to jednak została spowodowana przyczynami nie pozostającymi w związku z pracą. Dla obalenia domniemania niezbędne jest wykazanie jakie konkretne przyczyny spowodowały chorobę i dlaczego warunki pracy nie miały wpływu na powstanie schorzenia. Pogląd taki wyraził Sad Najwyższy w wyroku z dnia 19 lipca 1984r. w sprawie II PRN 9/84/OSNCP nr 4 z 1985r. poz.53/ oraz Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 lutego 1996r. w sprawie I S.A. 1540/95/Prawo Pracy nr 3 z 1997r. poz.37/. W myśl pkt.15 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. chorobą zawodową są przewlekłe choroby narządu ruchu wywołane wykonywaniem pracy, nadmiernym przeciążeniem: zapalenie pochewek ścięgnistych i kaletek maziowych, uszkodzenie łękotki, mięśni i przyczepów ścięgnistych, martwica kości nadgarstka, zapalenie nadkłykci kości ramieniowej, zmęczeniowe złamanie kości. Wymieniony punkt zawiera wyczerpujący katalog schorzeń, które mogą zostać uznane za chorobę zawodową. Tylko przewlekłe choroby narządu ruchu wymienione w tym punkcie mogą być chorobą zawodową o ile spełniona jest druga przesłanka wymieniona w tym punkcie a mianowicie gdy schorzenia te zostały wywołane "sposobem wykonywania pracy, nadmiernym przeciążeniem". Analiza tego sformułowania prowadzi do wniosku, iż schorzenie może być wywołane zarówno "sposobem wykonywania pracy" jak i "nadmiernym przeciążeniem". Wskazuje na to przecinek występujący pomiędzy oboma sformułowaniami. Nie można uznać, iż schorzenie musi być wywołane sposobem wykonywania pracy i nadmiernym przeciążeniem. Gdyby taka była intencja prawodawcy to pomiędzy oboma sformułowaniami znajdowałby się spójnik "i" ale sytuacja taka nie ma miejsca w punkcie 12-ym wykazu chorób zawodowych. Oznacza to, iż przewlekła choroba narządu ruchu może być wywołana tylko "sposobem wykonywania pracy" (nie będącym nadmiernym przeciążeniem") albo tylko "nadmiernym przeciążeniem" (nie będącym sposobem wykonywania pracy). Zasadnicze znaczenie w niniejszej sprawie miało ustalenie czy u skarżącego występuje schorzenie wymienione w punkcie 12-ym wykazu chorób zawodowych a mianowicie "uszkodzenie łękotki lewego kolana". Tylko bowiem w razie stwierdzenia u B. M. tego schorzenia uzasadnione jest prowadzenie dalszego postępowania mającego na celu wyjaśnienie zawodowej etiologii tego schorzenia. W sytuacji gdyby nie rozpoznano u skarżącego uszkodzenia łękotki tylko inne schorzenie kolana to nie byłoby potrzeby dalszego kontynuowania postępowania. Skoro bowiem u skarżącego nie stwierdzono by żadnego ze schorzeń wymienionych w punkcie 12-ym to rzeczą zrozumiałą jest, iż nie można mówić o żadnej chorobie zawodowej. Odnośnie kwestii czy u skarżącego występuje uszkodzenie łękotki lewego kolana to opinie obu jednostek orzeczniczych nie są ze sobą zgodne. Należy zaznaczyć, iż u skarżącego wykonano dodatkowe badania lekarskie (MRI łękotki) oraz przeprowadzono dodatkową konsultację ortopedyczną. Jeżeli chodzi o orzeczenie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy z [...]. to u B. M. rozpoznano uszkodzenie łękotki przyśrodkowej lewego kolana. W orzeczeniu tym jest między innymi mowa, iż "badanie magnetyczne rezonansem jądrowym... wykonane obecnie(załączone w dokumentacji opisy badań MRI stawów kolanowych z [...].) wskazują na obecność uszkodzenia łękotki w chwili obecnej, ale nie wyjaśniają kolejności zdarzeń chorobowych w stawach kolanowych". Wymienione orzeczenie wskazuje zatem, iż u skarżącego stwierdzono schorzenie wymienione w punkcie 12-ym wykazu chorób zawodowych a mianowicie uszkodzenie łękotki lewego kolana. Orzeczenie Instytutu Medycyny Pracy w Ł. z [...]