III SA/Łd 405/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.) Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Protokolant Tomasz Porczyński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2010 r. sprawy ze skargi W. N. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję nr [...] Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...]. Decyzją z dnia [...], nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ł., na podstawie art. 104 § 1 i 2 k.p.a. i art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 roku o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006 r. Nr 122, poz. 851 ze zm.), nie stwierdził u W. N. choroby zawodowej pod postacią zapalenia obrzękowego krtani o podłożu alergicznym - ujętej w poz. 13 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 roku w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 105, poz. 869). W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż podstawę rozstrzygnięcia stanowiło orzeczenie lekarskiego Nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wystawione przez Przychodnię Konsultacyjno-Diagnostyczną Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Ł. oraz orzeczenie lekarskie Nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wystawione przez Klinikę Chorób Zawodowych i Toksykologii Oddział Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy w Ł. Analiza natomiast zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wykazała, że W. N. w okresie od dnia 19 września 1989 roku do dnia 31 stycznia 1994 roku był zatrudniony na stanowisku tokarza w A. "B" w Ł., zaś w okresie od 1 marca 1994 roku do dnia 30 kwietnia 2009 roku na stanowisku szlifierz, ustawiacz automatów tokarskich w Zakładzie C. "D." Spółka jawna w Ł. Z informacji zaś zawartych w orzeczeniach lekarskich poprzedzonych dokonana oceną narażenia zawodowego oraz przeprowadzonymi specjalistycznymi badaniami lekarskimi wynika, że rodzaj stwierdzonego schorzenia krtani nie stanowi choroby zawodowej pod postacią obrzękowego zapalenia krtani o podłożu alergicznym. Obraz narządów ORL i wywiad sugerują pochodzenie zapalne dolegliwości i podejrzenie przewlekłego ropnego zapalenia migdałków podniebiennych z okresami zaostrzeń i nie potwierdzają rozpoznania zapalenia obrzękowego krtani o podłożu alergicznym. Analizując dokumentację lekarską pacjenta z ostatnich lat, jednostki orzecznicze nie znalazły również potwierdzenia istnienia W. N. problemu alergicznego obrzęku krtani i duszności krtaniowej, która towarzyszy obrzękowi krtani. Od powyższej decyzji W. N. złożył odwołanie, w którym podniósł, iż nie zgadza się z treścią zaskarżonej decyzji. Kwestionując orzeczenie Kliniki Chorób Zawodowych i Toksykologii Instytutu Medycyny Pracy w Ł., które jego zdaniem zostało wydane z pominięciem wziewnej próby prowokacyjnej swoistej z rozpuszczalnikami i olejami mineralnymi, z którymi miał kontakt zawodowy, wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podkreślił, że rozpoznawanie chorób zawodowych powierzone zostało określonym w rozporządzeniu jednostkom medycznym (zwanym dalej jednostkami orzeczniczymi), posiadającym wiedzę i doświadczenie w zakresie medycyny pracy. Na wiedzę tę składają się wieloletnie obserwacje w zakresie skutków biologicznych, jakie w zdrowiu człowieka wywołuje wykonywanie pracy zawodowej w narażeniu na określony czynnik szkodliwy, które dają typowy dla tych skutków obraz kliniczny choroby. Choroba zawodowa, jest bowiem nie tylko pojęciem prawnym, ale przede wszystkim jest pojęciem medycznym oznaczającym, że określone w wykazie chorób zawodowych schorzenie, z co najmniej wysokim