III SA/Łd 31/22

Dnia 11 maja 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Kowalska, Sędziowie Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Sędzia WSA Paweł Dańczak (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2022 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 roku uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] nr [...]. Decyzją z [...] r. znak: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256, z późn. zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, z późn. zm., dalej: ustawa COVID-19) utrzymał w mocy własną decyzję z [...] r. znak: [...] umarzającą postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku M. M. z [...] r. o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z 25 kwietnia 2020 r. M. M. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek m. in. za kwiecień 2020 r. Decyzją z [...] r. znak: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 31zo ustawy COVID-19 umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia powyższego wniosku. W ocenie organu w sprawie zachodzi bezprzedmiotowość postępowania ze względu na fakt, że należności za kwiecień 2020 r. zostały przez wnioskodawcę opłacone. M. M. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazaną na wstępie decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z [...] r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podkreślił, że zwolnienie z obowiązku opłacania składek za kwiecień 2020 r. dotyczy składek nieopłaconych. Tymczasem wnioskodawca wpłatami z 20 i 21 maja 2020 r. rozliczył należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. Z tego względu, zdaniem organu, brak jest należności nieopłaconych za kwiecień 2020 r. i tym samym brak jest podstaw do zwolnienia z ich opłacenia. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M. M. podniósł, że wpłaty z 20 i 21 maja 2020 r. zostały dokonane ze względu na inne formy pomocy, z jakich jego przedsiębiorstwo chciało skorzystać oraz wskutek uzyskania błędnej informacji o konieczności pełnego uregulowania zadłużenia wobec ZUS. Powołując się na rządowy projekt ustawy przewidujący możliwość zwolnienia z opłacania składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. także wówczas, gdy składki zostały opłacone lub rozliczone nadpłatą, strona wniosła o pozostawienie postępowania wszczętego wnioskiem z 25 kwietnia 2020 r. w toku. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że w niniejszej sprawie Sąd orzekał na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniu COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842, ze zm.). Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021 r. poz. 137) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie zgodnie z 134 p.p.s.a. sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola według powyżej wskazanych kryteriów wykazała, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa procesowego w stopniu obligującym do wyeliminowania ich z obrotu prawnego. W niniejszej sprawie kontrolowane decyzje wydane zostały w oparciu o art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Podkreślić należy, że tego rodzaju rozstrzygnięcie sprawy jest orzeczeniem formalnym, kończącym postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Umorzenie postępowania ma miejsce wtedy, gdy wystąpi trwała i nieusuwalna przeszkoda w kontynuacji postępowania, uniemożliwiająca wydanie rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, a więc wówczas, gdy brak jest przedmiotu postępowania administracyjnego. Przedmiotem tym jest sprawa administracyjna, postępowanie jest bezprzedmiotowe wówczas, gdy sprawa, która miała być załatwiona decyzją administracyjną nie miała tego charakteru przed datą wszczęcia postępowania lub utraciła ten charakter w jego toku. Z bezprzedmiotowością postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy, a tym samym brak możliwości konkretyzacji pozytywnej lub negatywnej wzajemnych uprawnień lub obowiązków stron stosunku administracyjnoprawnego (por. wyroki WSA: w Warszawie z 22 maja 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 689/07; w Gorzowie Wielkopolskim z 21 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Go 237/21; w Poznaniu z 20 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Po 952/19, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Od bezprzedmiotowości postępowania, wywołanej brakiem podstaw prawnych i faktycznych odróżnić należy niezasadność żądania strony. Jest to sytuacja, w której żądanie nie może być uwzględnione, ponieważ nie zostały spełnione określone w przepisach warunki (przesłanki) do uwzględnienia wniosku. W takim przypadku organ winien wydać decyzję, o jakiej mowa w art. 104 § 1 k.p.a., rozstrzygającą sprawę co do istoty, wyjaśniając powody odmowy uwzględnienia żądania. W rozpoznawanej sprawie powodem wydania decyzji umarzającej postępowanie było stwierdzenie przez ZUS, iż należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r., o zwolnienie z których ubiegał się skarżący, zostały w całości opłacone. Wobec powyższego, zdaniem organu, nie został spełniony jeden z warunków przyznania wnioskowanej ulgi, bowiem zwolnienie z obowiązku opłacania składek za kwiecień 2020 r. dotyczy wyłącznie składek nieopłaconych. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdził, że nie miała miejsca wskazywana przez organ bezprzedmiotowość postępowania, która powodowałaby konieczność jego umorzenia. Nie odpadła bowiem podstawa prawna do rozstrzygnięcia w przedmiocie wnioskowanej ulgi, jak również strona nie zrezygnowała z ubiegania się o przyznanie wsparcia finansowego w postaci zwolnienia ze składek za kwiecień 2020 r. Stan prawny pozwalał na merytoryczne rozpoznanie wniosku płatnika z 25 kwietnia 2020 r., bowiem istniały przepisy prawa materialnego, które pozwalały na rozpoznanie wniosku co do istoty. Stosownie do art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19 mającego zastosowanie wobec skarżącego, który - jak wynika z formularza wniosku - jest płatnikiem składek, który posiada zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych innych ubezpieczonych, na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek: 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r., 3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19). W świetle wskazanych wyżej przepisów niespełnienie jednego z warunków zwolnienia powinno skutkować decyzją odmowną, o jakiej mowa w art. 31zq ust. 7 ustawy COVID-19, nie zaś decyzją o umorzeniu postępowania. Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że wydając zaskarżoną decyzję umarzającą postępowanie w sprawie organ nie rozstrzygnął prawidłowo sprawy zainicjowanej wnioskiem strony z 25 kwietnia 2020 r. o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Skoro organ uznał, że strona nie spełniała przesłanek materialnoprawnych do przyznania jej wnioskowanego uprawnienia, to powinien wydać decyzję rozstrzygającą sprawę co do istoty, a nie decyzję umarzającą postępowanie z powodu bezprzedmiotowości postępowania. Bezzasadność żądania strony w przeciwieństwie do bezprzedmiotowości postępowania musi być bowiem wykazana w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty, a nie prowadzić do umorzenia postępowania, które stanowiłoby niezgodne z prawem uchylanie się od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Zatem obowiązkiem organu było merytoryczne rozpoznanie wniosku skarżącego. W przypadku uznania, że strona nie spełnia przesłanek do przyznania ww. zwolnienia organ powinien wydać decyzję o odmowie zwolnienia z obowiązku uiszczenia należnych składek za dany miesiąc na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy COVID-19. W razie zaś stwierdzenia, że strona spełnia przesłanki uzasadniające zwolnienie jej z obowiązku uiszczenia składek za przedmiotowy miesiąc, organ winien wydać informację na podstawie art. 31zq ust. 5 ustawy COVID-19. Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że uzasadnienia kontrolowanych w niniejszej sprawie decyzji nie spełniają wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. ZUS lakonicznie stwierdził, że zwolnienie z obowiązku opłacania składek za kwiecień 2020 r. dotyczy tylko składek nieopłaconych, a należności za ten miesiąc zostały opłacone przez wnioskodawcę. Organ nie wyjaśnił istotnych okoliczności sprawy, w szczególności w jakiej wysokości składki płatnik był zobowiązany opłacić za kwiecień 2020 r., jaka kwota została przez niego wpłacona, jaka była intencja płatnika w zaliczeniu dokonanej wpłaty i jak została ona rozliczona. Należy również zauważyć, że 4 września 2020 r., a zatem już po wydaniu zaskarżonej decyzji weszła w życie ustawa z dnia 24 lipca 2020 r. o zmianie ustawy o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 1423 ze zm.), która w art. 10 ust. 1 przewiduje, że w przypadku złożenia do dnia 30 czerwca 2020 r. wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy COVID-19, zwalnia się z obowiązku opłacenia należnych składek wykazanych w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 r., w wysokości określonej w art. 31zo, także wówczas, gdy składki te zostały opłacone lub na poczet tych składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaliczył z urzędu nienależnie opłacone składki. Opłacone składki lub zaliczone z urzędu nienależnie opłacone składki podlegają zwrotowi na zasadach określonych w art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm). W myśl art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 24 lipca 2020 r. zwolnieniu z obowiązku opłacenia, o którym mowa w ust. 1, podlegają należne składki wykazane w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 r. znane na dzień ponownego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacenia składek. Na mocy wskazanej regulacji ustawodawca z mocą wsteczną zmodyfikował ustawowe warunki zwolnienia ze składek, o którym mowa w art. 31zo ustawy o COVID-19. Obecnie więc, zgodnie z przyjętym rozwiązaniem, nieopłacenie składek nie jest już warunkiem uwzględnienia wniosku o zwolnienie z nich. Mając na względzie powyższe Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, jako wydaną z naruszeniem art. 105 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpatrując ponownie sprawę organ uwzględni powyższe rozważania Sądu i rozstrzygnie sprawę zainicjowaną wnioskiem skarżącego z 25 kwietnia 2020 r. co do istoty, przedstawiając swoje stanowisko w uzasadnieniu odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. e.o.