III SA/Łd 40/08

Dnia 29 kwietnia 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Teresa Rutkowska Asesor WSA Ewa Alberciak Protokolant asystent sędziego Tomasz Godlewski po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2008 roku na rozprawie sprawy ze skargi W. F. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. przyznaje adwokat M. U. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Łodzi przy ul. A. kwotę 292,80 (dwieście osiemdziesiąt dwa 80/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącej i nakazuje wypłacić powyższą kwotę adwokat M. U. z funduszu Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Sygn. akt III SA/ Łd 40/ 08 UZASADNIENIE Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. postanowieniem z dnia [...] po rozpatrzeniu zażalenia W. F. na postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. z dnia [...] nie uwzględniające zarzutu z dnia [...] r. na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, iż postępowanie egzekucyjne wobec W. F. zostało wszczęte przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. w dniu [...] w wyniku zastosowania środka egzekucyjnego polegającego na zajęciu zawiadomieniami z dnia [...] r. wynagrodzenia za pracę u pracodawcy zobowiązanej. Zajęcia organ egzekucyjny dokonał na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] r. obejmujących składki na ubezpieczenie społeczne ( za okres od [...] r.), ubezpieczenie zdrowotne ( za okres od [...] r.) oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych ( za [...].), związane z prowadzoną przez zobowiązaną działalnością gospodarczą. W dniu [...] r. odpisy tytułów wykonawczych wraz z uzasadnieniami doręczono także zobowiązanej. W. F. wniosła na podstawie art. 33 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zarzut na prowadzone postępowanie egzekucyjne, podnosząc że w.w. należności nie mogą być dochodzone z uwagi na upływ 5 letniego okresu przedawnienia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł., działając jako wierzyciel, postanowieniem z dnia [...] nie uznał zarzutu zobowiązanej. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że należności objęte tytułami wykonawczymi od [...] przedawniają się po upływie 10 lat od dnia, w którym stały się wymagalne, zatem nadal mogą być dochodzone. W dniu [...] r. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. jako organ egzekucyjny, opierając się na powyższym stanowisku wierzyciela wydał postanowienie znak: [...], którym uznał zarzut strony za nieuzasadniony. W. F. zażaliła się na to rozstrzygnięcie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zarzutach z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wskazał przepis art. 34 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którym zobowiązanemu przysługuje środek prawny umożliwiający wzruszenie postanowienia wierzyciela wydanego w przedmiocie zarzutów określonych w art. 33 pkt 1-10 powołanej ustawy, niezależnie od możliwości zaskarżenia postanowienia organu egzekucyjnego w tym przedmiocie. Zasada zaskarżalności postanowień wydanych przez wierzycieli nie ma jednakże zastosowania w odniesieniu do postępowań egzekucyjnych zmierzających do wyegzekwowania obowiązków nałożonych ustawą z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz.U. 137, poz.887 ze zm.). W myśl art. 83 c ust. 2 tej ustawy od wydanych w trakcie postępowania egzekucyjnego postanowień Zakładu w sprawie stanowiska wierzyciela zażalenie nie przysługuje. Tym samym postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. z dnia [...], wydane w przedmiocie stanowiska wierzyciela jest ostateczne w administracyjnym toku instancji. Postanowieniem tym Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. nie uwzględnił przedstawionego przez stronę zarzutu przedawnienia uznając, że do należności tych zastosowanie ma nie 5 letni, a 10 letni okres przedawnienia. W art. 33 ustawy ustawodawca wskazał katalog przesłanek, które mogą stanowić wyłączną podstawę zarzutu, dzieląc je na 2 kategorie: te, w których organ egzekucyjny jest związany stanowiskiem zajętym w tym przedmiocie przez wierzyciela oraz zarzuty, w których stanowisko wierzyciela nie jest dla organu