prawdopodobieństwem zostało spowodowane przez czynnik szkodliwy występujący w środowisku pracy. Zatem, jak wskazał organ, to właśnie względy medyczne, czyli charakterystyczny dla danego schorzenia obraz kliniczny rozstrzygają o tym, czy dane schorzenie można rozpoznać jako chorobę zawodową. Z medycznego punktu widzenia charakterystycznym obrazem klinicznym choroby zawodowej wymienionej pod poz. 13 wykazu chorób zawodowych - zapalenia obrzękowego krtani o podłożu alergicznym jest obrzęk krtani z wystąpieniem duszności krtaniowej, która towarzyszy obrzękowi alergicznemu. Przeprowadzone natomiast aktualne u W. N. badania laryngologiczne, foniatryczne i video-stroboskopowe wykazały pochodzenie zapalne zgłaszanych dolegliwości z przewlekłymi stanami ropnymi migdałków podniebiennych z okresami zaostrzeń, co potwierdza wywiad lekarski i przedłożona z ostatnich kilku lat dokumentacja leczenia pacjenta. Fakt bowiem zatrudnienia w narażeniu na czynniki potencjalnie szkodliwe, przy braku objawów klinicznych choroby figurującej w wykazie chorób zawodowych, nie daje podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Wyniki przeprowadzonych badań wskazują, że w rozpatrywanym przypadku czynniki szkodliwe środowiska pracy jakim był olej maszynowy i rozcieńczalnik do wyrobów nitrocelulozowych nie spowodowały choroby zawodowej, gdyż obraz kliniczny rozpoznanych schorzeń nie posiada cech charakterystycznych dla obrazu klinicznego przy alergicznym zapaleniu obrzękowym krtani. Organ podkreślił, iż z pisma Instytutu Medycyny Pracy w Ł. z dnia 18 listopada 2009 roku wynika ponadto, że czynniki szkodliwe wskazane przez W. N. jako przyczyna powstałych dolegliwości tj. rozpuszczalnik w skład którego wchodzą ksylen, toluen, octan butylu, aceton, butanol oraz oleje mineralne, mają działanie drażniące drogi oddechowe, a nie działanie uczulające. Uwzględniając zatem cały okres przebiegu zatrudnienia W. N. ze szczególnym uwzględnieniem zatrudnienia w Zakładzie C. "D.", gdzie miał zawodowy kontakt m. in. z olejami mineralnymi i rozpuszczalnikami. stwierdzono, iż nie został spełniony drugi podstawowy warunek do rozpoznania choroby zawodowej, a mianowicie: istniejące schorzenia nie odpowiadają objawom klinicznym, jakie występują przy zapaleniu obrzękowym krtani o podłożu alergicznym. Wskazują natomiast na pozazawodową etiologię choroby. Powyższe okoliczności zostały, zdaniem organu odwoławczego potwierdzone w orzeczeniu WOMP w Ł. z dnia [...], Nr [...] oraz w orzeczeniu IMP w Ł. z dnia [...], Nr [...], w których jednoznacznie wskazano, że brak jest cech charakterystycznych dla obrazu klinicznego obrzękowego zapalenia krtani o podłożu alergicznym tzn. nie stwierdzono charakterystycznych zmian organicznych w zakresie krtani uznanych za typowe dla następstw narażenia na substancje drażniące i uczulające drogi oddechowe. Ponadto podkreślono, że w dokumentacji lekarskiej W. N. brak jest dowodów potwierdzających istnienie problemu alergicznego obrzęku krtani i duszności krtaniowej, która towarzyszy obrzękowi krtani, co dodatkowo nie pozwala wiązać jego stanu zdrowia z alergicznym narażeniem zawodowym. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący wskazał, iż pierwsze dolegliwości związane z bólem gardła, chrypką, uczuciem duszności i drętwieniem kończyn zaczął odczuwać w lutym 2008 roku. Pomimo podjętych prób leczenia, dolegliwości nie ustępowały i został skierowany do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Ł. Badania przeprowadzone w uprawnionych do orzekania jednostkach medycyny nie zostały jednak w ocenie skarżącego dokonane prawidłowo. Podkreślił, iż pomimo jego próśb, badania zostały przeprowadzone z pominięciem wziewnej próby prowokacyjnej ze środkami chemicznymi występującymi w środowisku pracy tj. rozpuszczalnikami i olejami mineralnymi. Wskazał, iż podczas wykonywania pracy przy obsłudze automatów tokarskich miał bezpośredni kontakt z rozpuszczalnikiem do wyrobów nitrocelulozowych, który przechowywany był w nieszczelnym, nieoznakowanym plastikowym pojemniku w pomieszczeniu pozbawionym okien i wentylacji. Praca wykonywana była bez specjalnej odzieży ochronnej i zachowania szczególnych środków ostrożności. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu decyzji, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga W. N. jest uzasadniona. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W rozpoznawanej sprawie organy administracji publicznej naruszyły przepisy postępowania administracyjnego, a mianowicie art.7, 77 § 1, 80 i 84 § 1 kpa i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy Kodeksu pracy oraz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009r w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. nr 105 poz.869). Zgodnie z treścią art. 2351 Kodeksu pracy, za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". W myśl art. 2352 Kodeksu pracy rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Zgodnie z treścią punktu 13 załącznika do rozporządzenia z 30 czerwca 2009r. chorobą zawodową jest zapalenie obrzękowe krtani o podłożu alergicznym. Z przepisu art.2351 Kodeksu pracy wynika, iż o tym czy schorzenie jest chorobą zawodową decyduje spełnienie dwóch następujących przesłanek: po pierwsze schorzenie musi być wymienione w wykazie chorób zawodowych oraz po drugie jest bezsporne lub wysoce prawdopodobne, że schorzenie zostało spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Należy zaznaczyć, iż przepisy art.2351 i 2352 Kodeksu pracy weszły w życie w dniu 3 lipca 2009r. Tego samego dnia weszło w życie również rozporządzenie z 30 czerwca 2009r. Zgodnie z treścią § 11 ust.1 rozporządzenia z 30 czerwca 2009r. z zastrzeżeniem ust.2, do postępowań w sprawie zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia stosuje się przepisy tego rozporządzenia, z tym że czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne. W niniejszej sprawie postępowanie zostało wszczęte przed dniem 3 lipca 2009r. Zgodnie z treścią § 11 ust.1 rozporządzenia z 30 czerwca 2009r. czynności dokonane przed tym dniem pozostają skuteczne. W związku z czym wszystkie czynności dokonane przez organy administracji przed 3 lipca 2009r. w niniejszym postępowaniu są skuteczne. Z zebranego materiału dowodowego wynika, iż W. N. przez okres ponad 16 lat był zatrudniony w Zakładach C. "D." w Ł. jako szlifierz – gwinciarz i ustawiacz automatów tokarskich. Zajmował się on szlifowaniem śrub miedzianych, odtłuszczał śruby w rozcieńczalniku nitro, pracował na walcarce chłodzonej olejem, obsługiwał automaty tokarskie oraz odwirowywał wióry w celu uzyskania oleju. Przez okres ponad 14 lat był on narażony na działanie różnych związków chemicznych takich jak: olej maszynowy zawierający oleje smarowe oraz hydrorafinowane węglowodory C 20 i C 50, rozcieńczalnik do wyrobów nitrocelulozowych zawierający toluen, aceton, butanol, octan butylu oraz oleje mineralne, tlenki azotu i aldehydy w przeliczeniu na formaldehyd. Organy administracji odmówiły stwierdzenia choroby zawodowej opierając się na orzeczeniach Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Ł. z [...] oraz Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi z [...]. i [...]