. w tej kwestii jest odmienne i wynika z niego, iż u skarżącego nie występują zmiany odpowiadające uszkodzeniu łękotki stawów kolanowych. W orzeczeniu tym jest między innymi mowa, iż "rozpoznanie uszkodzenia łękotki przyśrodkowej lewej zostało jednorazowo(w lutym i marcu 1993r.) ustalone przez lekarza chirurga ale w trakcie badania przeprowadzonego w IMP w Ł. u B.M. nie stwierdzono zmian charakterystycznych dla tego schorzenia. Również obecnie dodatkowe wyniki badań (MRI łękotek jak i ponowna konsultacja ortopedyczna w WOMP w Ł.) nie ujawniły zmian odpowiadających uszkodzeniu łękotek stawów kolanowych". Wymienione przeczenie wskazuje więc, iż u skarżącego tylko raz (w 1993r.) rozpoznano uszkodzenie lewej łękotki zaś obecnie schorzenie to nie występuje. Opinie obu jednostek orzeczniczych są zatem sprzeczne co do tego czy u skarżącego występuje bądź nie występuje uszkodzenie lewej łękotki. Dodać należy, iż Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy podtrzymał swoje stanowisko w piśmie z [...] Ustalenie czy u B. M. faktycznie rozpoznano uszkodzenie lewej łękotki ma zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W sytuacji gdyby schorzenie to nie wystąpiło u skarżącego to nie ma potrzeby prowadzenia dalszego postępowania dowodowego. Tylko w przypadku stwierdzenia tego schorzenia istnieje konieczność prowadzenia dalszego postępowania zmierzającego do wyjaśnienia przyczyn jego powstania. Organy administracji obu instancji oparły się na orzeczeniu Instytutu Medycyny Pracy odmawiając wiarygodności opinii Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy. W ocenie sądu odmowa uznania za wiarygodną opinii jednostki orzeczniczej pierwszego stopnia nie jest przekonująca. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podniesiono, iż WOMP w Ł. w sposób nieuzasadniony zmienił swoje dotychczasowe stanowisko zaś Instytut Medycyny Pracy "obszernie wyjaśnił dlaczego brak jest merytorycznych podstaw do uznania zawodowej etiologii rozpoznanych zmian chorobowych". Wbrew tym twierdzeniom w opinii IMP nie wyjaśniono dokładnie dlaczego u skarżącego nie stwierdza się uszkodzenia łękotki lewego stawu kolanowego. W opinii tej jest tylko mowa, że dodatkowe wyniki badań nie ujawniły zmian odpowiadających uszkodzeniu łękotki stawów kolanowych, nie uzasadniając szerzej tego twierdzenia. Nie odniesiono się także do wcześniejszej opinii WOMP w tej kwestii mimo, że jednostka orzecznicza pierwszego stopnia rozpoznała uszkodzenie lewej łękotki u skarżącego. Dodać należy, iż Instytut Medycyny Pracy wydając swoją opinię oparł się na definicji choroby zawodowej określonej w § 2 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. nr 132 poz.1115) – str.1 opinii z [...]. Tymczasem w niniejszej sprawie postępowanie administracyjne toczyło się na podstawie przepisów rozporządzenia z 18 listopada 1983r. Już chociażby z tego powodu wiarygodność opinii wydanej przez Instytut budzi wątpliwości. Sąd w obecnym składzie stanął na stanowisku, iż skoro dwie jednostki orzecznicze wydają dwie różne opinie w zasadniczej kwestii (tzn. czy u skarżącego występuje uszkodzenie łękotki lewego stawu kolanowego) to konieczne jest wydanie orzeczenia przez inną jednostkę służby zdrowia upoważnioną do rozpoznawania chorób zawodowych. W sytuacji gdy ustalenie wymienionej kwestii wymaga wiadomości specjalnych, a dwie dotychczasowe jednostki orzecznicze przedstawiają różne stanowiska, to konieczne jest zwrócenie się do trzeciej jednostki lekarskiej o wydanie opinii w tym zakresie. Organy administracji winny zatem zwrócić się do innej jednostki służby zdrowia, która przesądziłaby o tym czy u skarżącego występuje schorzenie wymienione w punkcie 12-ym wykazu chorób zawodowych a jeżeli tak to czy zostało ono wywołane czynnikami wymienionymi w tym punkcie. Organy administracji jednak tego nie uczyniły. W przekonaniu sądu organy administracji obu instancji nie w pełni wykonały zalecenia zawarte w wyroku WSA w Łodzi z 7 czerwca 2006r. dotyczące dochodzenia epidemiologicznego. W wymienionym wyroku sąd zlecił przeprowadzenie rzetelnego dochodzenia epidemiologicznego mającego wyjaśnić rzeczywisty przebieg pracy zawodowej skarżącego. Zlecono między innymi zweryfikowanie wersji J. L. i B.M., co do czynności jakie wykonywał skarżący, przez bezpośredniego przełożonego lub pracodawcę z ewentualnym uwzględnieniem dokumentacji warsztatowej. Prowadząc postępowanie dowodowe organy administracji ponownie przesłuchały J. L., który podtrzymał swoje relacje z [...]