III SA/Łd 32/08

Dnia 26 czerwca 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki Sędziowie: Sędzia NSA Teresa Rutkowska Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.) Protokolant asystent sędziego Joanna Wegner po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 czerwca 2008 roku sprawy ze skargi D. Ż. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. przyznaje adwokatowi R. R. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy [...] kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa i 80/100) złote obejmujacą podatek od towarów i usług oraz kwotę 17,00 (siedemnaście) złotych jako opłatę skarbową od pełnomocnictwa, łącznie kwotę 309,80 (trzysta dziewięć i 80/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu i nakazuje wypłacić powyższą kwotę adwokatowi R. R. z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. W dniu 20 września 2002 roku D. Ż., prowadzący działalność gospodarczą P.P.H.U "A." w N., zgłosił do procedury dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym na podstawie dokumentu celnego SAD numer [...] towar, opisany jako tkanina poliestrowa syntetyczna. Do zgłoszenia celnego strona załączyła świadectwo pochodzenia z dnia 23 lipca 2002 roku nr [...], potwierdzające niepreferencyjne pochodzenie towaru i zastosowanie konwencyjnej stawki celnej w wysokości 9% wartości towaru. Postanowieniem z dnia 10 września 2004 roku, nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego II w Ł., działając na podstawie art. 165 § 1 i 2 i art. 216 ustawy dnia 29 sierpnia 1997 roku – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2005r., Nr 8, poz. 60 ze zm.) oraz art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 roku – Kodeks celny (Dz. U. z 2001r., Nr 75, poz. 802 ze zm.) w związku z art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 roku - Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623 ze zm.) wszczął z urzędu postępowanie celne w sprawie zgłoszenia celnego z dnia 20 września 2002 roku. Decyzją z dnia [...] roku, nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego II w Ł. uznał zgłoszenie celne SAD [...] z dnia 20 września 2002 roku za nieprawidłowe w części dotyczącej zastosowanych stawek celnych i określił kwotę wynikającą z długu celnego w wysokości 98.095,40 zł. Powyższa decyzja została skierowana na adres: D. Ż., [...] S., ul. A. [...] i – z uwagi na brak osobistego odbioru przesyłki przez adresata - uznana za doręczoną w trybie art. 150 ustawy Ordynacja podatkowa. Od powyższej decyzji, w dniu 23 lipca 2007 roku D. Ż. złożył odwołanie, wnosząc jednocześnie o przywrócenie terminu do jego wniesienia. W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania skarżący podkreślił, iż decyzja Naczelnika Urzędu Celnego II w Ł. z dnia [...] roku nigdy nie została skutecznie doręczona, ponieważ wysłana została pod nieprawidłowy adres, tzn. zawierający błąd zarówno w kodzie jak i siedzibie poczty adresata. Podkreślił, iż o istnieniu decyzji dowiedział się dopiero w toku korespondencji prowadzonej z Izbą Skarbową w Ł. oraz w wyniku wszczętego postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia [...] roku, nr [...] Dyrektor Izby Celnej w Ł. