III SA/Łd 315/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki Sędziowie NSA Teresa Rutkowska (spr.) WSA Monika Krzyżaniak Protokolant Asystent sędziego Izabela Wędrak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2007 r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] przedmiocie wymeldowania 1. oddala skargę, 2. przyznaje adwokatowi S.G. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy M. 4a/2, kwotę 292, 80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa, 80/100) złotych, obejmującą podatek od towarów i usług oraz kwotę 17 (siedemnaście) złotych, stanowiącą opłatę skarbową od pełnomocnictwa, łącznie kwotę 309,80 (trzysta dziewięć i 80/100) złotych, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącemu i nakazuje wypłacić powyższą kwotę adwokatowi S.G. z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] Nr [...] orzekającą o wymeldowaniu M. K. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. A. [...] w Ł. Jak wynika z akt sprawy, M. K. w dniu 8 grudnia 2005 r. wystąpiła do organu I instancji z wnioskiem o wymeldowanie byłego męża M. K. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. A. [...] w Ł. W motywach wniosku wyjaśniła, że były mąż nie mieszka w spornym lokalu od kwietnia 2000 r., a prawomocnym orzeczeniem z dnia 6 września 2005 r. Sąd Rejonowy [...] przyznał jej na wyłączną własność spółdzielcze prawo do wspomnianego lokalu. W toku postępowania przed tym sądem były mąż, jako adres zamieszkania podawał lokal nr [...] przy ul. B. [...] w Ł. M. K. zawiadomiony o wszczęciu postępowania oświadczył w dniu 6 stycznia 2006 r., iż nie otrzymał żadnych pieniędzy tytułem spłaty z majątku wspólnego i zamierza w tej sprawie zwrócić się do sądu. Ponadto wskazał, że jest umówiony z dzielnicowym, celem wejścia do mieszkania, gdyż w dniu 15 lutego 2006 r. próbował wejść do mieszkania, co okazało się niemożliwe, ponieważ była żona wymieniła w drzwiach zamki. Ponieważ dwukrotnie próba wejścia do mieszkania była nieskuteczna, w dniu 22 lutego 2006 r. M. K. złożył w Sądzie Rejonowym [...] pozew przeciwko byłej żonie o przywrócenie utraconego posiadania. W zaistniałej sytuacji, Prezydent Miasta Ł. postanowieniem z dnia [...] na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa zawiesił postępowanie o wymeldowanie M. K. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. A. [...] w Ł. do czasu rozpatrzenia przez Sąd Rejonowy w/w powództwa. W dniu 11 października 2006 r. M. K. zwróciła się do organu I instancji z prośbą o podjęcie postępowania wskazując, iż powództwo M. K. o przywrócenie posiadania zostało oddalone prawomocnym wyrokiem z dnia 21 lipca 2006 r. W tym samym dniu Prezydent Miasta Ł. podjął zawieszone postępowanie i zwrócił się do Komisariatu Komendy Miejskiej Policji w Ł. z prośbą do dokonanie kontroli meldunkowych w dotychczasowym miejscu zameldowania M. K., w celu ustalenia obecnego miejsca zamieszkania zainteresowanego. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Prezydent Miasta Ł. na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) wymeldował M. K. z dotychczasowego miejsca pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. A. [...] w Ł. Zdaniem organu I instancji, M. K. dobrowolnie i trwale opuścił dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa pod tym adresem od 2000 r., co uzasadniało wydanie decyzji o jego wymeldowaniu. W odwołaniu, M. K. zwrócił się do Wojewody [...] z prośbą o umożliwienie mu zamieszkania w dotychczasowym miejscu pobytu stałego. Podniósł, iż w związku z toczącymi się sprawami sądowymi nie mieszka w spornym lokalu. Z mieszkania wbrew swojej woli został wyrzucony mimo, iż to on dzięki ciężkiej pracy dostał to mieszkanie. Wskazał, że była żona do tej pory nie rozliczyła się z nim z majątku wspólnego i wymieniła zamki w drzwiach wejściowych, co udaremniło jego próby wejścia do spornego lokalu z dzielnicowym. Wyjaśnił ponadto, że ciężka sytuacja, w jakiej się znalazł, utrudnia mu znalezienie pracy i normalne życie. Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia [...] Nr [...] Wojewoda [...] na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) i art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, organ odwoławczy wyjaśnił, iż przepisy ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych mają przede wszystkim charakter porządkowy. Głównym ich celem jest, aby rejestracja osoby w danym miejscu była zgodna ze stanem faktycznym. Służy temu uprawnienie organów administracji do wydania decyzji o wymeldowaniu osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Jedyną zatem przesłanką warunkującą wymeldowanie jest przesłanka opuszczenia lokalu. Jest ona spełniona tylko wtedy, gdy opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolny. Wydanie decyzji o wymeldowaniu z zastosowaniem art. 15 ust. 2 ustawy wymaga więc wnikliwego zbadania, czy w okolicznościach danej sprawy wystąpiła przesłanka określona w tym przepisie. Powołując się na treść art. 6 ust. 1 w/w ustawy i ugruntowane orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewoda podniósł, iż pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości, pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Przebywanie pod wskazanym adresem z zamiarem stałego pobytu oznacza skoncentrowanie w tym miejscu swoich spraw życiowych, a więc korzystanie z urządzeń tego lokalu, nocowanie lub spędzanie czasu wolnego. W rozpoznawanej sprawie Wojewoda [...] podzielił stanowisko organu I instancji, iż w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, M. K. opuścił miejsce pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy. Według organu odwoławczego, istotne dla sprawy okoliczności zostały wyjaśnione w sposób wyczerpujący, a ocena dowodów przez organ I instancji została przeprowadzona zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Fakt, iż Sąd Rejonowy [...] prawomocnym wyrokiem oddalił powództwo M. K. o przywrócenie utraconego posiadania spornego lokalu, świadczy dodatkowo o tym, iż opuszczenie lokalu nie nastąpiło wbrew jego woli. Byłoby fikcją meldunkową utrzymywanie w ewidencji ludności zapisu, że miejscem stałego pobytu strony jest lokal nr [...] przy ul. A. [...] w Ł., podczas gdy faktycznie M. K. w tym lokalu nie przebywa, a także nie ma obiektywnych możliwości powrotu do tego lokalu. Dodatkowo organ zauważył, iż spory między byłymi małżonkami na tle finansowym nie mogły mieć wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, M. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący oprócz zarzutów podniesionych w odwołaniu od decyzji I instancji podkreślił, iż nie mieszka na stałe w lokalu przy ul. B [...] w Ł. Adres ten służy mu tylko do odbioru korespondencji. Podnosił ponadto, iż do dnia dzisiejszego jego była żona nie rozliczyła się z nim z wkładu mieszkaniowego i z tego powodu skarżący nie ma pieniędzy na zakup mieszkania, a co za tym idzie nie ma gdzie na stałe mieszkać. Wyjaśniał, że mieszkania nie opuścił dobrowolnie, lecz dlatego, że była żona niesłusznie oskarżyła go o czyny z art. 207 § 1 kk i art. 157 § 2 kk . Do skargi załączył kserokopię aktu oskarżenia z kwietnia 2000 r. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując wywody zawarte w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji. W dniu 6 sierpnia 2007 r. do Sądu wpłynęło pismo uczestniczki postępowania M. K., w którym wniosła o oddalenie skargi, z uwagi na fakt, iż M. K. nie mieszka w spornym lokalu od kwietnia 2000 r. Wyjaśniła, iż przeciwko skarżącemu już w 1999 r. toczyło się postępowanie karne o znęcanie się nad nią, które zakończono skazaniem skarżącego w maju 2001 r. Dodała, iż wymiana zamków miała miejsce w grudniu 2005 r. i była naturalną konsekwencją uprawomocnienia się postanowienia o podziale majątku. Z kolei fakt, że orzeczenie Sądu I instancji w przedmiocie podziału majątku uprawomocniło się, świadczy tylko o tym, że skarżący zaakceptował to, iż spółdzielcze prawo do spornego lokalu przysługuje M. K. W dniu 17 września 2007 r. pełnomocnik skarżącego złożyła pismo procesowe, w którym wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Przytaczając szeroko orzecznictwo sądów administracyjnych odnoszące się do kwestii opuszczenia lokalu, zarzuciła naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, polegające na przyjęciu, że opuszczenie lokalu przez M. K. miało charakter dobrowolny. W ocenie pełnomocnika skarżący nie opuścił lokalu nr [...] przy ul. A. [...] w sposób dobrowolny. Świadczą o tym jego działania faktyczne i prawne podejmowane po