III SA/Łd 319/16

Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, w Wydziale III - Robert Adamczewski po rozpoznaniu 24 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków adwokat D. S.-C. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, zawartych w skardze kasacyjnej z 26 października 2016 r oraz w zażaleniu z 2 grudnia 2016 r. w sprawie ze skargi H. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z [...] znak [...] w przedmiocie uznania zażalenia za nieuzasadnione postanawia oddalić wnioski R.A. III SA/Łd 319/16 Uzasadnienie Postanowieniem z 12 maja 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę H. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z [...] (znak [...]) w przedmiocie uznania zażalenia za nieuzasadnione. Odpis powyższego postanowienia wraz z uzasadnieniem i pouczeniem o treści art. 175 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) [dalej ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi] został skutecznie doręczony skarżącemu 23 maja 2016 r. W dniu 30 maja 2016 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z 17 czerwca 2016 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi przyznał skarżącemu prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. W dniu 7 lipca 2016 r. do akt sprawy wpłynęło zawiadomienie z Okręgowej Rady Adwokackiej w Łodzi o ustanowieniu pełnomocnika z urzędu do reprezentowania skarżącego w osobie adwokat J. K. W dniu 26 lipca 2016 r. (data nadania pisma w polskiej placówce pocztowej) ustanowiony z urzędu pełnomocnik złożył opinię o braku podstaw prawnych do wniesienia skargi kasacyjnej. Odpis opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wraz z pouczeniem o treści art. 177 § 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. że termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę biegnie od dnia doręczenia stronie odpisu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej oraz że skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez pełnomocnika będącego: adwokatem, radcą prawnym, którego strona może ustanowić z wyboru – bez możliwości żądania wyznaczenia nowego pełnomocnika w ramach przyznanego jej prawa pomocy, został doręczony skarżącemu 12 sierpnia 2016 r. (k. 72 akt sądowych). W dniu 12 sierpnia 2016 r. Referendarz Sądowy przyznał adwokat J. K. wynagrodzenie z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącemu w związku ze sporządzeniem i wniesieniem opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. W dniu 22 sierpnia 2016 r. do sądu wpłynęło pismo procesowe skarżącego zatytułowane "USŁUGA NIE ZOSTAŁA WYKONANA WNIESIENIE SKARGI KASACYJNEJ". Zarządzeniem z 31 sierpnia 2016 r. Przewodniczący Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wezwał skarżącego do wyjaśnienia w terminie siedmiu dni, jaki charakter ma pismo zatytułowane "USŁUGA NIE ZOSTAŁA WYKONANA WNIESIENIE SKARGI KASACYJNEJ"- pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania. W odpowiedzi na powyższe wezwanie H. W. w piśmie z 19 września 2016 r. nie sprecyzował w żaden sposób, jak należy traktować jego uprzednie pismo procesowe, tj. pismo z 22 sierpnia 2016 r. W dniu 6 października 2016 r. do akt sprawy wpłynęło zawiadomienie z Okręgowej Rady Adwokackiej w Łodzi o zmianie ustanowionego z urzędu pełnomocnika. Do reprezentowania skarżącego została wyznaczona adwokat D. S.-C. Zarządzeniem z 14 października 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi pozostawił bez rozpoznania pismo skarżącego z 22 sierpnia 2016 r. Odpis powyższego zarządzenia wraz z uzasadnieniem został doręczony nowemu pełnomocnikowi w dniu 20 października 2016 r. W dniu 26 października 2016 r. pełnomocnik - adwokat D. S.-C. złożyła skargę kasacyjną na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 12 maja 2016 r. W skardze kasacyjnej nie został zawarty wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Postanowieniem z 18 listopada 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę kasacyjną wniesioną w imieniu skarżącego przez adwokat D. S.-C. W uzasadnianiu postanowienia Sąd wskazał na przekroczenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, co stało się powodem do jej odrzucenia. Na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącego – adwokat D. S.