III SA/Łd 320/07

Sygn. akt III SA/Łd 320/07 (III SA/Łd 321-328/07) WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 października 2007r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Sędziowie Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.) Sędzia NSA Janusz Nowacki Protokolant Agnieszka Ratajczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2007 r. sprawy ze skargi W. K. na postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania w sprawie dodatku mieszkaniowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokat W. M.-K. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. G. 47 kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług według obowiązującej stawki przewidzianej dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym skarżącemu W. K. i kwotę powyższą nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Sygn. akt III SA/Łd 320/07 (III SA/Łd 321-328/07) UZASADNIENIE Zaskarżonymi postanowieniami z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy postanowienia Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] Nr [...] odmawiające W. K. przywrócenia terminu do wznowienia postępowania w sprawie ustalenia dodatku mieszkaniowego za okres od 1 kwietnia 2002 r. do 30 września 2006 r. Jak wynika z akt sprawy, W. K. pismem z dnia 25 sierpnia 2006 r. (data wpływu do organu - 31 sierpnia 2006 r.) powołując się na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego stwierdzające niezgodność z Konstytucją przepisów dotyczących ograniczenia wysokości wydatków mieszkaniowych, wniósł o korektę aktualnie otrzymywanego dodatku mieszkaniowego przyznanego decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] oraz wyrównanie dodatków mieszkaniowych przyznanych decyzjami Prezydenta Miasta Ł. za okres od 1 kwietnia 2002 r. do 31 marca 2006 r. Decyzjami z dnia [...] Nr [...] Prezydent Miasta Ł. odmówił wznowienia postępowania zakończonego prawomocnymi decyzjami w sprawie przyznania dodatku mieszkaniowego, z uwagi na to, że wniosek o wznowienie postępowania został złożony po terminie wskazanym w art. 145a § 2 kpa. Decyzję doręczono stronie w dniu 18 września 2006 r. W dniu 25 września 2006 r. W. K. złożył w siedzibie organu I instancji, " w związku z odmownymi decyzjami Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...]", wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowań zakończonych prawomocnymi decyzjami w sprawie przyznania dodatku mieszkaniowego (opatrzony datą 19 września 2006 r.). W uzasadnieniu, skarżący podniósł, że uchybienie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania nie nastąpiło z jego winy. Wskazał, iż nie został on poinformowany przez pracowników organu o przysługujących mu prawach i obowiązkach wynikających z rozstrzygnięć Trybunału Konstytucyjnego. Pismo zostało potraktowane przez organ I instancji jako odwołanie i przesłane do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., które postanowieniami z dnia [...] wydanymi w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania, stwierdziło swoją niewłaściwość w sprawie i przekazało sprawę Prezydentowi Miasta Ł. W dniu 16 października 2006 r. strona złożyła pismo zatytułowane wniosek o wznowienie postępowania, wskazując, że ponawia swój wniosek o wznowienie postępowania złożony w dniu 31 sierpnia 2006 r. Wezwaniem z dnia 25 października 2006 r. organ I instancji zobowiązał W. K. do jednoznacznego wypowiedzenia się, czy pismo z dnia 19 września 2006 roku było wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania czy też odwołaniem od decyzji z dnia 9 września 2006 roku. W odpowiedzi, zainteresowany oświadczył, że pismo z dnia 19 września 2006 r. jest wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, a przyczyna uchybienia terminu ustała w dniu 18 września 2006 r. wraz z doręczeniem mu decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], z których dowiedział się o terminie do złożenia wniosku o wznowienie postępowania po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2006 r. sygn. akt P 4/05. Postanowieniami z dnia [...] Nr [...] Prezydent Miasta Ł., działając na podstawie art. 58, 59 i 145a § 2 kpa., odmówił W. K. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wszczęcie postępowań po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2006 r. w sprawie ponownego naliczania dodatku mieszkaniowego. W uzasadnieniu rozstrzygnięć organ I instancji wskazał, że warunkiem przywrócenia terminu zgodnie z art. 58 kpa jest łączne spełnienie czterech przesłanek. Mianowicie niezbędne jest: uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu, wniesienie wniosku o przywrócenie terminu, zachowanie terminu 7 dni od dnia ustania przyczyn uchybienia terminu i dokonanie czynności, dla której określony był termin. W ocenie organu, W. K. nie wskazał żadnej przyczyny, która uzasadniałaby brak winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Organ stwierdził, iż brak wiedzy wnioskodawcy o treści orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i wiążących się z nim uprawnieniach i obowiązkach, nie jest przeszkodą, o której mowa w art. 58 kpa. Organ administracji nie ma bowiem obowiązku powiadamiania o zmieniających się przepisach, które są przepisami ogólnodostępnymi, zwłaszcza, że przepisy art. 7 i 9 kpa mają zastosowanie dopiero wtedy, gdy toczy się postępowanie administracyjne. Ponadto Prezydent wskazał, że wniosek o wszczęcie postępowania strona złożyła w dniu 31 sierpnia 2006 r., a wniosek o przywrócenie terminu w dniu 25 września 2006 r. po zapoznaniu się z treścią decyzji odmownej. Nie został zatem spełniony warunek jednoczesnego złożenia obu wniosków. W dniu 20 listopada 2006 r. W. K. złożył zażalenia od postanowień organu I instancji z dnia [...], wnosząc o ich uchylenie. W ocenie strony, zostały one podjęte w oparciu o błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz z naruszeniem zasad postępowania administracyjnego, określonych w art. 7 i 9 kpa. W. K. podniósł, iż brak wiedzy o tym, że sprawa dodatków mieszkaniowych była rozpatrywana przez Trybunał Konstytucyjny i zapadło w tej sprawie rozstrzygnięcie, jest przesłanką uzasadniającą przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Brak wiedzy w tym zakresie, jest, według autora zażalenia, przeszkodą od niego niezależną i trudną do przezwyciężenia. Utrzymuje się on bowiem wyłącznie z renty chorobowej, żyje na granicy ubóstwa i nie ma dostępu do informacji podawanych przez środki masowego przekazu. Podkreślił, że wniosek o przywrócenie terminu złożył, zgodnie z art. 58 § 2 k.p.a., w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu tj. od dnia otrzymania decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] odmawiającej wznowienia postępowania. W.K. wyjaśnił, iż w dniu 31 sierpnia 2006 r. nie składał wniosku o wszczęcie postępowania, ale wniosek o korektę w świetle orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego aktualnie otrzymywanego dodatku. Z tego też powodu w dniu 16 października 2006 r., czyli po złożonym w dniu 25 września 2006 r. wniosku o przywrócenie terminu, złożył wniosek o wznowienie postępowań w sprawie naliczenia dodatków mieszkaniowych. W ten sposób wypełnił przesłanki z art. 58 kpa i dopełnił czynności, dla której określony był termin. Wspomnianymi na wstępie postanowieniami z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 144, 145a § 2 i art. 58 § 1 i 2 kpa utrzymało w mocy postanowienia organu I instancji. W uzasadnieniach rozstrzygnięć organ odwoławczy podzielił argumentację organu I instancji w zakresie art. 58 kpa i stwierdził, że W.K. nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Podkreślił, iż każde orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego jest publikowane w Dzienniku Ustaw, choć faktem jest, że Dziennik Ustaw nie jest powszechnie czytany przez obywateli. Jednakże, ani samo orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, ani jego publikacja nie jest tajna i przy dołożeniu należytej staranności wnioskodawca mógł uzyskać odpowiednie informacje. Według Kolegium, skarżący w żaden sposób nie udowodnił również, że właśnie w dniu 18 września 2006 r., a więc z chwilą otrzymania odmownych decyzji Prezydenta Miasta Ł., dowiedział się o możliwości składania wniosków o wznowienie postępowania. Z tego też powodu, nie można ustalić, czy rzeczywiście złożył on wniosek o przywrócenie terminu w terminie 7 dni, od dnia ustania przyczyny tego uchybienia. Powyższe postanowienia W.K. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, wnosząc o ich uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący powtórzył argumenty, które podnosił w zażaleniach i zarzucił naruszenie art. 7-9 kpa, art. 58 kpa, art. 144 i art. 145 kpa. Wniósł też o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W odpowiedziach na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o ich oddalenie. Postanowieniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 czerwca 2007 r. skargi W. K. na postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] zostały połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Z załączonych akt administracyjnych wynika ponadto, że decyzjami z dnia [...] Nr [...] Prezydent Miasta Ł. na podstawie art. 105 kpa umorzył postępowanie administracyjne wszczęte wnioskiem W. K. z dnia 16 października 2006 r. Jego zdaniem, postępowanie stało się bezprzedmiotowe, ponieważ w tej sprawie w dniu [...] wydane zostały ostateczne decyzje odmawiające wznowienia postępowania. Z informacji uzyskanych przez Sąd wynika, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. ostatecznymi decyzjami z dnia [...] utrzymało w mocy tę decyzję organu I instancji. Nieskuteczne okazały się również działania skarżącego zmierzające do stwierdzenia nieważności rozstrzygnięć Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], albowiem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. ostatecznymi decyzjami z dnia [...] odmówiło stwierdzenia ich nieważności. Na rozprawie w dniu 9 października 2007 r. pełnomocnik skarżącego poparł skargę i wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, oświadczając, iż koszty te nie zostały pokryte w całości, ani w części. Dodatkowo oświadczył, iż wszystkie decyzje objęte wnioskiem o wznowienie postępowania stały się ostateczne w I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada zatem, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego wydania przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami formalnymi, regulującymi postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd analizując pod tym kątem zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy doszedł do przekonania, iż zaskarżone postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] utrzymujące w mocy postanowienia Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] o odmowie przywrócenia W. K. terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania w sprawie ustalenia dodatku mieszkaniowego za okres od 1 kwietnia 2002 r. do 30 września 2006 r. są zgodne z obowiązującymi w dacie ich podjęcia przepisami prawa. Problematyka przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej unormowana została w przepisach ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). W świetle postanowień art. 58 § 1 i 2 w/w ustawy, uchybiony termin należy przywrócić, jeżeli spełnione zostaną łącznie cztery przesłanki: 1. strona wystąpi z wnioskiem o przywrócenie terminu, 2. wniosek ten zostanie wniesiony w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, 3. jednocześnie z wniesieniem wniosku zostanie dopełniona czynność, dla której określony był termin, 4. strona uprawdopodobni, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu do dokonania określonej czynności nie jest bowiem dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Podkreślić trzeba, iż to właśnie na stronie ciąży obowiązek uwiarygodnienia, poprzez przedstawienie stosownej argumentacji, że dochowała ona należytej staranności, jednakże dopełnienie czynności w terminie stało się niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody, niezależnej od osoby zainteresowanego i istniejącej przez cały czas, aż do wniesienia wniosku. Innymi słowy, o braku winy można mówić tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przykładowo do okoliczności uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu zalicza się: przerwę w komunikacji, powódź, pożar, albo też nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (vide. wyrok NSA z dnia 19 września 2000 r. sygn. akt I SA 1072/00, Lex nr 55307, postanowienie NSA I SA /Gd 560/00 z 4 października 2000 r Lex 46437). W rozpoznawanej sprawie, W. K., jako przesłankę uprawdopodobniającą brak winy w uchybieniu terminu podał, iż nie został poinformowany przez pracowników organu administracji publicznej o przysługujących mu prawach i obowiązkach wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2006 r., sygn. akt P 4/05. Skarżący żyje na granicy ubóstwa i ma utrudniony dostęp do informacji podawanych przez środki masowego przekazu. Brak wiedzy w tym zakresie, był jego zdaniem przeszkodą od niego niezależną i trudną do przezwyciężenia. Zdaniem organów obu instancji przytoczone wyżej argumenty nie mogły stanowić podstaw do przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Zaprezentowane stanowisko podziela również skład orzekający w przedmiotowej sprawie. Wprawdzie