. W przekonaniu sądu orzeczenia te są ogólnikowe i niepełne. Z treści orzeczenia WOMP w Ł. wynika, iż u W. N. rozpoznano podejrzenie przewlekłego ropnego zapalenia migdałków podniebnych z okresami zaostrzeń i nie stwierdzono podejrzenia choroby krtani pod postacią zapalenia obrzękowego o podłożu alergicznym. Treść orzeczenia IMP w Ł. natomiast wskazuje, iż u skarżącego nie rozpoznano charakterystycznych zmian organicznych w zakresie krtani typowych dla następstw narażenia na substancje chemiczne pod postacią obrzękowego zapalenia. Analiza obu orzeczeń wskazuje zatem, iż u W. N. nie występują objawy choroby zawodowej wymienionej w punkcie 13-ym wykazu chorób zawodowych. Orzeczenia te nie wyjaśniają jednak jakie są objawy i zmiany organiczne charakterystyczne i typowe dla obrzękowego zapalenia krtani. Nie wyjaśniają także czy zmiany typowe dla tego schorzenia mają charakter trwały czy okresowy. Należy zaznaczyć, iż orzeczenie WOMP zostało wydane [...]. a IMP w dniu [...]. zaś narażenie skarżącego na działanie szkodliwych substancji ustało w dniu 12 czerwca 2008r. Począwszy od tego dnia W. N. przebywał na zwolnieniach lekarskich i korzystał z urlopów wypoczynkowych zaś z dniem 30 kwietnia 2009r. rozwiązano z nim stosunek pracy. Pierwsze badania lekarskie wykonane zostały po upływie przeszło 9 miesięcy od ustania narażenia na działanie różnych związków chemicznych. W związku z czym powstaje pytanie czy objawy chorobowe i zmiany organiczne charakterystyczne dla obrzękowego zapalenia krtani mają charakter trwały czy też okresowy a jeżeli tak to przez jak długi okres czasu. Nie wiadomo czy objawy tego schorzenia utrzymują się cały czas mimo ustania narażenia na działanie czynników szkodliwych czy też ustępują one po ustaniu takiego narażenia i ewentualnie po jakim okresie czasu. Ma to istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W.N. bowiem już w postępowaniu administracyjnym a także w skardze podnosił, że schorzenia gardła nasilają się u niego w okresie świadczenia pracy a łagodnieją kiedy nie pracuje. Skoro skarżący podnosił tę okoliczność to należało dokładnie wyjaśnić na czym polega obrzękowe zapalenie krtani oraz jakie są jego objawy i zmiany organiczne towarzyszące temu schorzeniu. Należało również wyjaśnić czy schorzenie to ma charakter trwały czy też okresowy, występujący tylko w czasie narażenia na działanie związków chemicznych. Należało także odnieść się do podnoszonej kwestii, iż dolegliwości gardła skarżącego nasilają się w czasie wykonywania pracy i łagodnieją kiedy nie świadczy pracy. Orzeczenia obu jednostek medycznych nie wyjaśniają jednak tych kwestii. Istnienie wątpliwości w tym zakresie potwierdzają również wyjaśnienia skarżącego złożone na rozprawie, iż w czasie dłuższego narażenia na działanie związków chemicznych (np. przez kilka godzin), puchnie mu gardło oraz ma trudności z oddychaniem i sytuacja taka utrzymuje się przez okres do dwóch tygodni. Później objawy te ustępują. W sytuacji kiedy pierwsze badanie lekarskie u W. N. jednostka medyczna wykonała po upływie przeszło 9 miesięcy od ustania narażenia na działanie szkodliwych substancji to wyjaśnienie kwestii długości objawów obrzękowego zapalenia krtani ma istotne znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Orzeczenia jednostek medycznych jednak tego nie wyjaśniają. Nie zostało również dokładnie wyjaśnione dlaczego u W. N. nie przeprowadzono wziewnych prób prowokacyjnych z czynnikami szkodliwymi występującymi w środowisku pracy. Instytut Medycyny Pracy odniósł się do tej kwestii w orzeczeniu z dnia 18 listopada 2009r. W orzeczeniu tym podniesiono. Iż "proces diagnostyczny został przeprowadzony zgodnie z zasadami przyjętymi w