III SA/Łd 324/09

Dnia 4 listopada 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Teresa Rutkowska Sędzia NSA Janusz Nowacki Protokolant Asystent sędziego Dominika Trella po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2009 roku sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w Ł. kwotę 340,- (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. III SA/Łd 324/09 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Ł. Urzędu Skarbowego w Ł. działając na podstawie art. 64 c § 1, § 3 i § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz.U. z 2005 r. Nr 229 poz. 1954 ze zm.) – zwanej dalej u.p.e.a., obciążył wierzyciela - Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Ł. Inspektorat w Ł. kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 54.288,01 zł., prowadzonego wobec zobowiązanego - A Sp. z o.o. z siedzibą w Ł., na podstawie tytułów wykonawczych o znakach [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Ł. Inspektorat w Ł. wniósł na powyższe postanowienie zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. W ocenie ZUS obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi na podstawie art. 64 c § 4 u.p.e.a. było niezasadne. Stosownie bowiem do treści § 1 powołanej normy prawnej zasadą jest, iż koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego. Dopiero w sytuacji kiedy koszty te nie mogą zostać pokryte przez zobowiązanego ich ciężar ponosi wierzyciel. Zdaniem ZUS stan faktyczny sprawy nie pozwalał na jednoznaczne stwierdzenie, że zobowiązany nie może pokryć kosztów postępowania egzekucyjnego. Z uwagi na fakt, iż stosownie do treści art. 146 § 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. z 2003 r. Nr 60 poz. 535 ze zm.) postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunku do SYNTEX Sp. z o.o. uległo umorzeniu z mocy prawa, obowiązkiem organu egzekucyjnego było zgłoszenie w oznaczonym terminie swojej wierzytelności sędziemu komisarzowi. Postanowieniem z dnia [...] wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) – zwanej dalej Kpa.; art. 17 § 1, art. 18 i art. 64 c § 1, § 4 i § 7 u.p.e.a. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. uchylił zaskarżone postanowienie i obciążył wierzyciela - Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Ł.Inspektorat w Ł. kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 54.288,01 zł. Na podstawie materiału dowodowego zebranego w sprawie organ odwoławczy ustalił, iż ZUS w Ł. Inspektorat w Ł. wystawił na A Sp. z o. o. z siedzibą w Łowiczu tytuły wykonawcze z dnia [...] r. o numerach [...] oraz z dnia [...]. o numerach od [...] obejmujące zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W związku ze zbiegiem egzekucji do tego samego prawa majątkowego, powyżej wymienione tytuły wykonawcze przekazane zostały Naczelnikowi Ł. Urzędu Skarbowego w Ł. jako organowi egzekucyjnemu. W toku prowadzonego postępowania organ egzekucyjny dokonał szeregu czynności polegających między innymi na zajęciu praw majątkowych stanowiących wierzytelność z rachunków bankowych u dłużników zajętych wierzytelności, doręczeniu odpisów tytułów wykonawczych, zawiadomień o zajęciu rachunków bankowych, jak również dokonał zajęcia ruchomości spółki A objętych wykazem środków trwałych sporządzonych na dzień 31 października 2008 r. W dniu [...] r. Sąd Rejonowy dla Ł Sąd Gospodarczy XIV Wydział ds. Upadłościowych i Naprawczych , postanowieniem o sygn. akt [...] ogłosił upadłość A Sp. z o. o. z siedzibą w Ł. W związku z powyższym postanowieniem z dnia [...] organ egzekucyjny zawiesił prowadzone postępowanie egzekucyjne. Po uprawomocnieniu się postanowienia Sądu z dnia [...] r. Naczelnik Ł.Urzędu Skarbowego w Ł. postanowieniem z dnia [...] umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunku do A Sp. z o. o. z siedzibą w Ł. Postanowieniem z dnia [...]Naczelnik Ł. Urzędu Skarbowego w Ł. obciążył ZUS w Ł. Inspektorat w Ł. kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 54.288,01 zł. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej uchylił postanowienie Naczelnika Ł. Urzędu Skarbowego w Ł. z dnia [...] r. i obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości 54.288,01zł.. Wskazując na przyczynę uchylenia zaskarżonego postanowienia organ odwoławczy wskazał, iż organ I instancji powołał błędną podstawę prawną obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. Zamiast art. 64 c § 4 u.p.e.a. powołał przepis art. 64 c § 3 u.p.e.a. Natomiast co do kwestii zasadności obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że stosownie do treści art. 64 c § 1 u.p.e.a. opłaty za czynności egzekucyjne, opłata manipulacyjna oraz wydatki związane z postępowaniem egzekucyjnym stanowią koszty egzekucyjne. Koszty te z zastrzeżeniem przewidzianym w przepisach obciążają zobowiązanego. Ustawa dopuszcza obciążenie powyższymi kosztami wierzyciela, w sytuacji gdy: na skutek uchybień wierzyciela doszło do wystawienia tytułu wykonawczego z wadami uniemożliwiającymi prowadzenie egzekucji (art. 64 c § 2); doszło do niezgodnego z przepisami ustawy wszczęcia i prowadzenia egzekucji (art. 64 c § 3) oraz jeżeli koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego (art. 64 c § 4). Odnosząc