. oraz świadka H. Ś., który w zasadzie potwierdził relacje J.L. Należy zaznaczyć, iż skarżący w toku całego postępowania kwestionował wersję J. L. co do czasu trwania czynności, które wiązały się ze schylaniem, kucaniem i klękaniem w trakcie jednej zmiany. Wprawdzie w zasadzie wycofał się on z wersji, iż podczas jednej zmiany wykonywał 150-200 zgięć stawów kolanowych lecz nie zgadzał się, iż czynności te zajmowały mu najwyżej 15 minut w ciągu zmiany. Jak wyjaśnił na rozprawie w dniu 29 stycznia 2009r. oględziny jednej lokomotywy zajmowały mu około 15 minut a ponadto dokonywał oględzin także drugiej lokomotywy, wagonów oraz wykonywał również inne czynności wymagające zginania kolan. Skoro skarżący w licznych pismach procesowych kwestionował wersję przedstawioną przez J. L. to należało przesłuchać bezpośredniego przełożonego B. M. na co wskazywał sąd w wyroku w sprawie III SA/Łd 169/06. Na rozprawie w dniu 29 stycznia 2009r. skarżący podał, iż jego bezpośrednim przełożonym był Cz. P.(obecnie na emeryturze) lecz organy administracji go nie przesłuchały. Nie wiadomo także czy istnieje jakaś dokumentacja warsztatowa pozwalająca ustalić jakie czynności wykonywał skarżący w czasie zmiany. W wyroku z 7 czerwca 2006r. sąd zlecał uwzględnienie dokumentacji warsztatowej o ile ona istnieje. Z akt administracyjnych nie wynika czy dokumentacja taka istnieje a jeżeli tak to czy zawiera ona zapisy dotyczące przebiegu pracy skarżącego. W ocenie sądu organy administracji nie w pełni wykonały zalecenia sądu zawarte w wyroku w sprawie III SA/Łd 169/06, dotyczące przeprowadzenia rzetelnego dochodzenia epidemiologicznego. Reasumując sąd uznał, iż skarga B. M. jest uzasadniona. Organy administracji nie w pełni wykonały wytyczne sądu zawarte w wyroku z 7 czerwca 2006r. Nie zostało jednoznacznie wyjaśnione wątpliwości dotyczące tego czy u skarżącego stwierdzono uszkodzenie łękotki lewego kolana a jeżeli tak to czy zostały one spowodowane czynnikami wymienionymi w punkcie 12-ym wykazu chorób zawodowych. W szczególności nie zwrócono się do innej jednostki służby zdrowia o wydanie opinii w sytuacji gdy dotychczasowe jednostki orzecznicze wydały dwie odmienne opinie. Nie przeprowadzono również rzetelnego dochodzenia epidemiologicznego gdyż nie przesłuchano bezpośredniego przełożonego skarżącego ani nie ustalono czy istnieje dokumentacja warsztatowa z okresu pracy B. M. Organy administracji nie podjęły zatem wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego ani też w sposób wyczerpujący nie zebrały ani nie rozpatrzyły całego materiału dowodowego. Naruszyły tym przepisy art.7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając to na uwadze, na podstawie art.145 § 1 pkt.1c.) ustawy z 30 sierpnia 2002r., sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...]. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji winny uwzględnić rozważania zawarte w niniejszym uzasadnieniu. Przede wszystkim należy uzupełnić dochodzenie epidemiologiczne przez ustalenie czy istnieje dokumentacja warsztatowa z okresu pracy skarżącego a jeżeli tak to należy uwzględnić jej zapisy dotyczące przebiegu pracy skarżącego. Należy również rozważyć możliwość przesłuchania bezpośredniego przełożonego skarżącego C. P. na okoliczność przebiegu pracy B. M. ze szczególnym uwzględnieniem czasu w jakim skarżący wykonywał w ciągu dnia czynności związane ze zginaniem stawów kolanowych. Po uzupełnieniu dochodzenia epidemiologicznego należy rozważyć zwrócenie się do innej niż dotychczasowe, jednostki służby zdrowia, upoważnionej do rozpoznawania chorób zawodowych, celem wydania orzeczenia czy u B. M. występuje uszkodzenie łękotki stanu kolanowego a jeżeli tak to czy schorzenie te zostało wywołane czynnikami wymienionymi w punkcie 12-ym, wykazu chorób zawodowych. Po zebraniu całego materiału dowodowego organy administracji winny dokonać wnikliwej jego analizy a następnie wydać rozstrzygnięcie w sprawie. T.P.