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego II w Ł. z dnia [...] roku. W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor Izby Celnej wskazał, iż sposób rejestracji działalności gospodarczej i zmianę zarejestrowanych danych określają przepisy art. 7-7i ustawy z dnia 19 listopada 1999 roku – Prawo działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.). W myśl przepisów powołanej ustawy, przedsiębiorca jest obowiązany zgłaszać organowi ewidencyjnemu zmiany stanu faktycznego i prawnego odnoszące się do przedsiębiorcy i wykonywanej przez niego działalności gospodarczej, w zakresie danych zawartych w zgłoszeniu, o którym mowa w art. 7b ust. 2, powstałe po dniu dokonania wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, w terminie 14 dni od dnia powstania tych zmian, a także informację o zaprzestaniu wykonywania działalności gospodarczej, o czym stanowi art. 7d ust. 1. Organ podniósł, iż analiza stanu faktycznego zaistniałego w niniejszej sprawie wykazała, że od dnia 9 października 2001 roku D. Ż. prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą P.P.H.U "A", a ostatnia zmiana w zakresie danych figurujących ewidencji nastąpiła w dniu 20 listopada 2001 roku. W oświadczeniu natomiast z dnia 27 marca 2003 roku złożonym podczas przeprowadzonej kontroli celnej, D. Ż. wskazał jako adres zamieszkania S. ul. A. [...], a jako adres do korespondencji: N. [...],[...] Ł. Jak wynika z akt sprawy, postanowienie o wszczęciu postępowania oraz decyzja organu I instancji z dnia [...] roku zostały skierowane na adres zamieszkania strony tj. S. ul. A. [...] i doręczone w trybie art. 150 ustawy Ordynacja podatkowa. Zdaniem organu, podnoszona przez stronę okoliczność, że przyczyną niedoręczenia korespondencji był błąd w oznaczeniu kodu pocztowego nie znajduje oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym, gdyż z umieszczonych na korespondencji stempli pocztowych wynika, że przesyłki były dostarczane przez Urząd Pocztowy w R. koło Ł. Z adnotacji znajdujących się na przesyłkach wynika, że pod wskazanym adresem w dniu 15 listopada 2004 roku "adresata nie zastano", w dniu 23 listopada 2004 roku "awizowano powtórnie", a w dniu 1 grudnia 2004 roku nastąpił zwrot, gdyż przesyłki nie podjęto w terminie. Brak adnotacji dokonanej przez jakikolwiek inny Urząd Pocztowy świadczy, zdaniem Dyrektora Izby Celnej w Ł., że korespondencja nie była kierowana do żadnej innej miejscowości niż S. Odwołując się natomiast do treści art. 150 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku – Ordynacja podatkowa, który określa formy doręczania pism w postępowaniu podatkowym organ odwoławczy podniósł, iż decyzja Naczelnika Urzędu Celnego II w Ł. z dnia [...] roku została uznana za doręczoną w trybie zastępczym tj. po upływie 14 dni, od dnia złożenia decyzji we właściwym Urzędzie Pocztowym w dniu 15 listopada 2004 roku. Stąd jej doręczenie nastąpiło w myśl omawianych przepisów w trybie zastępczym w dniu 29 listopada 2004 roku W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi D. Ż. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i podniósł zarzut naruszenia art. 120, art. 121, art. 122, art. 123 i art. 124 ustawy Ordynacja podatkowa. Podkreślił, iż decyzja Naczelnika Urzędu Celnego II w Ł. z dnia [...] roku została doręczona na nieistniejący w Polsce adres tj. [...] S. ul. A. [...], podczas gdy prawidłowy kod pocztowy to [...] R. Podkreślił, iż wskazany na przesyłce kod pocztowy "[...]" dotyczy ul. A. znajdującej się w Ł., a nie w S. Skarżący zaznaczył, iż na zaświadczeniu o numerze identyfikacyjnym REGON z dnia 9 października 2001 roku, na które powołuje się organ administracji, widnieje prawidłowy adres, a wszelka dotychczasowa korespondencja Naczelnika Urzędu Celnego II w Ł. kierowana była na prawidłowy adres, znany organowi co najmniej od marca 2003 roku. Ponadto, D. Ż. podniósł, iż w zaskarżonym postanowieniu nie wykazano, że placówka pocztowa zawiadomiła go w sposób nie budzący wątpliwości o nadejściu pisma i miejscu, gdzie można je odebrać, a taka powinność wynika wprost z przepisów i wyroku NSA z dnia 31 stycznia 2006r. w sprawie o sygn. akt I FSK 565/05. W ocenie skarżącego, organ administracji oparł swe rozstrzygnięcie na nieprawidłowo ustalonym stanie faktycznym, nie uprawdopodobnił, że postanowienie i decyzja skierowane na nieprawidłowy adres faktycznie zostały doręczone. Dyrektor Izby Celnej oparł się więc na subiektywnym przekonaniu o skutecznym doręczeniu przesyłek, nie popartym żadnymi miarodajnymi dowodami. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w Ł. podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, wniósł o jej oddalenie. Odnośnie zarzutu skarżącego dotyczącego braku informacji o pozostawieniu zawiadomienia o nadejściu przesyłki, organ powołał się na wyrok NSA z dnia 29 czerwca 2005r. w sprawie o sygn. akt I GSK 475/05, w którym podniesiono, że nie istnieje przepis prawa nakazujący umieszczanie na przesyłce względnie dowodzie doręczenia adnotacji o miejscu umieszczenia zawiadomienia (awiza). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonego postanowienia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W rozpoznawanej sprawie Sąd, oceniając zaskarżone postanowienie stwierdził, że organ administracji publicznej naruszył przepisy postępowania, zwłaszcza art. 122, 162 § 1 oraz 150 § 2 ustawy z dnia 28 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (tj. Dz. U. z 2005r., Nr 8, poz. 60 ze zm.), a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy przywrócenia D. Ż. terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego II w Ł. z dnia [...] r. Zgodnie z art. 162 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Z brzmienia tego przepisu wynika jasno, że aby można było rozpatrywać wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej, najpierw taki termin musi być przez wnioskodawcę uchybiony. Skoro natomiast, ocenie podlega postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, z akt sprawy winno bezspornie wynikać, iż upłynął 14 – dniowy termin, wskazany w art. 223 § 2 ustawy Ordynacja podatkowa, od dnia doręczenia stronie decyzji organu I instancji. Podstawowym zatem obowiązkiem organu rozstrzygającego kwestię przywrócenia terminu do wniesienia odwołania jest ustalenie daty doręczenia stronie decyzji pierwszoinstancyjnej oraz dnia, w którym upływa termin do wniesienia odwołania od tej decyzji. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać, iż Dyrektor Izby Celnej w Ł. uznał, że decyzja Naczelnika Urzędu Celnego II w Ł. z dnia [...] r. została skarżącemu skutecznie doręczona w dniu 29 listopada 2004 roku, w trybie zastępczym - uregulowanym w art. 150 ustawy Ordynacja podatkowa. Dowodem potwierdzającym takie stanowisko ma być koperta wraz z dołączonym do niej potwierdzeniem odbioru (k. 31 akt administracyjnych), zaadresowana: D. Ż. P.P.H.U. "A.", ul. A. [...],[...] S. Na kopercie znajduje się odręczna adnotacja: "zwrot koperty otrzymałam w dn. 03.12.2004r." oraz pieczątki doręczyciela: "awizo 12.11.04", "awizowano powtórnie dnia 23.11.2004" i "zwrot nie podjęto w terminie 01.12.04". W ocenie Sądu, materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie nie daje podstaw do przyjęcia, iż decyzja Naczelnika Urzędu Celnego II w Ł. z dnia [...] roku została skarżącemu skutecznie doręczona w trybie art. 150 ustawy Ordynacja podatkowa w dniu 29 listopada 2004r. W myśl art. 150 Ordynacji podatkowej, w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 148 § 1 lub art. 149: 1) poczta przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez pocztę; 2) pismo składa się na okres 14 dni w urzędzie gminy (miasta) - w przypadku doręczania pisma przez pracownika organu podatkowego lub przez inną upoważnioną