się do zarzutów zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, iż jedną z sytuacji wypełniających dyspozycję art. 64 c § 4 u.p.e.a. jest okoliczność ogłoszenia upadłości zobowiązanego i umorzenie z mocy prawa prowadzonego w stosunku do zobowiązanego postępowania egzekucyjnego. W niniejszej sprawie na skutek prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł Sądu Gospodarczego XIV Wydziału ds. Upadłościowych i Naprawczych wydanego w sprawie ogłoszenia upadłości A Sp. z o.o., prowadzone w stosunku do tej spółki postępowanie egzekucyjne zostało umorzone na podstawie art. 59 § 3 u.p.e.a. Wobec powyższego zasadnym było zastosowanie przepisu art. 64 c § 4 u.p.e.a. i obciążenie wierzyciela powstałymi kosztami egzekucyjnymi. Za bezpodstawne w ocenie organu odwoławczego należało uznać twierdzenie wierzyciela, iż organ egzekucyjny w celu wyegzekwowania kosztów postępowania egzekucyjnego winien zgłosić swoje wierzytelności względem A Sp. z o.o. wyznaczonemu sędziemu komisarzowi. Żaden bowiem przepis ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie pozwala na uznanie, że po zakończeniu postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny posiada w stosunku do zobowiązanego wierzytelności o zapłatę powstałych kosztów postępowania. Wierzytelność ta istnieje względem zobowiązanego w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, a jej podstawę stanowi tytuł egzekucyjny wystawiony przez wierzyciela. Natomiast w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego z mocy prawa brak jest podstaw prawnych do wyegzekwowania tych kosztów od zobowiązanego. Wskazać należy również, iż organ egzekucyjny nie jest wierzycielem upadłego dłużnika w rozumieniu art. 189 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze , stąd nie może dochodzić zaspokojenia nieściągniętych kosztów postępowania egzekucyjnego z masy upadłości zobowiązanego. Możliwość taką, stosownie do treści art. 240 i art. 342 powołanej ustawy posiada wierzyciel, który może zgłosić powstałe koszty egzekucyjne do masy upadłości zobowiązanego jako swoją wierzytelność. Z uwagi na powyższe, w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł.zasadnym było uchylenie postanowienia z dnia 2 marca 2009 r. i wydanie orzeczenia o obciążeniu wierzyciela powstałymi kosztami egzekucyjnymi. W skardze na powyższe postanowienie ZUS [...] w Ł. Inspektorat w Ł.zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 64 c § 1 i § 4 u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w związku z art. 146, art. 240 i art. 342 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w części dotyczącej obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Uzasadniając skargę ZUS powtórzył argumenty przedstawione w zażaleniu na postanowienie z dnia [...] r. Stwierdził, iż organ egzekucyjny powinien swoje roszczenia z tytułu kosztów egzekucyjnych zgłosić do masy upadłości, nie zaś obciążać nimi wierzyciela. Wierzycielem z tytułu kosztów egzekucyjnych prowadzonego postępowania jest organ egzekucyjny. W ocenie strony skarżącej dokonana przez organ odwoławczy interpretacja przepisów art. 240 i art. 342 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze nie odnosi się do stanu faktycznego niniejszej sprawy. Koszty egzekucyjne, których zapłaty domaga się organ egzekucyjny nie stanowią bowiem wierzytelności przysługujących Zakładowi od dłużnika, nie podlegają zatem zgłoszeniu do masy upadłości zobowiązanego. Ponadto przesłanką obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi jest niemożność ich ściągnięcia od zobowiązanego zarówno z powodów faktycznych jak i prawnych. Inaczej mówiąc przesłanką obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi jest niewypłacalność zobowiązanego, która musi być udowodniona przez organ egzekucyjny. Zdaniem ZUS uznanie przez Sąd Rejonowy dla Ł Sąd Gospodarczy XIV Wydział ds. Upadłościowych i Naprawczych, że A Sp. z o.o. posiada wystarczający majątek na przeprowadzenie postępowania upadłościowego pozwala przyjąć, że zobowiązany może pokryć choćby częściowo powstałe koszty egzekucyjne. W sytuacji, gdy ZUS przed ogłoszeniem upadłości nie uiścił kosztów egzekucyjnych na rzecz urzędu skarbowego, nie może ich uwzględniać w kwocie wierzytelności zgłoszonej przez ZUS do masy upadłości z uwagi na fakt, iż to ZUS, a nie upadły jest dłużnikiem urzędu skarbowego. Strona skarżąca wskazała nadto, iż Dyrektor Izby Skarbowej uchylając postanowienie organu I instancji i orzekając o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi winien w uzasadnieniu postanowienia zawrzeć wyszczególnienie wykonanych czynności egzekucyjnych, określić opłatę od każdej z dokonanych czynności oraz określić wysokość opłaty manipulacyjnej. Określenie ogólnej kwoty tych kosztów w sytuacji, gdy dotyczą one kilku tytułów wykonawczych nie pozwala dokonać oceny prawidłowości tych wyliczeń, jak również nie odpowiada przepisom regulującym zasady pobierania kosztów egzekucyjnych. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wniósł o jej uchylenie argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty w niej zawarte zasługują na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) - dalej p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Ponadto, co należy podkreślić, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art.134 § 1 p.p.s.a. Rozpoznając skargę, w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania, co w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. skutkuje jego uchyleniem. Podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( dalej Kpa.) oraz ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej u.p.e.a.). Stosownie do treści art. 138 § 1 pkt 2 Kpa. organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję umarza postępowanie pierwszej instancji. Powyżej powołana norma prawna reguluje sytuację, w której organ administracji działający jako organ odwoławczy kwestionując rozstrzygnięcie organu I instancji, przy jednoczesnym braku wątpliwości co do ustalonego stanu faktycznego sprawy, posiada uprawnienie do zastosowania instytucji reformacji i wydania orzeczenia co do istoty sprawy. Korzystając z powyższego uprawnienia organ odwoławczy jest zobowiązany do odpowiedniego uzasadnienia swojego stanowiska. Winien w szczególności wskazać zarówno przyczyny uchylenia decyzji organu I instancji , jak również przedstawić pełną argumentację potwierdzającą zasadność jego rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. Ponadto jest zobowiązany odnieść się szczegółowo do argumentów strony przedstawionych w odwołaniu. W ocenie Sądu Dyrektor Izby Skarbowej w sposób wyczerpujący wyjaśnił przyczyny uchylenia postanowienia Naczelnika Ł. Urzędu Skarbowego z dnia [...]. Ponadto szczegółowo odniósł się do wszystkich zarzutów ZUS zawartych w zażaleniu na postanowienie organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy prawidłowo przyjął, iż na podstawie art. 64 c § 4 u.p.e.a. koszty egzekucyjne obciążają skarżącego wierzyciela. Unormowania zawarte w art. 64 c § 4 - § 6 u.p.e.a. wykluczają uznanie, że po zakończeniu postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej organ egzekucyjny posiada w stosunku do zobowiązanego wierzytelność o zapłatę kosztów egzekucyjnych. Umorzenie postępowania egzekucyjnego, na podstawie art. 146 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczego, oznacza zakaz prowadzenia administracyjnego postępowania egzekucyjnego a tym samym pozbawia organ egzekucyjny uprawnienia do ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego. Powyższy pogląd przedstawił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 marca 2006 r., sygn. II FSK 400/05 ( v. System informacji prawnej LEX nr 197541). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, w tym składzie, podziela powyższe stanowisko. Należy zatem uznać, że jeśli organ egzekucyjny nie jest wierzycielem upadłego zobowiązanego, to nie przysługuje mu uprawnienie do zaspokojenia należnych kosztów egzekucyjnych z masy upadłości. Zasadnym natomiast okazał się zarzut skargi dotyczący braku wyszczególnienia dokonanych czynności egzekucyjnych oraz opłat egzekucyjnych i manipulacyjnych odrębnie do każdego tytułu wykonawczego, na podstawie których prowadzono egzekucje w stosunku do spółki A. Zgodnie bowiem z treścią art. 64 § 3 u.p.e.a. opłaty za czynności egzekucyjne , o których mowa w § 1 pkt 1-6 oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego , który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych. Natomiast przepis art. 64 § 6 powołanej ustawy uprawnia organ egzekucyjny do pobrania opłaty manipulacyjnej z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Treść powyżej powołanych przepisów prawnych pozwala przyjąć, iż w przypadku prowadzenia egzekucji administracyjnej w stosunku do jednego zobowiązanego, na podstawie więcej niż jednego tytułu wykonawczego, organ egzekucyjny określając ogólną kwotę kosztów egzekucyjnych jest zobowiązany do dokładnego wyliczenia ich składników, odrębnie co do każdego tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę egzekucji. Dokonanie takiego wyliczenia pozwala na ocenę zasadności i prawidłowości wyliczenia kwoty kosztów postępowania egzekucyjnego. W niniejszej sprawie Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. obciążając wierzyciela – ZUS w Ł. Inspektorat w Ł. kosztami postępowania egzekucyjnego określił jedynie ich łączną kwotę. Uzasadniając zaskarżone postanowienie organ odwoławczy przedstawił uzasadnienie prawne oraz uzasadnienie faktyczne takiego rozstrzygnięcia. Nie dokonał natomiast szczegółowego wyliczenia łącznej kwoty kosztów postępowania egzekucyjnego, na którą składają się opłaty za czynności egzekucyjne, opłaty manipulacyjne oraz inne koszty poniesione w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, odrębnie co do każdego z tytułów wykonawczych stanowiących podstawę prowadzonego postępowania. Powyższe uchybienie, jak zasadnie podnosi skarżący, nie pozwala ocenić prawidłowości wyliczenia określonej w postanowieniu kwoty. Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy winien dokładnie określić kwoty kosztów egzekucyjnych odrębnie co do każdego z tytułów wykonawczych stanowiących podstawę postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do spółki A. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 §1 lit. c/ p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Tp.