istotnie przepis art. 58 k.p.a. nie wskazuje wprost okoliczności, które uzasadniałyby przyjęcie, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony, ale wskazane wyżej wypracowane w doktrynie i orzecznictwie poglądy, w myśl których kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem dochowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych, a przywrócenie terminu do dokonania określonej czynności nie jest możliwie, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa, nie pozwalają uznać braku wiedzy w zakresie obowiązujących przepisów prawa za przesłankę decydującą o uwzględnieniu wniosku W. K.. Fakt, iż orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, podobnie jak i inne akty prawne publikowane są w Dzienniku Ustaw, który nie jest powszechnie kupowany i czytany przez obywateli, nie zwalnia przecież obywateli z obowiązku przestrzegania przepisów obowiązującego prawa. Co więcej, orzeczenia oraz inne akty prawne nie są tajne i przy dołożeniu należytej staranności, każdy zainteresowany może zapoznać się z ich treścią. Bezpłatny dostęp do tego typu publikacji, w tym również do prasy codziennej zagwarantowany jest zwłaszcza w instytucjach publicznych oraz w bibliotekach miejskich. Dlatego też słuszny wydaje się wniosek, że skarżący przy dołożeniu należytej staranności mógł zapoznać się z treścią orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i w przewidzianym do tego terminie złożyć wniosek o wznowienie postępowania w sprawie ustalenia dodatku mieszkaniowego. Odnosząc się do zarzutu skarżącego, iż obowiązkiem organu I instancji, było udzielenie mu w myśl art. 9 kpa stosownych informacji o prawach i obowiązkach, wynikających z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, Sąd uznał, że stanowisko to jest błędne. Otóż, faktem jest, iż art. 9 kpa nakłada na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich prawa i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Obowiązek ten ciąży na organie przez cały tok postępowania, a więc od momentu jego wszczęcia do momentu jego zakończenia decyzją ostateczną. Jednakże przepis ten, wbrew temu co wywodzi skarżący, nie nakłada na organy administracji obowiązku udzielania porad prawnych, czy też doradztwa. Nie może być również utożsamiany z obowiązkiem zawiadamiania strony o powszechnie obowiązujących, publikowanych aktach prawnych (por. wyrok NSA z dnia 4 kwietnia 2006 r. sygn. akt I OSK 1148/05, Lex nr 209133). W przedmiotowej sprawie wniosek o wznowienie postępowania został złożony w dniu 31 sierpnia 2006 r. i dopiero od tego dnia na organie ciążyły obowiązki przewidziane w art. 9 kpa. Reasumując, według Sądu, skarżący nie przytoczył okoliczności uzasadniających uznanie, ze uchybienie terminu było niezawinione. Ocena materiału dokonana w tym zakresie była prawidłowa, a tym samym organy obu instancji wykazały, że w rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki, o których mowa w art. 58 § 1 i 2 kpa. W tej sytuacji rozważania na temat pozostałych przesłanek przywrócenia terminu stają się bezprzedmiotowe, gdyż jedynie łączne spełnienie przesłanek określonych w art. 58 § 1 i 2 k.p.a. uprawnia organ do przywrócenia terminu. Na marginesie powyższych rozważań, godzi się jeszcze zauważyć, że Sąd ma świadomość stosunkowo krótkiego terminu, jaki ustawodawca zakreślił dla złożenia wniosku o wznowienie postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją na podstawie którego wydana została decyzja. Jednakże, jak już na wstępie podkreślono, sądy administracyjne powołane zostały do oceny zgodności z prawem działalności organów administracji publicznej i poza zakresem ich orzekania pozostaje kwestia słuszności wprowadzenia konkretnych przepisów prawa. Instytucja wznowienia postępowania ma zastosowanie wyłącznie do decyzji ostatecznych, a więc takich, do których odnosi się ogólna zasada trwałości decyzji administracyjnych, wyrażona w art. 16 k.p.a. Uchylenie bądź zmiana takich decyzji ograniczona została przez ustawodawcę ściśle określonymi przesłankami i terminami. Zaznaczyć należy, że takie samo stanowisko, jak w sprawie niniejszej, zaprezentowane zostało przez WSA w Łodzi w sprawie III SA/Łd 349/07. Z tych wszystkich powodów, Sąd oddalił skargę W. K. O powyższym Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, orzeczono na podstawie art. 250 w/w ustawy w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c", § 19 i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). B.C.