osobę. Adresata zawiadamia się dwukrotnie o pozostawieniu pisma w miejscu określonym w § 1. Powtórne zawiadomienie następuje w razie niepodjęcia pisma w terminie 7 dni. Stosownie do § 2 tego przepisu zawiadomienie o pozostawaniu pisma w miejscu określonym w § 1 umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. W tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy. Doręczenie uregulowane w art. 150 ustawy stanowi doręczenie zastępcze. Czynności przewidziane w tym przepisie mogą wywołać skutki prawne, jakie wywołuje doręczenie zastępcze, albo też mogą spowodować przyjęcie tzw. fikcji doręczenia. Skuteczne doręczenie pisma w trybie zastępczym uwarunkowane od spełnienia dwóch przesłanek: złożenie pisma na określony czas (14 dni) w placówce pocztowej bądź urzędzie gminy i pozostawienie zawiadomienia o miejscu złożenia pisma. Przyjęcie tzw. fikcji doręczenia pisma możliwe jest więc po uprzednim ustaleniu, że o przechowywaniu pisma w placówce pocztowej lub urzędzie gminy adresat został zawiadomiony w sposób określony w art. 150 § 2 ustawy Ordynacja podatkowa. Ustalenie spełnienia tego warunku daje podstawę do przyjęcia, że adresat miał faktycznie możliwość uzyskania wiadomości o nadejściu przesyłki i jej przechowywaniu w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy oraz że swoim zaniechaniem uchybił obowiązkowi dochowania należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw. Powołane przez organ orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2005 roku (sygn. akt I GSK 475/05), zawierające tezę, iż nie istnieje przepis prawa nakazujący umieszczanie na przesyłce względnie dowodzie doręczenia adnotacji o miejscu umieszczenia zawiadomienia (awiza), miało jedynie na celu zwrócenie uwagi na fakt, iż w art. 150 § 2 Ordynacji podatkowej nie został zawarty wymóg odnoszący się do sposobu potwierdzenia pozostawienia adresatowi zawiadomienia o nadejściu przesyłki. Nie oznacza to jednak, iż Sąd zanegował konieczność pozostawienia takiego zawiadomienia, lecz przyjął, że w przypadku braku stosownej adnotacji doręczyciela w tym zakresie, dopuszczalna jest ocena wszelkich dowodów i przeprowadzanie różnorakich wnioskowań wyprowadzonych z ustalonych okoliczności w celu potwierdzenia pozostawienia przez doręczyciela zawiadomienia, o którym mowa w art. 150 § 2 ustawy Ordynacja podatkowa. W orzeczeniu tym Sąd stwierdził również, iż nie są trafne wywody zmierzające do wykazania, że adnotacja o awizowaniu przesyłki jest równoznaczna z potwierdzeniem faktu pozostawienia zawiadomienia o miejscu złożenia przesyłki. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, w pełni powyższy pogląd podziela. Dla uznania zatem, że decyzja Naczelnika Urzędu Celnego II w Ł. z dnia [...] r. została skutecznie doręczona D. Ż. w trybie art. 150 ustawy Ordynacja podatkowa konieczne było wykazanie przez organ, że właściwy miejscowo Urząd Pocztowy zawiadomił skarżącego w sposób nie budzący wątpliwości o nadejściu pisma i miejscu, gdzie można je odebrać. Tymczasem, załączone do decyzji "Potwierdzenie odbioru" nie zawiera żadnej informacji w tym przedmiocie. W aktach sprawy brak jest również dowodów świadczących o tym, że organ dokonywał jakichkolwiek ustaleń w przedmiocie pozostawienia przez doręczyciela zawiadomienia o nadejściu przesyłki zawierającej decyzję. Z wyjaśnień pełnomocnika Dyrektora Izby Celnej w Ł. złożonych na rozprawie w dniu 26 czerwca 2008 roku wynika, że organ takich ustaleń nie przeprowadzał. W ocenie Sądu, istnieją zatem wątpliwości, czy takie powiadomienie zostało adresatowi pisma pozostawione, zwłaszcza że strona skarżąca podnosi, iż zawiadomienie takie do