III SA/Łd 366/15

Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, w Wydziale III - Robert Adamczewski po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sprawie ze skargi W.K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] znak [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji o skierowaniu na badania lekarskie postanawia odmówić przyznania prawa pomocy III SA/Łd 366/15 Uzasadnienie W.K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji o skierowaniu na badania lekarskie. W toku postępowania przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 3 września 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił zażalenie na postanowienie tego Sądu z dnia 31 lipca 2015 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Następnie skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, wnioskując o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika i załączając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na druku "PPF". Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Jest właścicielem domu o powierzchni 108 m2. Oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Jedyne dochody gospodarstwa domowego – zgodnie z oświadczeniem – stanowiła emerytura żony skarżącego w kwocie 1.200 zł. Sam skarżący wskazał, iż z prowadzonej działalności ponosi straty. W związku z powyższymi ustaleniami, mając na uwadze, że zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenie skarżącego o jego stanie majątkowym i rodzinnym było niepełne i nie zawierało wszystkich niezbędnych informacji, referendarz wezwał skarżącego, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), do nadesłania w terminie 10 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy dokumentów i informacji, które umożliwiłyby prawidłową ocenę zdolności płatniczych strony. Odpowiadając na przedmiotowe wezwanie skarżący przedłożył zeznanie podatkowe PIT-36 za 2013 rok. Z zeznania tego wynikało, że skarżący osiągnął z działalności gospodarczej przychody w kwocie 307.926,84 zł, koszty wyniosły 381.857,72 zł, co dało stratę w kwocie 73.930,88 zł. W roku 2014 odpowiednio przychody wyniosły 352.166,73 zł, koszty 409.360,64, co spowodowało stratę w kwocie 57.139,91 zł. Nadmienić jednakże należy, iż skarżący w tym roku uzyskał z innych źródeł dochód w kwocie 21.131,77 zł. Z przedłożonych deklaracji podatkowych VAT-7K wynikało, że podstawa opodatkowania w I kwartale 2015 r. wyniosła – 50.091 zł., w II kwartale 2015 r. – 89.163 zł, w III kwartale – 47.460 zł. Skarżący przekazał także karty środków trwałych. Wynikało z nich, że jest właścicielem naczepy marki Kogel z 1998 r., ciągnika samochodowego marki IVECO z 2008 r., naczepy samochodowej marki Kogel z 2008 r. oraz samochodu osobowego marki Ford Ka z 2015 r. Przy czym ciągnik samochodowy marki IVECO oraz naczepę samochodową marki Kogel skarżący nabył w kwietniu 2014 r. Samochód osobowy marki Ford Ka nabył natomiast w dniu 17 września 2015 r. za kwotę 29.552 zł. Skarżący przekazał także wyciągi z rachunków bankowych w Banku [...] w P.. Saldo rachunku bieżącego na dzień składania wniosku o przyznanie prawa pomocy (06.10.2015 r.) wynosiło: 5.334,44 zł. Drugi z rachunków (rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy) na dzień składania wniosku o przyznanie prawa pomocy (06.10.2015 r.) wykazywał saldo: 9.812,25 zł. Analiza przepływów finansowych na tym rachunku wykazała, że rachunek bieżący w kresie od kwietnia do października 2015 r. wykazał wpływy na kwotę 220.317,53 zł. Rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy w kresie od kwietnia do października 2015 r. wykazał natomiast wpływy na kwotę 217.476,02 zł. Referendarz Sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) [dalej: ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi], prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 powoływanej ustawy uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności strona skarżąca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Dokonując analizy złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że obowiązek wykazania przesłanek o których mowa w art. 246 ustawy – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi obciąża wnioskodawcę, który w tym celu winien złożyć pełne, jasne oraz przede wszystkim wiarygodne oświadczenie o swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej. W niniejszej sprawie skarżący, przedstawiając swoją sytuację materialną, zataił natomiast pewne fakty, część innych przedstawił w sposób stawiający go w uprzywilejowanej sytuacji, tak aby były one przekonujące dla orzekającego o przyznaniu prawa pomocy. W części natomiast przedstawione informacje nie mogą – w ocenie referendarza – zostać uznane za wiarygodne. Przechodząc do omówienia sytuacji materialnej skarżącego i przedstawionych przez niego informacji w pierwszym rzędzie należy wskazać, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą i jak wynika z przedłożonych dokumentów nie została zawieszona i skarżący wciąż prowadzi tę działalność. Odnosząc się w tym miejscu do argumentacji strony, że działalność przynosi straty wskazać należy, iż mimo wykazywanych od dwóch lat strat skarżący wzmiankowaną działalność wciąż prowadzi. Zatem wnioskować należy, iż ponoszone straty z działalności pokrywa z innych dochodów. Ponadto zasady racjonalnego