III SA/Łd 366/07

Dnia 7 listopada 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi –Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Janusz Furmanek Asesor WSA Ewa Alberciak Protokolant Asystent sędziego Beata Czyżewska Po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2007 r. sprawy ze skargi F. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokatowi J. G. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy [...], kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa, 80/100) złotych, obejmującą podatek od towarów i usług oraz kwotę 17 (siedemnaście) złotych, stanowiącą opłatę skarbową od pełnomocnictwa, łącznie kwotę 309,80 (trzysta dziewięć i 80/100) złotych, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącemu i nakazuje wypłacić powyższą kwotę adwokatowi J. G. z funduszów Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...]. Nr [...] orzekającą o wymeldowaniu F. K. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. A w Ł. Jak wynika z akt sprawy, K. K. w dniu 8 grudnia 2006 r. zwróciła się do organu I instancji z wnioskiem o wymeldowanie byłego męża F. K. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. A w Ł. Wnioskodawczyni podała, iż od 5 lat nie mieszka on pod wskazanym adresem. Do wniosku załączyła wyrok rozwodowy Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 9 lutego 2006 r. w sprawie XII C 2868/04, wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 19 października 2006 r. w sprawie I ACa 564/06 oraz ugodę sądową z dnia 3 listopada 2006 r. zawartą w sprawie II Ns 302/06, dotyczącą podziału majątku wspólnego, w wyniku której własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego nr [...] w Ł. przy ul. A przyznano K. K. Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...]. Nr [...] na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) orzekł o wymeldowaniu F. K. z pobytu stałego w Ł. przy ul. A nr [...]. W ocenie organu, zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy świadczy bezspornie o tym, że F. K. opuścił dotychczasowe miejsce pobytu stałego i opuszczenie to ma charakter trwały i dobrowolny. Okoliczność tą potwierdziły zwłaszcza kontrole meldunkowe przeprowadzone w lokalu nr [...] przy ul. A w Ł. oraz sam zainteresowany. Organ podkreślił także, iż F. K. utracił prawo do przebywania w przedmiotowym lokalu. W odwołaniu od tej decyzji, F. K. podniósł, iż w lokalu nr [...] nadal znajdują się jego rzeczy. Zainteresowany wyjaśnił, iż nie przebywa w dotychczasowym miejscu zameldowania na pobyt stały z powodu ciągłych prowokacji ze strony żony i prowadzonej na tym tle sprawy sądowej. W dniu 20 grudnia 2006 r. wystąpił o przyznanie lokalu socjalnego, jednak do chwili obecnej nie otrzymał tego lokalu. Jego zdaniem, decyzja organu I instancji w znaczny sposób ogranicza przysługujące mu prawa obywatelskie i publiczne. W oświadczeniu z dnia 13 lutego 2007 r. F. K. podał, iż opuścił sporny lokal z dniem 15 marca 2002 r. Wskazał też, że postanowieniem z dnia 11 października 2002 r. w sprawie o rozwód Sąd przyznał mu do korzystania jeden pokój, w którym zostały jego rzeczy osobiste. Z uwagi na prowadzone przeciwko niemu sprawy sądowe, odwiedza mieszkanie w towarzystwie osób trzecich, po wcześniejszym uzgodnieniu terminu wizyty. Do chwili obecnej przebywa u jednego bądź u drugiego brata. Wyjaśnił również, iż małżonka bez jego wiedzy wymieniła zamki i obecnie nie posiada on kluczy do mieszkania. Odwołujący zwrócił się z prośbą o utrzymanie dotychczasowego miejsca zameldowania do czasu otrzymania mieszkania socjalnego. W kolejnym oświadczeniu złożonym w dniu 23 lutego 2007 r. F. K. potwierdził fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego i poinformował, że złożył w Sądzie Rejonowym w Łodzi wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od ugody sądowej zawartej w dniu 3 listopada 2006 r. w sprawie podziału majątku. Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia [...], Nr [...] Wojewoda [...] na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) i art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W motywach decyzji, organ odwoławczy podniósł, iż przepisy ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych mają przede wszystkim charakter porządkowy. Głównym ich celem jest, aby rejestracja osoby w danym miejscu była zgodna ze stanem faktycznym. Celowi temu służy zaś uprawnienie organów administracji do wydania decyzji o wymeldowaniu osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Z powyższego wynika zatem, że jedyną przesłanką warunkującą wymeldowanie jest opuszczenie lokalu. Organ II instancji wskazał, że przez "opuszczenie lokalu" należy rozumieć dobrowolne wyprowadzenie się z miejsca pobytu stałego. Definicja pojęcia "pobytu stałego" zawarta w art. 6 ustawy stanowi, iż pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Miejscem pobytu stałego jest więc lokal, w którym znajduje się centrum życiowe danej osoby. Zamieszkiwanie w tym lokalu polega zaś na stałym korzystaniu z jego urządzeń, nocowaniu, spędzaniu wolnego czasu oraz zaspokajaniu swoich funkcji życiowych. W ocenie organu odwoławczego, zgromadzony w sprawie materiał dowody potwierdza, iż F. K. od marca 2002 r. nie przebywa w miejscu zameldowania na pobyt stały. Opuszczenie lokalu mimo zarzutów skarżącego było dobrowolne, skoro przez okres pięciu lat odwołujący nie podjął żadnych kroków prawnych umożliwiających mu ponowne zamieszkanie w tym lokalu, co pozwala uznać, iż pogodził się on z zaistniałą sytuacją. W ocenie organu okoliczność, że F. K. złożył wniosek o przydział lokalu socjalnego świadczy o tym, iż nie ma on zamiaru powrócić do spornego lokalu. Zdaniem organu II instancji, decyzja o wymeldowaniu nie pozbawia zainteresowanego możliwości dalszego ubiegania się o przydział lokalu socjalnego. Co więcej, dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nieistotny jest fakt, iż strona w dotychczasowym miejscu zameldowania na pobyt stały pozostawiła pewne rzeczy osobiste. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy jest też okoliczność, że odwołujący w dniu 23 stycznia 2007 r. wystąpił do Sądu Rejonowego w Łodzi z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w sprawie ugody sądowej z dnia 3 listopada 2006 r., dotyczącej podziału majątku. Jeśli bowiem odwołującemu stosownym orzeczeniem sądowym zostanie przyznane prawo do spornego lokalu, będzie mógł się on ponownie zameldować, pod warunkiem, że w nim wcześniej zamieszka. Organ odwoławczy podkreślił ponadto, że Prezydent Miasta Ł., błędnie zastosował art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, nie uwzględniwszy nowelizacji tego przepisu, która miała miejsce ustawą z dnia 14 lipca 2006 r. o wyjeździe z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej i członków ich rodzin (Dz. U. z 2006 r. Nr 144, poz. 1043 ze zm.), gdzie w art. 84 pkt 8 w/w ustawy zapis art. 15 ust. 2 - "opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące" zastąpiono zapisem "opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące". W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, F. K. powtórzył zarzuty z odwołania od decyzji I instancji. Dodał przy tym, iż decyzja o wymeldowaniu jest nieformalną eksmisją z dotychczas zajmowanego mieszkania, bez wskazania lokalu, w którym skarżący mógłby zamieszkać. Skarżący poinformował również, iż w Sądzie Rejonowym w Łodzi złożył wniosek o podział majątku, w tym mieszkania przy ul. A w Ł. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Na rozprawie w dniu 7 listopada 2007 r. stawił się skarżący wraz z pełnomocnikiem. Pełnomocnik skarżącego poparł skargę i wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, oświadczając, iż koszty te nie zostały opłacone w całości, ani w części. Skarżący wyjaśnił, iż sprawa karna o znęcanie się nad rodziną zakończona została wyrokiem skazującym z zawieszeniem wykonania kary i zatarcie skazania nastąpi w tym roku. Z kolei, sprawa dotycząca ugody w zakresie podziału majątku jest w toku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Do kompetencji sądu administracyjnego należy zatem ocena zaskarżonego aktu administracyjnego (decyzji, postanowienia) pod kątem jego zgodności z przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, regulującymi postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd badając w niniejszej sprawie legalność decyzji Wojewody Łódzkiego z dnia[...] Nr [...] w przedmiocie wymeldowania F. K. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. A w Ł., nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego i uchybień proceduralnych, w stopniu, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przesłanki wymeldowania określone zostały w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2005 r. Nr 139 poz. 993 ze zm.). W myśl tego przepisu, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania danej osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Warunkiem decydującym o wymeldowaniu danej osoby jest więc jednoznaczne ustalenie przez organ administracji, czy osoba ta faktycznie opuściła bez wymeldowania się dotychczasowe miejsce pobytu stałego i czy opuszczenie to miało charakter trwały i dobrowolny. O opuszczeniu miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 w/w ustawy można, zdaniem Sądu, mówić wówczas, gdy osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe oraz gdy nieprzebywanie jest wynikiem woli, zamiaru tej osoby. Zamiar ten ma bowiem istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło. Przy ustaleniu zamiaru nie można jednak poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby. Dla oceny zamiaru istotne znaczenie mieć będzie czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą między innymi: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu (przebywanie w nim w sensie fizycznym, praca, nauka) a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim. Podobne stanowisko zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia: 18 grudnia 2001 r. sygn. akt II SA/Ka 613/00 - nie publikowany, 28 listopada 2001 r. sygn. akt SA/Rz 685/00-niepublikowany i 6 lutego 2002 r. sygn. akt SA/Sz 1278/00, -niepublikowany. Przede wszystkim, podnieść trzeba, że w świetle zgromadzonego przez organ I instancji materiału dowodowego, okoliczność trwałego opuszczenia przez F. K. dotychczasowego miejsca pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. A w Ł. nie budzi żadnych wątpliwości. Otóż, z wnioskiem o wymeldowanie skarżącego wystąpiła była żona K. K., która podała, że od ponad 5 lat nie mieszka on pod wskazanym adresem. Okoliczność tą potwierdził jednoznacznie sam zainteresowany w oświadczeniach z dnia: 18 grudnia 2006 r. (k. 6 akt), 13 lutego 2007 r. (k. 36 akt), 23 lutego 2007 r. (k. 39), odwołaniu od decyzji I instancji (k. 30) i w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi oraz przeprowadzone kontrole meldunkowe (k. 18.). Skoro zatem skarżący opuścił lokal nr [...] przy ul. A w Ł. ponad pięć lat temu, to stanowisko Wojewody [...], iż opuszczenie to miało charakter trwały jest w zupełności trafne. Skład orzekający w niniejszej sprawie, za prawidłowe uznał również wywody organu co do dobrowolnego charakteru opuszczenia przez F. K. dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Przejawem woli opuszczenia miejsca pobytu stałego, na co wielokrotnie zwracał uwagę Naczelny Sąd Administracyjny, jest niepodejmowanie we właściwym czasie środków prawnych zmierzających do przywrócenia utraconego posiadania. Takim środkiem prawnym jest skorzystanie we właściwym czasie z możliwości wytoczenia powództwa posesoryjnego do sądu powszechnego. Jeśli więc strona od momentu opuszczenia lokalu w nie występowała do sądu powszechnego z powództwem o ochronę posiadania, to stosownie do art. 344 § 2 kc. jej roszczenie wynikające z posiadania wygasło po upływie roku od opuszczenia lokalu (por. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2001 r. sygn. akt II SA/Ka 613/00- nie publikowany; wyrok NSA z dnia 28 listopada 2001 r. sygn. akt SA/Rz 685/00- nie publikowany; wyrok NSA z dnia 10 lutego 1989 r. SA/Wr 789/98-ONSA 1989, Nr 2, poz. 72). Jak wynika z akt sprawy, F. K. od momentu opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w marcu 2002 r. aż do dnia wydania zaskarżonej decyzji, czyli do dnia 16 marca 2007 r., nie podjął żadnych kroków prawnych, których celem byłaby ochrona utraconego posiadania. W szczególności nie zwracał się w tej sprawie do organów ścigania (policji, prokuratury), ani też nie wytoczył powództwa, o którym wyżej mowa. Według Sądu, o przymusowym opuszczeniu spornego lokalu nie może zwłaszcza świadczyć podnoszona przez skarżącego okoliczność, że wyprowadził się on z mieszkania z uwagi na ciągłe konflikty z żoną oraz prowadzoną przeciwko niemu sprawą karną o znęcanie się nad rodziną. Zakończenie postępowania karnego w tej sprawie wyrokiem skazującym z zawieszeniem wykonania kary, nie pozbawiało skarżącego możliwości dalszego korzystania z mieszkania i nie groziło wykonaniem kary. Bez znaczenia dla oceny tej przesłanki pozostaje również fakt, że była żona wymieniła w drzwiach zamki, co uniemożliwiło F. K. dostęp do mieszkania, skoro przez pięć lat w ogóle nie był on zainteresowany ponownym zamieszkaniem w tym lokalu i podjął starania o przydział lokalu socjalnego, aby w nim skoncentrować swoje życie. Na marginesie tych wywodów, warto jeszcze podkreślić, że skarżący na skutek ugody zawartej z byłą żoną w dniu 3 listopada 2006 r. sygn. akt II Ns 302/06 w sprawie podziału majątku, w wyniku której własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. A w Ł. otrzymała na wyłączną własność K. K., utracił tak naprawdę obiektywną możliwość przebywania w tym lokalu. Sytuacji tej nie zmienia złożenie przez skarżącego w dniu 23 stycznia 2007 r. do Sądu Rejonowego dla Łodzi Widzewa wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w sprawie ugody sądowej z dnia 3 listopada 2006 r., ani też zwrócenie się do Sądu Rejonowego z wnioskiem o podział majątku dorobkowego małżonków K., w tym o podział przedmiotowego mieszkania. Jeśli bowiem, jak słusznie podniósł to Wojewoda, skarżącemu stosownym orzeczeniem sądowym zostanie przyznane prawo do przedmiotowego lokalu, to dopiero wówczas będzie mógł on w nim zamieszkać i ponownie się zameldować. Odnosząc się do zarzutu skargi, iż decyzja o wymeldowaniu jest nieformalną eksmisją skarżącego bez wskazania lokalu do zamieszkania, stwierdzić należy, że zameldowanie tak jak wymeldowanie, jest tylko i wyłącznie aktem rejestracji danych dotyczących pobytu określonej osoby, czy też ustania jej pobytu w dotychczasowym miejscu. Z tego też powodu dla zapewnienia zgodności pomiędzy stanem faktycznym a zapisami w ewidencji ludności niezbędne jest, aby organy meldunkowe mogły wymuszać na obywatelu pewne czynności służące rejestracji miejsca pobytu osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu lub też poprzez własne rozstrzygnięcia zastępować takie czynności w celu uzyskania zgodności między ewidencją a istniejącym stanem rzeczy. Poza tym, zaznaczyć trzeba, że orzekając o wymeldowaniu organ nie przesądza o prawie do lokalu, ani tym bardziej, nie jest zobowiązany do zapewnienia osobie wymeldowanej lokalu zastępczego. Podsumowując, Sąd na podstawie całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego doszedł do przekonania, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego ani przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Organ orzekający podjął bowiem wszelkie możliwe kroki niezbędne do dokładnego i rzetelnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz do jej załatwienia. Sumiennie zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, czemu dał wyraz z uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Z tych wszystkich powodów, Sąd zobligowany był oddalić skargę. O powyższym Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 powołanej ustawy w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c", § 19 i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). A.Ł.