niej nie dotarło. Takich wątpliwości nie usuwa adnotacja doręczyciela znajdująca się na potwierdzeniu odbioru i kopercie o dwukrotnym awizowaniu pisma, bowiem na jej podstawie nie można stwierdzić, czy awizo pozostawiono w miejscu wymienionym w art. 150 § 2 ustawy Ordynacja podatkowa i czy skarżący miał realną możliwość zapoznania się z informacją w tym zakresie. Nie ulega wątpliwości, że jedynie doręczenie zgodne z przepisami, mającej w tym przypadku zastosowanie, ustawy Ordynacja podatkowa wywołuje skutki prawne przewidziane przez obowiązujące przepisy. W przypadku błędnego doręczenia czynność ta uważana jest za bezskuteczną. Skoro zatem w aktach niniejszej sprawy brak jest dowodów świadczących o tym, że zawiadomiono D. Ż. w sposób określony w art. 150 § 2 ustawy Ordynacja podatkowa o nadejściu przesyłki i miejscu gdzie można ją odebrać, brak jest podstaw do przyjęcia, iż decyzja Naczelnika Urzędu Celnego II w Ł. z dnia [...] roku została skarżącemu skutecznie doręczona w dniu 29 listopada 2004 roku w trybie wskazanego wyżej przepisu. Konsekwencją takiego stanowiska jest uznanie, iż Dyrektor Izby Celnej w Ł. nie miał podstaw do merytorycznego rozpatrywania wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia odwołana od decyzji z dnia [...] roku, gdyż w przypadku niedoręczenia stronie decyzji nie mógł upłynąć termin do wniesienia odwołania, o którym mowa w art. 223 § 2 ustawy Ordynacja podatkowa. Brak dowodu doręczenia decyzji organu I instancji powoduje, że postępowanie w zakresie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od tej decyzji jest bezprzedmiotowe. Rozpatrując ponownie sprawę organ winien zatem dokonać ustaleń w przedmiocie skuteczności doręczenia skarżącemu decyzji Naczelnika Urzędu Celnego II w Ł. z dnia [...] r. w kontekście spełnienia przesłanek z art. 150 ustawy Ordynacja podatkowa. Organ winien mieć w tym względzie na uwadze brzmienie § 2 art. 150, z którego wynika wprost, iż dla skuteczności doręczenia pisma w trybie tego przepisu konieczne jest pozostawienie adresatowi zawiadomienia o złożeniu pisma w miejscu określonym w § 1 w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesje adresata. Potwierdzenie faktu dochowania wymogów z art. 150 § 2 winno następować jako efekt zebrania i oceny dowodów zgodnie z wymogami przepisów Ordynacji podatkowej o postępowaniu dowodowym. Jedynie wykazanie przez organ, iż nastąpiło skuteczne doręczenie skarżącemu decyzji z dnia [...] r. oraz że upłynął ustawowy termin do złożenia odwołania od tej decyzji, umożliwi ponowne merytoryczne rozpatrzenie wniosku strony o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od tej decyzji. W tym miejscu warto zaznaczyć, iż Sąd nie podzielił poglądu strony skarżącej, iż bezskuteczność doręczenia decyzji z dnia [...] roku wynika z faktu podania przez organ błędnego kodu pocztowego adresata oraz niepodania siedziby poczty adresata. Istotnie, organy na kopercie i potwierdzeniu odbioru wpisały kod: [...] S., zamiast: S., [...] R., jednak ze stempli znajdujących się na kopercie i potwierdzeniu odbioru wynika, iż przesyłka awizowana była przez właściwy Urząd Pocztowy w R. k/Ł., a zatem korespondencja nie była kierowana do innej miejscowości niż S. Ponadto zarówno R. jak i S. posiadają jeden kod pocztowy, co dowodzi, że przesyłka nie mogła być kierowana na inną ulicę, w innym mieście niż S. Z powyższych względów Sąd uznał, iż zaskarżonym postanowieniem organ naruszył przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. O wynagrodzeniu adwokata, przyznanego skarżącemu z urzędu, Sąd orzekł stosownie do art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). K.O.