orzecznictwie o chorobach zawodowych". Podniesiono również, iż "o zakresie badań diagnostycznych decyduje lekarz specjalista medycyny pracy. W przypadku p. N. badania konieczne do wydania orzeczenia zostały przeprowadzone w sposób prawidłowy i wyczerpujący". Nadto zaznaczono, iż " substancje, z którymi p. N. miał kontakt na stanowisku pracy.....mają przede wszystkim działanie drażniące drogi oddechowe". Orzeczenie z 18 listopada 2009r. ma charakter bardzo ogólnikowy. Nie wyjaśnia ono dokładnie dlaczego nie przeprowadzono wziewnych prób prowokacyjnych ze związkami chemicznymi występującymi w środowisku pracy. Trudno bowiem uznać za dokładne wyjaśnienie tej kwestii stwierdzenie, że konieczne badania przeprowadzono w sposób prawidłowy i wyczerpujący zaś substancje z którymi miał kontakt skarżący mają głównie działanie drażniące drogi oddechowe. W sytuacji gdy W. N. wnosił o przeprowadzenie badań prowokacyjnych ze związkami chemicznymi na których działanie był narażony to należało dokładnie wyjaśnić dlaczego nie przeprowadzono takich badań. Orzeczenie z 18 listopada 2009r. nie odnosi się w sposób wyczerpujący do tej kwestii. Każda opinia biegłego lub instytutu powinna zawierać wnioski przedstawione w sposób logiczny i dostępny dla stron i organu prowadzącego postępowanie. W jej uzasadnieniu winny być wyjaśnione przesłanki, które doprowadziły do konkluzji opinii. Uzasadnienie winno być tak napisane aby można było skontrolować tok rozumowania biegłego (instytutu). Dowód z opinii biegłego (instytutu) jak każdy inny dowód jest bowiem oceniany pod kątem fachowości i logiczności. Oceny takiej dokonują zarówno strony jak i sąd. Orzeczenia Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy i Instytutu Medycyny Pracy nie w pełni odpowiadają tym wymaganiom. Nie wyjaśniają one na czym polega zapalenie obrzękowe krtani, jakie są jego objawy oraz jakie są zmiany organiczne towarzyszące temu schorzeniu. Nie wyjaśniają również czy schorzenie to ma charakter trwały czy okresowy a także nie odnoszą się do podnoszonej okoliczności, iż dolegliwości gardła skarżącego nasilają się w czasie wykonywania pracy i łagodnieją kiedy praca nie jest świadczona. Nie wyjaśniono także w sposób wyczerpujący dlaczego nie wykonano badań prowokacyjnych ze związkami chemicznymi występującymi w środowisku pracy. Z uwagi na to, iż kwestie te nie zostały dokładnie wyjaśnione trudno odnieść się do zarzutów podniesionych w skardze. Reasumując sąd uznał, iż skarga jest uzasadniona. Organy administracji nie podjęły wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego. Również w sposób wyczerpujący nie zebrały i nie rozpatrzyły całego materiału dowodowego zaś swoje decyzje oparły na niepełnych orzeczeniach dwóch jednostek medycznych. Naruszono tym przepisy art.7, 77 § 1, 80 i 84 § 1 kpa co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając to na uwadze, na podstawie art.145 § 1c.) ustawy z 30 sierpnia 2002r., sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...]. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji winny uwzględnić rozważania zawarte w niniejszym uzasadnieniu. Winny zostać uzupełnione orzeczenia obu jednostek medycznych o kwestie podniesione we wcześniejszych rozważaniach. Należy również rozważyć możliwość przeprowadzenia badań prowokacyjnych ze związkami chemicznymi występującymi w środowisku pracy. W razie uznania, że przeprowadzenie takich badań nie jest konieczne winno to być w sposób przekonujący uzasadnione. Po uzupełnieniu materiału dowodowego organy administracji winny dokonać jego wnikliwej analizy a następnie wydać rozstrzygnięcie w sprawie. a.ł.