-C. wniosła zażalenie, składając w jego treści wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny oddalając zażalenie zgodził z argumentacją Sądu I instancji co do wniesienia skargi kasacyjnej po upływie terminu i uznał za zasadne jej odrzucenie przez sąd meriti. Referendarz Sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 250 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W odniesieniu do adwokatów powyższe zasady od 1 stycznia 2016 r. określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2015 r., poz. 1801). Rozporządzenie to utraciło obecnie moc obowiązującą w związku z wejściem w życie 2 listopada 2016 r. nowego rozporządzania z 3 października 2016 r. sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1714). Należy mieć jednakże na uwadze, że zgodnie z § 22 tego rozporządzenia do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. Według § 4 ust. 1 rozporządzenia, opłatę ustala się w wysokości, co najmniej ½ opłaty maksymalnej określonej w jego rozdziałach 2-4. Stosownie natomiast do ust. 2 tego przepisu, ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w przywołanym ust. 1, a nieprzekraczającej opłaty maksymalnej następuje z uwzględnieniem stopnia zawiłości sprawy oraz nakładu pracy adwokata oraz wkładu jego pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie, w tym czynności podjętych w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu, wartości przedmiotu sprawy, wkładu pracy adwokata w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie, a także trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności. Należy w tym miejscu odnotować, iż przyznając adwokatowi wynagrodzenie należy brać pod uwagę - między innymi kryteriami wymienionymi w § 4 ust. 1 rozporządzenia - nakład jego pracy oraz wkład jego pracy w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Biorąc pod uwagę powyższe, zdaniem referendarza, w pierwszym rzędzie wskazać należy, iż skarga kasacyjna od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożona w imieniu skarżącego H. W. przez pełnomocnika z urzędu – adwokat D. S.-C., nie została wniesiona skutecznie z uwagi na jej wniesienie po terminie do tej czynności zakreślonego, nie spowodowała zatem merytorycznego rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny, a przeciwnie została odrzucona z uwagi właśnie na wniesienie jej po terminie, zasadność czego z kolei potwierdził NSA w postanowieniu o oddaleniu zażalenia na postanowienie odrzucające skargę kasacyjną. Zasadniczym tego powodem było złożenie środka zaskarżenia po terminie, a przy tym niezłożenie przez pełnomocnika wraz ze skargą kasacyjną, wniosku o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Także zażalenie złożone przez pełnomocnika na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej zostało przez sąd II instancji oddalone zasadniczo z tych samych względów. W tym miejscu zauważyć należy, iż zgodnie z utrwalonym w piśmiennictwie i w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem, postanowienie o przyznaniu prawa pomocy oznacza, iż Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadności i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona. Faktyczne udzielenie pomocy prawnej ma natomiast miejsce dopiero wówczas, gdy sporządzony przez profesjonalnego pełnomocnika środek prawny zapewnia dostęp do sądu. To zaś następuje wtedy, gdy środek ten został sporządzony w sposób umożliwiający jego merytoryczne rozpoznanie (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008 (Wydanie 3), s. 599, komentarz do art. 250, oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8 stycznia 2008 r., sygn. akt I FSK 1648/08). Wskazać także należy na stanowiska piśmiennictwa (zob. S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007 (Wydanie 1), rozdział IX, s. 317-318, autor Bogusław Dauter), w którym określa się, iż czynność pełnomocnika procesowego ustanowionego z urzędu przede wszystkim podlega kontroli merytorycznej w kontekście skutków, jakie ma wywołać w postępowaniu. Może tej kontroli podlegać także w kontekście zasadności przyznania stosownego