działania, doświadczenie życiowe wskazują, że w przypadku ponawiania strat z działalności gospodarczej przez kolejne lata zasadnym i racjonalny byłoby zakończenie prowadzonej działalności i niepogłębianie strat. Skoro jednak skarżący nie zdecydował o zamknięciu niedochodowej działalności, to dostrzega w przyszłości możliwość osiągania z niej zysków. Zauważyć przy tym należy, iż działalność gospodarcza skarżącego generuje niemałe obroty. Z przedłożonej deklaracji podatkowej PIT-36 za rok 2013 wynikało, że skarżący osiągnął z działalności gospodarczej przychody w kwocie 307.926,84 zł, koszty wyniosły 381.857,72 zł, co dało stratę w kwocie 73.930,88 zł. W roku 2014 odpowiednio przychody wyniosły 352.166,73 zł, koszty 409.360,64, co spowodowało stratę w kwocie 57.139,91 zł. Nadmienić jednakże należy, iż skarżący w tym roku uzyskał z innych źródeł dochód w kwocie 21.131,77 zł. Z przedłożonych deklaracji podatkowych VAT-7K wynikało, że podstawa opodatkowania w I kwartale 2015 r. wyniosła – 50.091 zł., w II kwartale 2015 r. – 89.163 zł, w III kwartale – 47.460 zł. Powyższe dane świadczą o fakcie nieprzerwanego prowadzenia działalności gospodarczej, jak również o zakresie i skali prowadzonej działalności gospodarczej (biorąc pod uwagę wysokość przychodów i wysokość podstawy opodatkowania w podatku VAT za ostanie miesiące). Fakt odnotowania w ostatnim czasie straty na działalności nie przesądza o jej generalnej niedochodowości. Sytuacja materialna skarżącego może ulegać bowiem zmianom, obecnie mało dochodowa działalność gospodarcza, nie przekreśla prawdopodobieństwa przynoszenia dochodu w przyszłości. Istotne są również informacje o bieżącym stanie kont bankowych skarżącego i dokonywanych na nich transakcjach, w szczególności wysokości przepływów finansowych. Z przekazanych wyciągów z rachunków bankowych w Banku [...] w P. wynika, że saldo rachunku bieżącego na dzień składania wniosku o przyznanie prawa pomocy (06.10.2015 r.) wynosiło: 5.334,44 zł. Drugi z rachunków (rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy) na dzień składania wniosku o przyznanie prawa pomocy (06.10.2015 r.) wykazywał saldo: 9.812,25 zł. Zatem w dacie składania wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący dysponował wolnymi środkami finansowymi. Także analiza przepływów finansowych na tych rachunkach wykazała istotne obroty. I tak rachunek bieżący w kresie od kwietnia do października 2015 r. wykazał wpływy na kwotę 220.317,53 zł. Rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy w kresie od kwietnia do października 2015 r. wykazał natomiast wpływy na kwotę 217.476,02 zł. Wreszcie wskazać należy na fakt, że skarżący jest właścicielem środków trwałych w postaci naczepy marki Kogel z 1998 r., ciągnika samochodowego marki IVECO z 2008 r., naczepy samochodowej marki Kogel z 2008 r. oraz samochodu osobowego marki Ford Ka z 2015 r. szczególnie istotne przy tym jest, iż samochód osobowy marki Ford Ka skarżący nabył w dniu 17 września 2015 r. za kwotę 29.552 zł. zatem wydatkował kwotę prawie 30.000 zł kilka dni przed wystąpieniem o przyznanie prawa pomocy, argumentując w tym wniosku o braku możliwości finansowych na pokrycie kosztów prowadzonego procesu sądowego. Jednoczesne jednak kilka dni wcześniej wydatkował kwotę 29.552 zł na zakup samochodu. Oczywiście skarżący ma prawo i może wydatkować posiadane środki finansowe na prowadzenie działalności gospodarczej, możliwe jest również dokonywanie zwiększenia środków trwałych poprzez zakup pojazdu osobowego. Należy jednak mieć na uwadze, iż skarżący nie może przedkładać tych wydatków przed wydatki związane z koniecznością sfinansowania kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie generalnie przyjmuje się, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym, czy też związanych z prowadzoną działalnością, nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa. Wszystkie powyższe informacje nie mogą pozostać bez znaczenia dla oceny faktycznych możliwości płatniczych skarżącego. Powyższe wskazywać zatem może, iż oświadczenie skarżącego o stanie majątkowym i rodzinnym jest wybiórcze i niepełne, a pominięcie tak istotnych dla oceny kondycji finansowej skarżącego okoliczności sprawia, że całe oświadczenie uznane być może za nie w pełni niewiarygodne. Reasumując podnieść należy, iż mając na uwadze wszystkie podniesione powyżej informacje dotyczące sytuacji majątkowej i finansów skarżącego nie sposób uznać, iż skarżący nie jest w stanie tych kosztów ponieść. Tym samym, zdaniem referendarza skarżący nie wykazał dostatecznie, że nie posiada środków na poniesienie kosztów postępowania. Wobec powyższych okoliczności nie można uznać skarżącego za osobę ubogą, która nie jest w stanie wygospodarować pieniędzy na zainicjowane przez siebie postępowanie sądowe. Jak zostało to już wcześniej podniesione celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (np. osobom bezrobotnym bez prawa do zasiłku czy pozbawionym jakichkolwiek dochodów), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też zwiększać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych, czy też prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2014 r. sygn. akt II OZ 561/14). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 245 § 3 w zw. z art. 252 § 1 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu. U.K.