opuszczeniu lokalu. Skarżący nie miał też zamiaru skoncentrowania swoich interesów w innym miejscu. To rodzina zamieszkująca w tym lokalu poprzez swoje zachowanie zmusiła go do jego opuszczenia, a także uniemożliwiła powrót poprzez wymianę zamków w drzwiach wejściowych. Zdaniem pełnomocnika, w toku postępowania naruszone również zostały art. 7, 77 § 1 i 80 kpa. Organy orzekające nie podjęły bowiem wszelkich kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i jej załatwienia oraz nie rozpatrzyły całego materiału dowodowego. Przede wszystkim zaś, nie wysłuchały skarżącego. Na rozprawie w dniu 3 października 2007 r. pełnomocnik skarżącego poparła skargę i wniosła o zasądzenie kosztów postępowania, oświadczając, iż koszty te nie zostały uiszczone w całości, ani w części. Pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi. Pełnomocnik uczestniczki postępowania wniosła o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada zatem, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego wydania przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami formalnymi, regulującymi zasady procedury administracyjnej. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Wojewody [...] z dnia [...] utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] o wymeldowaniu M. K. z miejsca stałego pobytu w lokalu nr [...], przy ul. A. [...] w Ł. Przesłanki materialnoprawne wymeldowania określone zostały w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.). W myśl tego przepisu, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Warunkiem decydującym o wymeldowaniu danej osoby jest zatem jednoznaczne ustalenie przez organ administracji publicznej, czy osoba ta faktycznie opuściła bez wymeldowania się dotychczasowe miejsce pobytu stałego i czy opuszczenie to miało charakter trwały i dobrowolny. W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, aprobowany w pełni przez skład orzekający w niniejszej sprawie, zgodnie z którym o opuszczeniu miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych można mówić wówczas, gdy osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe oraz gdy nieprzebywanie jest wynikiem woli, zamiaru tej osoby (por. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2001 r. sygn. akt II SA/Ka 613/00 - nie publikowany; wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r. sygn. akt V SA 3169/00 - nie publikowany). W ocenie Sądu, materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania administracyjnego był wystarczający do wydania przez organ administracji publicznej orzeczenia w przedmiocie wymeldowania skarżącego. Przede wszystkim, niesporny jest fakt trwałego opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego przez M. K. w kwietniu 2000r. Wynika to nie tylko z wyjaśnień wnioskodawczyni M. K., ale także okoliczność tę jednoznacznie potwierdziły trzy kontrole meldunkowe przeprowadzone przez Policję na prośbę organu I instancji (pisma z dnia: 5 stycznia 2006 r. – k. 10 akt, 26 stycznia 2006 r. –k. 15 akt, z dnia 8 listopada 2006 r. – k. 35 akt.) oraz sam skarżący w oświadczeniach z dnia: 6 stycznia 2006 r., 14 lutego 2006 r., 17 lutego 2006 r. (k. 13, 21 i 22 akt) i w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Skoro, zatem w dacie wydania zaskarżonej decyzji M. K. nie mieszkał w spornym lokalu od ponad sześciu lat, to w pełni usprawiedliwiony jest, zdaniem Sądu, wniosek, że opuszczenie przez niego dotychczasowego miejsca pobytu stałego ma charakter trwały. Dodatkowo podnieść trzeba, że zebrana w niniejszej sprawie dokumentacja, uprawniała organ administracyjny do przyjęcia, że opuszczenie spornego lokalu przez M. K., wbrew temu, co wywodzi pełnomocnik skarżącego, miało charakter dobrowolny. Ustalając, czy nastąpiło opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy należy badać zamiar osoby, która ma być wymeldowana. Przy ustalaniu zamiaru nie można jednak poprzestać na oświadczeniach zainteresowanej osoby. Dla oceny zamiaru istotne znaczenie mieć będzie czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą między innymi: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim. ( wyrok NSA z dnia 6 lutego 2002 r. SA/Sz 1278/00 ) Przejawem woli opuszczenia miejsca stałego pobytu, co wielokrotnie podkreślał w swoich orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny, jest niepodejmowanie we właściwym czasie środków zmierzających do przywrócenia utraconego posiadania. Środkiem prawnym, o którym tutaj mowa, jest wytoczenie w trybie art. 344 § 2 Kodeksu cywilnego, powództwa do sądu powszechnego o ochronę posiadania. Jeżeli więc strona od momentu opuszczenia lokalu nie występowała do sądu powszechnego ze wspomnianym powództwem, jej roszczenie wynikające z posiadania wygasło po upływie roku od opuszczenia lokalu (por. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2001 r. sygn. akt II SA/Ka 613/00- nie publikowany; wyrok NSA z dnia 28 listopada 2001 r. sygn. akt SA/Rz 685/00- nie publikowany; wyrok NSA z dnia 10 lutego 1989 r. SA/Wr 789/98-ONSA 1989, Nr 2, poz. 72). Z zebranej dokumentacji wynika, że skarżący, od momentu opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego aż do wszczęcia postępowania administracyjnego, a więc prawie przez 5 lat, nie podejmował żadnych środków prawnych, których celem byłaby ochrona utraconego posiadania. Dopiero w dniu 22 lutego 2006 r., czyli prawie 6 lat po opuszczeniu dotychczasowego miejsca pobytu stałego, M. K. wystąpił do Sądu Rejonowego [...] z powództwem posesoryjnym, które zostało oddalone prawomocnym wyrokiem z dnia 21 lipca 2006 r. Zdaniem Sądu, w świetle ustalonych w sprawie okoliczności, organy administracji trafnie, zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ustaliły i oceniły, że opuszczenie miejsca pobytu stałego przez skarżącego było trwale i dobrowolne. Fakt, że skarżący podjął decyzję o wyprowadzeniu się z mieszkania chcąc uniknąć kolejnych konfliktów z żoną i poprawić swoją sytuację w toczącym się przeciwko niemu postępowaniu karnym, wbrew zarzutom jego pełnomocnika, nie wpływa na poprawność tej oceny. Zameldowanie, podobnie jak i wymeldowanie, jest tylko i wyłącznie aktem rejestracji danych dotyczących pobytu określonej osoby, czy też ustania jej pobytu w dotychczasowym miejscu. Nie rodzi ono żadnych uprawnień do lokalu, albowiem tytuł prawny do lokalu stanowi okoliczność zupełnie odrębną, nie pozostającą w związku z zameldowaniem lub wymeldowaniem z lokalu. O zameldowaniu bądź wymeldowaniu z miejsca pobytu stałego nie decydują również jakiekolwiek roszczenia finansowe między byłymi małżonkami K. Dlatego też dla zapewnienia zgodności pomiędzy stanem faktycznym a zapisami w ewidencji ludności niezbędne jest, aby organy meldunkowe mogły wymuszać na obywatelu pewne czynności służące rejestracji miejsca pobytu osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu lub też poprzez własne rozstrzygnięcia zastępować takie czynności w celu uzyskania zgodności między ewidencją a istniejącym stanem rzeczy. W niniejszej sprawie, utrzymywanie zameldowania M. K., wobec spełnienia przesłanek art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych byłoby niezgodne z obowiązującym prawem. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, w szczególności zaniechania wysłuchania skarżącego, stwierdzić należy, że w toku postępowania organy czuwały nad zapewnieniem stronom czynnego udziału zgodnie z art. 10 i 81 k.p.a. Skarżący wbrew zarzutom pełnomocnika wielokrotnie miał możliwość wypowiedzenia się w sprawie i zgłoszenia dowodów. Przeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony nie jest obligatoryjne w każdym postępowaniu. Zgodnie z art. 86 k.p.a. jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne do rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. W rozpoznawanej sprawie wszystkie fakty istotne dla rozstrzygnięcia ustalone zostały przy pomocy innych środków dowodowych, a skarżący nie wskazywał żadnych innych okoliczności, które wymagałyby wyjaśnienia i nie wnioskował o przeprowadzenie tego dowodu. Podsumowując, Sąd na podstawie całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego doszedł do przekonania, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego ani przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Z tych wszystkich powodów, Sąd zobligowany był oddalić skargę. O powyższym Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 powołanej ustawy w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c", § 19 i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). B.C.