wynagrodzenia, wszak zgodnie z ogólnie opisaną zasadą, stronie należy się zwrot niezbędnych kosztów postępowania. Powstaje zatem wątpliwość, czy do niezbędnych kosztów może być zaliczona zapłata za czynność pełnomocnika, która ma ewidentne wady formalne. W jednym z orzeczeń (postanowienie SN z 12 lutego 1999 r., II CKN 341/98, OSNC 1999, nr 6, s. 123), Sąd Najwyższy uznał, że czynności adwokata ustanowionego z urzędu, które są sprzeczne z zasadami profesjonalizmu, nie uzasadniają przyznania mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Poza sporem jest, że pełnomocnik procesowy odpowiada za formę i treść składnych przez siebie pism procesowych oraz spełnienie wymogów procesowych, w tym terminowość ich wnoszenia. Tylko bowiem pismo prawidłowe z formalnego punktu widzenia, daje podstawę do jego merytorycznego rozpoznania przez właściwy sąd. Spełnienie tych warunków stanowi pewne minimum, które powinno cechować profesjonalnego pełnomocnika. Dlatego, rozstrzygając wniosek o przyznanie kosztów, powinno się mieć na względzie, czy czynność, za którą pełnomocnik domaga się opłaty, te wszytki elementy profesjonalizmu spełnia. Jeżeli pismo z przyczyn wad formalnych nie wywołało żadnych skutków (np. pismo zostało zwrócone, skarga kasacyjna została odrzucona), to nie można przyjąć, że ta czynność została w istocie zrealizowana (pismo nie wywołało żadnych skutków, skarga kasacyjna nie została rozpoznana). Ponadto trzeba pamiętać o funkcjach, jakie powinna spełniać instytucja nieopłaconej pomocy prawnej. Przede wszystkim chodzi o funkcje dyscyplinującą, która w stosunku do pełnomocnika powinna przejawiać się koniecznością dołożenia maksymalnej staranności w realizacji nałożonych obowiązków, zapłata bowiem za nie pochodzi ze środków Skarbu Państwa. Nie bez znaczenia pozostaje funkcja społeczna, gdyż uprawniony do pomocy prawnej z urzędu nie może pozostawać w przeświadczeniu, że udzielona mu pomoc jest pomocą iluzoryczną. Stanowisko powyższe znajduje akceptację także u innych komentatorów (Roman Hauser {w:}: Marek Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2013 (Wydanie 2), s. 914, komentarz do art. 250, autorstwa Marii Jagielskiej, Jacka Jagielskiego, Piotra Gołaszewskiego): "Adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu nie przysługuje wynagrodzenie za zastępstwo wykonane na zasadzie prawa pomocy, jeżeli >>pomoc prawna<< została udzielona stronie z uchybieniem podstawowym zasadom staranności i profesjonalizmu" - por. postanowienie Sądu Najwyższego z 12 lutego 1999 r., sygn. akt II CKN 341/98, z 18 marca 1999 r., sygn. akt I CKN 1046/97 oraz z 10 grudnia 2001 r., sygn. akt I PKN 248/01, por. też wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 stycznia 2010 r., sygn. akt I FSK 1648/08 oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II FZ 143/10). W przytoczonym wyżej, postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II FZ 143/10 wskazano, że pomimo literalnej wykładni art. 250 ustawy – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi, przepis ten nie nakłada na sąd obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia podlega ocenie sądu, także pod kątem jakości usług świadczonych w ramach pomocy prawnej. Wynagrodzenie może być przyznane jedynie za pomoc prawną, która była świadczona w sposób profesjonalny. W ocenie referendarza, wniesienie przez pełnomocnika skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie odbyło się w sposób nieprofesjonalny. Stosownie bowiem do treści art. 177 § 4 ustawy - Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi, termin do wniesienia skargi kasacyjnej - w sytuacji, gdy pełnomocnik wyznaczony na podstawie art. 253 § 2 nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej i składa w związku z tym opinię o braku podstaw do jej wniesienia - biegnie od dnia doręczenia odpisu opinii. W niniejszej sprawie w dniu 26 lipca 2016 r. (data nadania pisma w polskiej placówce pocztowej) ustanowiony z urzędu pełnomocnik złożył opinię o braku podstaw prawnych do wniesienia skargi kasacyjnej. Oznacza to, że trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej rozpoczął swój bieg od 13 sierpnia 2016 r., a upłynął w 12 września 2016 r. Natomiast ustanowiony z urzędu nowy pełnomocnik - adwokat D. S.