III SA/Łd 287/15

Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, w Wydziale III - Robert Adamczewski po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi "M." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] znak [...] w przedmiocie ustalenia podwyższonej opłaty eksploatacyjnej za wydobywanie kopaliny bez wymaganej koncesji postanawia odmówić przyznania prawa pomocy U.K. III SA/Łd 287/15 Uzasadnienie Pismem z dnia 19 lutego 2015 r. "A." Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P. (dalej skarżąca lub Spółka) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] w przedmiocie ustalenia podwyższonej opłaty eksploatacyjnej za wydobywanie kopaliny bez wymaganej koncesji. W treści skargi strona sformułowała wniosek o przyznanie prawa pomocy, załączając następnie – po wezwaniu sądu - wypełniony formularz wniosku na urzędowym formularzu "PPPr". Z wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej wynika, iż Spółka prowadzi działalność w zakresie robót związanych z budową dróg i autostrad. Wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 750.000 zł, a wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok obrotowy określono na 2.714.804,10 zł. Spółka wykazała zysk z prowadzonej działalności za ostatni rok obrotowy w wysokości 354.443,77 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza do przekazania dodatkowych informacji o stanie majątku i dochodach spółka przesłała szereg wnioskowanych dokumentów. Z zeznania podatkowego CIT-8 za 2013 r. wynikało, że Spółka odnotowała przychody w kwocie 19.852.385,47 zł, przy kosztach uzyskania – 19.686.017,90, co dało jej dochód z działalności w kwocie 166.367,57 zł. Z zeznania podatkowego CIT-8 za 2014 r. wynikało, że Spółka odnotowała przychody w kwocie 21.482.223,09 zł, przy kosztach uzyskania – 20.909.497,96, co dało jej dochód z działalności w kwocie 572.725,13 zł. Z przekazanych deklaracji VAT-7 wynika, że podstawa opodatkowania w kwietniu 2015 r. wyniosła – 893.445 zł, w marcu – 1.431.366 zł, w lutym 2015 r. – 885.538 zł, w styczniu 2015 r. – 408.470 zł, w grudniu 2014 r. – 2.291.260 zł, w listopadzie 2014 r. – 2.036.321 zł. Bilans za rok 2014 wykazywał sumę aktywów trwałych na kwotę 2.734.804,10 zł, aktywów obrotowych na kwotę 5.052.258,46 zł, w tym 1.088.630,13 zł stanowiły środki pieniężne w kasie i na rachunkach. Zysk w tym roku wyniósł 354.443,77 zł. Rachunek zysków i strat za okres do kwietnia 2015 r. wykazał stratę netto w kwocie 412.253,13 zł. Spółka nie przedstawiła pełnych wyciągów z rachunków bankowych – zgodnie z żądaniem zawartym w wezwaniu – ograniczając się do przekazania szeregu wyciągów z okresu 16.03.2015 r. do 20.05.2015 r. obrazujących fakt uiszczania przez Spółkę zobowiązań wobec ZUS i urzędu skarbowego na łączną kwotę ok. 175.000 zł. Dodatkowo Spółka przedstawiła "zestawienie należności od firmy "B". Z powyższego dokumentu oraz załączonych do niego faktur VAT wynikało, że Spółka posiada wymagalne należności w stosunku do firmy "B" z okresu od 06.12.2013 r. do 03.05.2015 r. na łączną kwotę ok. 2.300.000 zł. Z przedłożonych w związku z tym dokumentów wynikało, że firma "B" uiszczała jedynie 50% należności wobec skarżącej Spółki informując, iż pozostała część należności ureguluje "po ustaleniu nowych zasad rozliczeni po odstąpieniu od porozumienia z dnia 19.03.br.". Referendarz Sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) [dalej: ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi], prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 2 powoływanej ustawy uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności strona skarżąca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Na wstępie wskazać należy, że zarówno w judykaturze jak i piśmiennictwie podnosi się, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi w istocie formę "kredytu" udzielonego przez Skarb Państwa, poprzez rezygnację z należnych opłat sądowych w chwili wszczęcia postępowania przed sądem i wykładania ze środków budżetowych wydatków w jego toku. Reguły tego "kredytowania" stanowią elementy polityki gospodarczej Państwa i mają istotne znaczenie dla podmiotów, które nie dysponują środkami pieniężnymi umożliwiającymi im dochodzenie swoich praw przed sądem. Z drugiej strony "zwolnienie od kosztów sądowych" nie może prowadzić do sytuacji, w której Skarb Państwa stałby się w skali całego kraju "kredytodawcą" pokrywającym koszty dochodzenia praw skarżących przed sądem administracyjnym w sposób całkowicie niezamierzony i pozbawiający dopływu istotnych środków budżetowych z tytułu opłat sądowych. Oceniając możliwości finansowe strony postępowania zauważyć należy, że strona niniejszego postępowania jest przedsiębiorcą – spółką z ograniczoną odpowiedzialnością i jako przedsiębiorca winna w procedurze planowania wydatków uwzględnić ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą i poczynić konieczne oszczędności na ten cel (por. w tym względzie postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 lipca 2004 r., sygn. akt FZ 131/04, z dnia 21 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 1937/14). Co do zasady, postępowanie sądowe dla przedsiębiorcy jest elementem prowadzonej działalności gospodarczej i w tym zakresie musi się on liczyć z koniecznością ponoszenia kosztów tej działalności jakimi są m.in. koszty sądowe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się więc istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Planowanie wydatków bez uwzględnienia tej zasady powoduje, że strona wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych. Nie może wówczas skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami (por. m.in. postanowienie NSA z dnia 17 września 2013 r., sygn. akt II GZ 511/13). Dodatkowo należy podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. Zgodnie bowiem z treścią art. 246 § 2 ustawy p.p.s.a. spełnienie przesłanek ekonomicznych w nim wskazanych uprawnia jedynie sąd do udzielenia prawa pomocy. Sąd tym samym może, a nie musi, przyznać taką pomoc, gdy w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt I GZ 173/08). W orzecznictwie podnosi się także, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w art. 246 § 2 ustawy p.p.s.a. (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 367/09). Oceniając w tym kontekście spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. wskazać należy, iż zgodnie z art. 243 powoływanej ustawy orzeka się o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać rozpatrującego wniosek referendarza sądowego o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii referendarza pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności (por. postanowienie NSA 28 stycznia 2009 r., sygn. akt I FZ 525/08). Dodać również należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie lub choćby przedstawia niepełne dane (por. postanowienie WSA w Gdańsku sygn. akt I SA/Gd 966/07 z dnia 13 lutego 2008 r.). W warunkach niniejszej sprawy złożone przez skarżącą Spółkę oświadczenia oraz przedłożone dokumenty źródłowe nie zawierały wszystkich niezbędnych i żądanych informacji, a tym samym nie zawierały wyczerpujących danych, koniecznych do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Staranność procesowa, jakiej można oczekiwać od strony wnioskującej, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, w szczególności przedłożenia wszystkich dokumentów, które zostały w wezwaniu wymienione. Tymczasem skarżąca Spółka wykonała takie wezwanie niekompletnie, nie nadsyłając żądanych wyciągów z rachunków bankowych – w tym zakresie ograniczyła się jedynie do przekazania wyciągów obrazujących jej płatności z tytułu należności publicznych – zobowiązania wobec ZUS i urzędu skarbowego. Zabrakło pełnych wyciągów z posiadanych rachunków, w konsekwencji czego referendarz pozbawiony został możliwości pełnej oceny jej najogólniej rozumianej sytuacji majątkowej. Pełne zestawienie wyciągów z rachunków bankowych obrazowałoby bowiem kompleksowo wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Brak też było informacji dotyczących lokat bankowych. Brak tych dokumentów uniemożliwia dokonanie pełnej, prawidłowej oceny sytuacji materialnej Spółki, przede wszystkim jej kondycji finansowej. Brak przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych uniemożliwił dokonanie oceny operacji dokonywanych za ich pośrednictwem, a także ustalenie czy z rachunków tych ściągane są wszystkie wpływy Spółki. Przede wszystkim jednak referendarz pozbawiony został możliwości jednoznacznej oceny obecnego na dzień dostarczenia żądanych dokumentów informacji o stanie konta Spółki. Odnosząc się natomiast do dokumentów i oświadczeń, które zostały przedłożone, stwierdzić należy, że również nie przemawiają one za przyznaniem prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Negatywnie należy ustosunkować się do twierdzeń skarżącej, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie. W pierwszej kolejności zauważyć należy, iż Spółka prowadzi działalność gospodarczą, a o jej zakresie świadczyć mogą osiągane przychody oraz podane wartości podstawy opodatkowania w podatku VAT. Z ich treści deklaracji VAT wynika, iż Spółka odnotowała znaczne podstawy opodatkowania podatkiem od towarów i usług. W listopadzie i grudniu 2014 r. przekraczały one 2.000.000 zł, a ostaniem okresie – marzec, kwiecień wyniosły odpowiednio: 1.431.366 zł i 893.445 zł. Bilans aktywów obrotowych Spółki za rok 2014 wykazywał kwotę 5.052.258,46 zł w tym 1.087.943,74 zł stanowiły środki pieniężne w kasie i na rachunkach. Zysk w tym roku wyniósł 354.443,77 zł. Dodatkowo wskazać należy, iż wartość przychodu z działalności gospodarczej w roku 2014 wyniosła 21.482.223,09 zł. Oznacza to przepływ dużych