egzekucyjne wiążące. Zarzut przedawnienia – przewidziany w art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji należy do pierwszej kategorii, co wynika wprost z art. 34 § 1 tej ustawy. W myśl art. 34 § 1 ustawy, zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Podniesiony przez stronę zarzut przedawnienia zawarty został w art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł., wydając jako organ egzekucyjny zaskarżone postanowienie z dnia [...] r., nie mógł zająć innego stanowiska w sprawie zasadności zgłoszonych zarzutów, od zajętego przez wierzyciela w ostatecznym postanowieniu z dnia [...], a więc w konsekwencji uznać zarzuty strony za nieuzasadnione. Wierzyciel przedstawiając swoje stanowisko w sprawie zgłoszonych zarzutów wyjaśnił stronie przesłanki, którymi kierował się podejmując rozstrzygnięcie. W jego ocenie należności obejmujące okres [...] ( Fundusz Ubezpieczenia Społecznego, od [..]. ( Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego), a także [...] r. ( Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych), wobec których wszczęcie egzekucji nastąpiło w dniu [...] r., podlegają wyłącznie 10 letniemu okresowi dochodzenia, zgodnie z brzmieniem znowelizowanej w dniu 1.01.2003 r. ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych wraz z zastrzeżeniem zawartym w art. 5 b w.w. ustawy. Tym samym są nadal wymagalne. Zdaniem wierzyciela, w związku z tym, iż dochodzone wobec skarżącej należności na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego stanowią okres od [...] r. uznać należy, iż wszystkie zobowiązania z tytułu Ubezpieczenia Zdrowotnego użyte w tytułach wykonawczych są wymagalne, a ich termin przedawnienia upływa po 10 latach z zastrzeżeniem określonym w art. 24 ust. 5 b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W. F. wniosła skargę na postanowienie organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. W uzasadnieniu skargi stwierdziła, iż składki uległy przedawnieniu po 5 latach. Ustanowiony przez sąd pełnomocnik skarżącej w piśmie procesowym z dnia [...] r. wniósł o uchylenie postanowień organów obu instancji. Zarzucił tym postanowieniom naruszenie: - art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w brzmieniu obowiązującym do dnia 31.12.2001 r. ( dalej ustawa o sus) – w zakresie egzekucji składek na ubezpieczenie społeczne, - art. 24 ust. 4 w zw. z art. 32 ustawy o sus w zakresie egzekucji składek na Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, - art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym w zakresie egzekucji składek na ubezpieczenie zdrowotne, - art. 6 ust. 1 ustawy o sus poprzez egzekwowanie składek na ubezpieczenie społeczne, za okres [...] r. w sytuacji, gdy skarżąca w tym okresie nie podlegała obowiązkowi odprowadzania tych składek, gdyż zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej w [...]. i wyrejestrowała się z ubezpieczenia społecznego z dniem [...] oraz nie podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu z innego tytułu, - art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy o sus poprzez prowadzenie egzekucji składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres [...] w sytuacji, gdy skarżąca w tym okresie nie podlegała obowiązkowi odprowadzania tych składek, gdyż zakończyła i wyrejestrowała działalność gospodarczą [...] , a nie podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z innego tytułu. W uzasadnieniu pisma pełnomocnik wyjaśnił, iż ustawa o sus do dnia 1.01.2003 r., to jest do wejścia w życie nowelizującej ją ustawy z dnia 18 .12.2002 r. przewidywała 5 letni okres przedawnienia, liczony od daty wymagalności świadczeń i który na mocy art. 32 ustawy o sus odnosi się również do składek na FP i FGŚP. Wszystkie zobowiązania skarżącej egzekwowane obecnie przez ZUS powstały przed 1.01.2003 r.( to jest przed wejściem w życie ustawy nowelizującej). W ustawie nowelizującej nie ma przepisów, z których wynikałoby, aby do zobowiązań z tytułu w.w. składek powstałych przed dniem 1.01.2003 r. należało stosować przepisy wchodzące w życie w dniu 1.03.2003 r. Oznacza to, że badając treść zobowiązań skarżącej wobec ZUS należy brać pod uwagę przepisy obowiązujące w chwili powstania tych zobowiązań. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, przedstawiając argumentację zbieżną z zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, lecz z innych przyczyn niż w niej przytoczone. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) - dalej p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Ponadto, co należy podkreślić, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art.134 § 1 p.p.s.a.). Zanim stanie się możliwa ocena zarzutu dotyczącego przedawnienia zobowiązań skarżącej dochodzonych w postępowaniu egzekucyjnym skupić się wypada nad kwestią dopuszczalności wydawania postanowień w przedmiocie stanowiska wierzyciela, w sytuacji, gdy wierzyciel i organ egzekucyjny I instancji to ten sam podmiot. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. rozpoznając zażalenie ograniczył swoje rozważania jedynie do związania organu egzekucyjnego stanowiskiem wierzyciela w zakresie zgłoszonego zarzutu. Uznał, że organ egzekucyjny wydając zaskarżone postanowienie nie uznające zarzutu nie mógł zająć innego stanowiska od stanowiska zajętego przez wierzyciela w ostatecznym postanowieniu z dnia [...] r. Tym samym zobowiązany był przyjąć niezasadność zarzutu przedawnienia. Dyrektor Izby Skarbowej pominął jednakże okoliczność bezprzedmiotowości postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela, w przypadku, gdy wierzyciel i organ egzekucyjny, to jeden i ten sam podmiot. Pogląd o bezprzedmiotowości takiego postanowienia przedstawił Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z dnia 25.06.2007 r. sygn. akt I FPS/4/06 / opubl. w ONSA i WSA nr 5 z 2007 r., poz.112/. Podobnie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 7.06.2006 r. sygn. akt II FSK 775/05 / opubl.LEX nr 270329/ i z dnia 20.12.2005 r. sygn. akt 2677/04 / opubl. LEX nr 190895/. Także w uzasadnieniu wyroku z dnia 6.04.2006 r. sygn. II FSK 474/2005 / opubl. LEX nr 212135/ Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, cyt. " ... gdy organem egzekucyjnym jest dyrektor Oddziału ZUS, wydanie odrębnego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela byłoby bezprzedmiotowe skoro ZUS jest zarówno wierzycielem jak i organem egzekucyjnym. Postanowienie wierzyciela w zakresie zarzutów stanowiło podstawę rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego I instancji, a następnie organu odwoławczego, który nie rozpoznał merytorycznie podniesionych w zażaleniu okoliczności. Tym samym organ II instancji nie podjął żadnych czynności zmierzających do skontrolowania prawidłowości postanowienia organu I instancji, uznając iż wobec treści art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji badanie takie nie jest konieczne. Jednakże, zgodnie z art. 7 i 77 §1 k.p.a. w zw. z art.18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ odwoławczy zobowiązany był podjąć działania zmierzające do dokładnego wyjaśnienia sprawy, w tym do zebrania i wnikliwego rozpatrzenia materiału dowodowego. Zagadnienie przedawnienia zobowiązań skarżącej z tytułu składek nie było w ogóle przedmiotem analizy organu odwoławczego. Uznał on, iż zarzut przedawnienia nie może być uwzględniony, ponieważ wierzyciel nie uznał tego zarzutu, a jego stanowisko jest wiążące. W świetle bezprzedmiotowości stanowiska wierzyciela, w sprawie niniejszej niezbędne było dokonanie przez organ odwoławczy analizy treści uzasadnienia organu I instancji, szczególnie w zakresie przedawnienia zobowiązań skarżącej. Organ tego nie uczynił. Organ odwoławczy ponownie rozpoznając sprawę zajmie się oceną prawidłowości orzeczenia organu I instancji w zakresie zarzutu przedawnienia zobowiązań skarżącej. Rozważania organu odwoławczego dotyczące tej kwestii znajdą odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanego orzeczenia. Organ odwoławczy rozważy także, czy Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uprawniony był ustosunkować się do zarzutu nieistnienia obowiązku zapłaty składek w 2002 r. w formie pisma adresowanego do strony. Zgodnie z treścią art. 17 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c/ p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 250 p.p.s.a. T.P. .