-C. złożyła skargę kasacyjną na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 12 maja 2016 r. w dniu 26 października 2016 r. (tj. data nadania pisma w polskiej placówce pocztowej), a więc niewątpliwie po upływie terminu do jej wniesienia. Ponadto zauważyć należy, iż nowy pełnomocnik w przedłożonej skardze kasacyjnej nie zawarł wniosku o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Pomijając w tym miejscu rozważania na temat dopuszczalności wniesienia przez nowego pełnomocnika - ustanowionego w ramach prawa pomocy – skargi kasacyjnej, po uprzednim sporządzeniu i wniesieniu do sądu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej przez poprzedniego pełnomocnika również ustanowionego w ramach prawa pomocy (skarga kasacyjna winna być wniesiona w takim przypadku przez pełnomocnika ustanowionego z wyboru przez skarżącego) zauważyć należy, iż termin do wniesienia skargi kasacyjnej wynosi 30 dni i stosownie do art. 177 § 4 powoływanej ustawy liczony jest od dnia doręczenia stronie odpisu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Jest to termin ustawowy, zawity, a jego przekroczenie powoduje, że dokonana czynność już po upływie tego terminu jest bezskuteczna. Termin ten nie może zostać skrócony ani wydłużony, a jedynie - na wniosek strony zainteresowanej - może zostać przywrócony na zasadach ogólnych. W ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, która reguluje kwestie procesowe w postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak jest odrębnego uregulowania z zakresu terminu do wniesienia środka odwoławczego przez pełnomocnika, który został ustanowiony dla strony z urzędu już po wydaniu orzeczenia kończącego postępowanie (lub został wyznaczony kolejny pełnomocnik z urzędu), zatem także w stosunku do tego pełnomocnika zastosowanie będą miały (w przypadku przyjęcia dopuszczalności ustanowienia nowego pełnomocnika w ramach tego samego prawa pomocy) przytoczone powyżej zasady ogólne. W związku z powyższym skuteczne wniesienie skargi kasacyjnej już po upływie trzydziestodniowego terminu przewidzianego w art. 177 § 4 p.p.s.a., możliwe jest jedynie wówczas, gdy zostanie przywrócony termin do wniesienia skargi kasacyjnej. W niniejszej sprawie bezspornym jest, że termin do wniesienia skargi kasacyjnej upłynął 12 września 2016 r., natomiast skarga kasacyjna została wniesiona przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu 26 października 2016 r. Bezspornym także jest, że w sprawie nie został złożony wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia ww. środka odwoławczego. Przykład orzeczeń, co do konieczności i warunków złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej znajdujemy w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 27 stycznia 2009 r., sygn. akt II GZ 8/09, z 8 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 198/06, z 4 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OZ 211/12. Jak już wspomniano wyżej pełnomocnik z urzędu, dokonując czynności procesowej po terminie, nie złożył wraz z nią wniosku o przywrócenie terminu do jej dokonania. Samo wiec nieskuteczne złożenie skargi kasacyjnej w ocenie referendarza nie zasługuje, na opłacenie. Skarga kasacyjna nie została bowiem merytorycznie rozpoznana przez Sąd i tym samym czynności pełnomocnika nie przyczyniły się do rozstrzygnięcia sprawy strony. W konsekwencji za nieuzasadniony należało uznać wniosek pełnomocnika – D. S.-C. sformułowany w zażaleniu na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjne w przedmiocie zasądzenia wynagrodzenia za sporządzenie i wniesienie tego środka zaskarżenia. I w tym przypadku bowiem Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając zażalenie wprost wskazał, iż przyczyną oddalenia zażalenia było uprzednie nie złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Zatem i w tym przypadku zażalenie nie zostało merytorycznie rozpoznane przez NSA i tym samym czynności pełnomocnika nie przyczyniła się do rozstrzygnięcia sprawy strony. W związku z powyższym, referendarz sądowy orzekł jak w sentencji postanowienia. R.A.