środków pieniężnych, który musiały ponadto być odnotowane w wyciągach z rachunku bankowego. Z powyższych danych nie sposób zatem wyprowadzić tak dalece idących wniosków – jak czyni to skarżąca – co do jej sytuacji finansowej. Podkreślić również należy, iż nawet brak bieżących dochodów, czy strata wykazywana w ostatnim okresie (styczeń – kwiecień 2015 r.) nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy w sposób formalny nie dowiodła faktycznie trudnej, uniemożliwiającej jej poniesienie kosztów postepowania sądowego sytuacji majątkowej. W tym miejscu przypomnieć należy, iż wpis od skargi w niniejszej sprawie ustalony został na kwotę 2.705 zł. Skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą (deklaracje VAT-7) i jak wynika z wyciągu z KRS nie zgłosiła wniosku o upadłość. Tym samym przyjąć należy, iż prowadzona działalność jej się opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. Istotne znaczenie dla oceny możliwości płatniczych strony ma także fakt posiadania przez spółkę znacznego majątku ruchomego i nieruchomego – rzeczowe aktywa trwałe w bilansie wykazano na kwotę 2.714.804,10 zł. Z tego typu majątku Spółka może osiągać określone dochody. Wskazać w tym miejscu należy także na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w postanowieniu z dnia 29 lipca 2004 r. (sygn. akt FZ 131/04, niepubl.) stwierdził, że "posiadanie majątku w zasadzie wyłącza możliwość zwolnienia od kosztów, skoro istnieje możliwość jego obciążenia". Referendarz zdaje sobie sprawę, że nie można żądać od strony wyzbywania się składników majątku w celu pokrycia kosztów sądowych, ale nie ulega także wątpliwości, że majątek taki może być formą zabezpieczenia pożyczek lub kredytów zaciągniętych w tym celu. Jeżeli zaś chodzi o liczne zobowiązania prywatnoprawne, na które powołuje się skarżąca i konieczność ich regulowania, to pamiętać należy, że koszty sądowe są formą daniny publicznej, a zatem w regulowaniu należności mają charakter priorytetowy wobec zobowiązań o charakterze prywatnoprawnym. Przedkładanie bowiem należności o charakterze prywatnoprawnym, czy też związanych z prowadzoną działalnością nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa. W podobny sposób wypowiadał się już Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w orzeczeniach z dnia 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 150/06, z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, czy z dnia 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 475/05. Tym bardziej niezasadne i nie zasługujące na aprobatę są argumenty strony skarżącej, że jej trudności finansowe spowodowane są nieopłaceniem w całości faktur przez Spółkę "B". W pierwszym rzędzie należy zwrócić uwagę, iż należności te wynoszą ok. 2.300.000 zł, a przychód ogólny Spółki z roku 2014 r. wyniósł 21.482.223,09 zł, zatem te nieopłacone należności stanowią ok. 11% całego przychodu Spółki. Dalej wskazać należy, że niemniej jednak firma "B" systematycznie wpłaca środki finansowe jako zapłata za faktury, co prawda w 50% należności, jednak kwoty te wpływają na konto Spółki. Już chociażby z tego widać, iż skarżąca spółka tylko w okresie styczeń – maj 2015 r. odnotowała wpłaty jedynie od firmy "B" w kwocie ok. 1.000.000 zł. Naturalnie są one zapłatą za określone wykonane usługi i stanowią ogólny przechód z działalności gospodarczej skarżącej Spółki, niemniej jednak trudno przyjąć, iż Spółka – biorąc pod uwagę skalę prowadzonej działalności i wysokość przepływów pieniężnych – nie ma możliwości pokrycia kosztów sądowych w sprawie, w tym momencie ograniczonych do obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 2.705 zł, czy ewentualnego ustanowienia pełnomocnika, którego ustanowienie nie jest przecież obligatoryjne. Nie sposób też przyjąć, iż Spółka prowadząc tak szeroko zakrojoną działalność gospodarczą całkowicie pozbawiona jest jakiejkolwiek obsługi prawnej. Zwrócić także należy uwagę, iż nie ma przeszkód, pomimo braku obowiązku wynikającego z treści umowy Spółki, do podjęcia odpowiednich kroków celem poprawy jej kondycji finansowej, np. poprzez podjęcie decyzji o dopłatach przez wspólników. Podjęcie takich działań oznaczałoby wyczerpanie wszelkich możliwości zmierzających do pozyskania niezbędnych środków na pokrycie działalności Spółki. Wspólnicy, decyzją których Spółka powstała nie mogą pozostawać bierni w sytuacji trudności finansowych i żądać udzielenia przez państwo bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowań sądowych. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r., Nr 94, poz. 1037 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, stwierdzić należy, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Mając na uwadze wszystkie podniesione argumenty, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 245 § 3 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu. U.K.