III SA/Łd 340/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędziowie: Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.) Asesor WSA Małgorzata Kowalska po rozpoznaniu w dniu 15 września 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi P. N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia oddala skargę. [pic] Postanowieniem z [...] nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. po rozpatrzeniu zażalenia P. N. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P.z [...] nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną, działając na podstawie art. 134 w zw. z art. 144 oraz art. 141 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.), dalej u.p.e.a., stwierdził uchybienie terminu do wniesienia zażalenia. W sprawie ustalono następujące okoliczności faktyczne i prawne. Na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w O. z [...] o nr [...] oraz [...] obejmujących zaległości z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. prowadzi wobec P. N.postępowanie egzekucyjne. Zawiadomieniem z 17 września 2020 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego dokonał zajęcia wierzytelność z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w A Bank S.A. Dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienie zostało doręczone 17 września 2020 r., a zobowiązanemu wraz z odpisami ww. tytułów wykonawczych w trybie art. 43 k.p.a. 5 października 2020 r. Pismem z 22 września 2020 r. dłużnik zajętej wierzytelności poinformował organ egzekucyjny, iż zajęcie nie może zostać zrealizowane ze względu na zbieg egzekucji. Pismem z 29 października 2020 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. wezwał dłużnika zajętej wierzytelności do niezwłocznego przekazania zajętej kwoty lub zawiadomienia o przeszkodzie w realizacji zajęcia. Pismem z 1 listopada 2020 r. A Bank S.A. wyjaśnił, iż na należących do dłużnika rachunkach bankowych brak jest środków podlegających egzekucji. Ponadto bank poinformował organ egzekucyjny o przeszkodzie w realizacji zawiadomienia z uwagi na zbieg egzekucji. 12 października 2020 r. P. N. złożył skargę na czynność egzekucyjną wskazując, że brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych i faktycznych do jej wydania. Wniósł o zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu rozstrzygnięcia niniejszej skargi z uwagi na ewentualną szkodę, jaką może spowodować dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. oddalił skargę na czynność egzekucyjną zawartą w piśmie z 12 października 2020 r. w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w A Bank SA, dokonaną zawiadomieniem z dnia 17 września 2020 r. Postanowienie zostało doręczone zobowiązanemu w trybie art. 43 k.p.a. 16 listopada 2020 r. 24 listopada 2020 r. (data nadania przesyłki w polskiej placówce pocztowej) P. N. złożył zażalenie na powyższe postanowienie. Zaskarżając postanowienie w całości, zarzucił brak podstaw faktycznych i prawnych do jego wydania i wniósł o jego uchylenie. Wskazanym na wstępie postanowieniem z [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł.stwierdził uchybienie terminu do wniesienia zażalenia. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że zgodnie z art. 17 § 1 u.p.e.a., o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Na postanowienie to służy zażalenie, jeżeli niniejsza ustawa lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi. Zażalenie wnosi się do organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał zaskarżone postanowienie, w terminie 7 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia. Stosownie zaś do treści art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W myśl art. 57 § 1 k.p.a., jeżeli początkiem terminu określonego w dniach jest pewne zdarzenie, przy obliczaniu tego terminu nie uwzględnia się dnia, w którym zdarzenie nastąpiło. Upływ ostatniego z wyznaczonej liczby dni uważa się za koniec terminu. Stosownie do treści art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a., termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało nadane w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego. W rozpatrywanej sprawie postanowieniem z [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. oddalił zawartą w piśmie z 12 października 2020 r. skargę na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w A Bank SA, dokonaną zawiadomieniem z dnia 17 września 2020 r. Postanowienie zostało doręczone P. N. 16 listopada 2020 r. Okoliczność powyższą potwierdza potwierdzenie odbioru przesyłki, co oznacza, że termin do złożenia zażalenia rozpoczął swój bieg od 17 listopada 2020 r., tj. od dnia następnego po dniu, w którym nastąpiło skuteczne doręczenie stronie przedmiotowego postanowienia, a upływał 23 listopada 2020 r. Zażalenie na powyższe postanowienie skarżący złożył 24 listopada 2020 r., o czym świadczy umieszczona na kopercie data pieczęci urzędu pocztowego, potwierdzająca nadanie przesyłki. Bezspornym zatem jest, że wniesienie środka zaskarżenia nastąpiło z uchybieniem ustawowego terminu. W związku z powyższym organ stwierdził, że zażalenie nie podlega merytorycznemu rozpatrzeniu. Zgodnie bowiem z art. 134 w zw. z art. 144 k.p.a., organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia uchybienie terminu do wniesienia zażalenia. Treść art. 134 k.p.a. wyraźnie wskazuje, że stwierdzenie uchybienia terminu do złożenia zażalenia nie zależy od uznania organu odwoławczego, obowiązek ten wynika wprost z ustawy. Każde zatem, nawet nieznaczne przekroczenie terminu stanowi samoistną podstawę do wydania postanowienia stwierdzającego jego uchybienie. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący zarzucając brak podstaw faktycznych i prawnych do wydania zaskarżonego postanowienia, wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W skardze skarżący zawarł również wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia i zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu rozstrzygnięcia niniejszej skargi. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie. Postanowieniem z [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając skargę przy zastosowaniu powyższych kryteriów oceny Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia nie zostało wydane z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do jego wyeliminowania z obrotu prawnego. Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 17 § 1 u.p.e.a., o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Na postanowienie to służy zażalenie, jeżeli niniejsza ustawa lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi. Zażalenie wnosi się do organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał zaskarżone postanowienie, w terminie 7 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia. Stosownie zaś do treści art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił art. 134 w zw. z art. 144 oraz 141 k.p.a. w zw. z cyt. art. 18 u.p.e.a. Zgodnie z art. 141 § 1 k.p.a., na wydane w toku postępowania postanowienia służy stronie zażalenie, gdy kodeks tak stanowi. Zażalenia wnosi się w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia stronie, a gdy postanowienie zostało ogłoszone ustnie - od dnia jego ogłoszenia stronie (art. 141 § 2 k.p.a.). W sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań. Stosownie do treści art. 134 k.p.a., organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że regulacja ustanowiona w art. 134 k.p.a. wyznacza zakres postępowania organu odwoławczego, określanego mianem wstępnego, rozpoczynającego działania organu wyższego stopnia od badania zaistnienia formalnych przesłanek dopuszczalności środka zaskarżenia. Na tym etapie postępowania organ odwoławczy jest obowiązany ocenić, czy dany środek zaskarżenia jest dopuszczalny i czy został wniesiony w terminie. Jeżeli czynności postępowania wstępnego ujawnią brak wystąpienia formalnych przesłanek odwołania (zażalenia) to obowiązkiem organu jest wydanie postanowienia kończącego ostatecznie postępowanie w sprawie. Akt ten nie tylko kończy etap postępowania wstępnego, lecz jednocześnie całe postępowanie dwuinstancyjne. Dopiero pozytywny rezultat wskazanych czynności rodzi automatycznie prawo i jednocześnie obowiązek organu odwoławczego zbadania sprawy i jej rozstrzygnięcia. Ten etap nazywany jest w literaturze przedmiotu postępowaniem rozpoznawczym, podczas którego przeprowadzane jest postępowanie wyjaśniające co do merytorycznych aspektów sprawy. Oznacza to, że jedynie po ustaleniu przez organ wyższego stopnia, że środek zaskarżenia został skutecznie wniesiony, może on badać kwestie materialnoprawne sprawy (por. m.in. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 11 października 2019 r. sygn. akt II SA/Gl 738/19, Lex nr 2748549). W zakresie odnoszącym się do drugiej, spośród wymienionych w art. 134 k.p.a. przesłanek wydania postanowienia, o którym w mowa w cyt. przepisie, a mianowicie - uchybienia terminu do wniesienia odwołania (zażalenia) należy wskazać, że uchybienie wskazanego terminu ma miejsce wówczas, gdy przy uwzględnieniu zasad określonych w Rozdziale 10 Działu II k.p.a. zostanie ono złożone po upływie przewidzianego w art. 141 § 2 k.p.a. terminu 7 dni. W związku z powyższym każde, nawet nieznaczne przekroczenie powyższego terminu już stanowi jego uchybienie. W sytuacji więc, gdy uchybienie terminowi nastąpiło, to przy braku istnienia prośby (wniosku) o przywrócenie terminu - organ odwoławczy nie ma innej możliwości, niż wydanie na podstawie art. 134 k.p.a. postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania (zażalenia). Fakt stwierdzenia (zaistnienia) tej okoliczności wiąże organ administracji, co jednoznacznie wynika z treści bezwzględnie obowiązującego art. 134 k.p.a. Każde więc uchybienie terminowi do wniesienia odwołania (zażalenia) powoduje, że organ odwoławczy ma obowiązek wydać postanowienie, o którym mowa w art. 134 k.p.a., tj. postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania (zażalenia), chyba że strona domaga się przywrócenia terminu stosownie do art. 58 § 1 i § 2 k.p.a., a wniosek ten zostanie uwzględniony. Należy podkreślić, że wniosku o przywrócenie terminu nie można domniemywać (musi być on wyraźnie złożony). Także sam fakt dokonania określonej czynności po terminie, nie może być podstawą do domniemania, że osoba zainteresowana składa wniosek o przywrócenie terminu. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z dnia 3 czerwca 2008 r., sygn. akt I OSK 1297/07 z art. 58 k.p.a. wynika jednoznacznie, że przywrócenie uchybionego terminu może nastąpić wyłącznie na prośbę strony. W tym zakresie wyłączona została możliwość wszczęcia postępowania przez organ administracji z urzędu. Tym bardziej nie daje to podstawy do twierdzenia o konieczności pouczenia strony o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Termin do wniesienia zażalenia liczony jest zatem od dnia doręczenia postanowienia stronie, a gdy postanowienie zostało ogłoszone ustnie - od dnia jego ogłoszenia stronie. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w pierwszej kolejności musiał zatem rozstrzygnąć, czy zażalenie opatrzone datą 23 listopada 2020 r. zostało wniesione w terminie. Uprawnienie do oceny merytorycznych zarzutów zawartych w zażaleniu powstałoby dopiero w przypadku skutecznego (tj. terminowego) złożenia zażalenia, co w kontrolowanej sprawie nie miało miejsca. Z akt sprawy wynika bowiem, że postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z [...] zostało doręczone skarżącemu 16 listopada 2020 r. Tym samym siedmiodniowy termin do złożenia zażalenia rozpoczął swój bieg od 17 listopada 2020 r., a upływał 23 listopada 2020 r. (poniedziałek). Skarżący w zakreślonym terminie nie złożył środka zaskarżenia. Zażalenie złożył jeden dzień po upływie przewidzianego w ustawie terminu, tj. 24 listopada 2020 r. (tj. data nadania przesyłki w polskiej placówce pocztowej). Podkreślić należy, że z treści postanowienia doręczonego skarżącemu 16 listopada 2020 r. wynika, że strona została w sposób prawidłowy pouczona o możliwości złożenia do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. zażalenia w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia. Tym samym składając zażalenie 24 listopada 2020 r. skarżący uchybił powyższemu terminowi. Prawidłowo zatem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. postanowieniem z [...] na podstawie art. 134 k.p.a. w zw. z art. 144 oraz 141 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. stwierdził, że zażalenie zostało wniesione z uchybieniem ustawowego terminu do jego złożenia. Należy również zwrócić uwagę, że w analizowanym przypadku skarżący nie zwrócił się do organu z wnioskiem o przywrócenie uchybionego terminu. Jak już wyżej wskazano, na organie odwoławczym ciąży obowiązek wydania postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania (zażalenia) w każdym przypadku, gdy takie uchybienie miało miejsce. Warunkiem wydania takiego postanowienia jest w pierwszej kolejności bezsporne ustalenie daty, w której organ skutecznie doręczył stronie decyzję (postanowienie) wydaną w toku postępowania pierwszoinstancyjnego, albowiem bieg terminu do wniesienia odwołania (zażalenia) rozpoczyna się dopiero wtedy, gdy doręczenie było prawidłowe, co w niniejszej sprawie nie budzi żadnych wątpliwości. Jeżeli organ drugiej instancji stwierdzi, że środek odwoławczy został wniesiony z uchybieniem terminu, nie może przystąpić do jego merytorycznego rozpoznania. Uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia organ odwoławczy nie ma innej możliwości niż wydanie postanowienia o uchybieniu terminu. Uchybienie terminu nie podlega żadnym ocenom, ani stopniowaniu skali tego naruszenia i nawet nieznaczne przekroczenie terminu obliguje organ odwoławczy do stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania (zażalenia). Reasumując powyższe rozważania należy wskazać, że organ orzekając w oparciu o art. 134 k.p.a. obowiązany jest ustalić dwie okoliczności: datę doręczenia decyzji (postanowienia) stronie oraz datę wniesienia przez nią odwołania (zażalenia). W niniejszej sprawie obie te przesłanki, jak wynika z akt sprawy zostały przez organ ustalone w sposób prawidłowy. Nie zostały też w żaden sposób podważone przez skarżącego, a zatem zarówno skuteczność doręczenia postanowienia organu I instancji, jak też sama data wniesienia zażalenia pozostają w sprawie bezsporne. Z akt sprawy nie wynika również, by skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia. Tylko natomiast w takim postępowaniu możliwe byłoby badanie przyczyn uchybienia terminu do wniesienia zażalenia. W kontrolowanym postępowaniu dotyczącym jedynie stwierdzenia uchybienia terminu bada się jedynie, czy środek odwoławczy wniesiono w ustawowym terminie. Nie bada się natomiast dlaczego i z jakich przyczyn doszło do uchybienia terminu, a tym bardziej nie podlegają kontroli zarzuty merytoryczne zgłoszone wobec postanowienia organu I instancji. W związku z powyższym organ odwoławczy prawidłowo zinterpretował i zastosował przywołane powyżej regulacje prawne, orzekając o stwierdzeniu uchybienia terminu do złożenia zażalenia. Postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. nie ma charakteru oceny merytorycznej, jest jedynie formalnym stwierdzeniem, że zażalenie nie może zostać rozpoznane. Z tego względu merytoryczne zarzuty zawarte w zażaleniu nie mogły zostać przez organ rozpatrzone. Odnosząc się natomiast do argumentacji i wniosków zawartych w skardze, należy jeszcze raz podnieść, że przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie było postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia zażalenia, które jest rozstrzygnięciem o charakterze procesowym i posiada walor ostateczności. W ramach związania wynikającego z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie był władny do badania prawidłowości postanowienia organu I instancji w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną. Z przedstawionych powyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił. Sprawa została rozpoznana przez sąd na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym bez przeprowadzenia rozprawy i udziału stron, stosownie do treści art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może zostać rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym Sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). a.l.