III SA/Łd 426/24

Dnia 8 maja 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Paweł Dańczak, Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk, Protokolant, Starszy asystent sędziego Dominika Trella, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2025 roku sprawy ze skargi A. L. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 8 marca 2024 roku nr 24/2024/KL w przedmiocie ustalenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w Łodzi z dnia 8 grudnia 2020 roku nr 1623/05/2020/KL; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz A. L. kwotę 497,- (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z 8 marca 2024 r. nr 24/2024/KL Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia - na podstawie 50 ust. 18 w związku z art. 102 ust. 5 pkt 24 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 146 ze zm.), dalej ustawa o świadczeniach w związku z art. 40 ust. 1 i 2 ustawy z 14 sierpnia 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia funkcjonowania ochrony zdrowia w związku z epidemią COVID-19 oraz po jej ustaniu (Dz. U. z 2020 r. poz. 1493) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 775, ze zm.), dalej k.p.a. - po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Dyrektora Łódzkiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z 8 grudnia 2020 r. nr 1623/05/2020/KL ustalającej obowiązek poniesienia przez A. L. kosztów świadczeń opieki zdrowotnej w kwocie 3 588,00 zł - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia pismem z 15 stycznia 2020 r. zawiadomił A. L. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych mu, jako osobie nieuprawnionej do świadczeń finansowanych ze środków publicznych, w dniach od 20 marca 2016 r. do 22 marca 2016 r. przez SP ZOZ [...] Szpital Kliniczny im. [...] w Ł. – [...], w rodzaju leczenia szpitalnego, w wysokości 3 588,00 zł. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego organ I instancji wydał w dniu 8 grudnia 2020 r. decyzję ustalającą obowiązek poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych świadczeniobiorcy w dniach od 20 marca 2016 r. do 22 marca 2016 r., w wysokości 3 588,00 zł. W odwołaniu od powyższej decyzji strona zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że osoba prowadząca działalność gospodarczą (przedsiębiorca) nie może działać w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, a w konsekwencji, że powołany przepis nie ma zastosowania do osób prowadzących działalność gospodarczą, podczas gdy jego wykładnia prowadzi do wniosku, że brak jest jakichkolwiek ograniczeń o charakterze podmiotowym w jego zastosowaniu, a co za tym idzie ocena czy dana osoba złożyła oświadczenie, o którym mowa w art. 50 ust. 6 powołanej ustawy, w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu o posiadaniu prawa do świadczeń opieki zdrowotnej winna być dokonana przez organ każdorazowo w oparciu o całokształt okoliczności danej sprawy. Ponadto odwołujący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz 107 k.p.a. w związku z art. 50 ust. 18 ustawy o świadczeniach. Zaskarżoną decyzją Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia utrzymał w mocy powyższą decyzję. W uzasadnieniu organ odwołał się do treści art. 50 ust. 16 i ust. 18 ustawy o świadczeniach, w brzmieniu obowiązującym w okresie udzielanych świadczeń. Ponadto organ odwołał się do art. 67 i 74 ustawy o świadczeniach. Organ II instancji wskazał, że art. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach zawiera definicje członka rodziny. Zgodnie z zapisem ww. przepisu - członkiem rodziny są następujące osoby: a) dziecko własne, dziecko małżonka, dziecko przysposobione, wnuk albo dziecko obce, dla którego ustanowiono opiekę, albo dziecko obce w ramach rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka, do ukończenia przez nie 18 lat, a jeżeli uczy się dalej w szkole, zakładzie kształcenia nauczycieli, uczelni lub jednostce naukowej prowadzącej studia doktoranckie - do ukończenia 26 lat, natomiast jeżeli posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności lub inne traktowane na równi - bez ograniczenia wieku, b) małżonek, c) wstępni pozostający z ubezpieczonym we wspólnym gospodarstwie domowym. Organ podniósł, że z akt sprawy wynika, że stronie udzielone zostały świadczenia opieki zdrowotnej w dniach od 20 marca 2016 r. do 22 marca 2016 r., w wysokości 3 588,00 zł, jako osobie nieposiadającej prawa do świadczeń zdrowotnych finansowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia oraz wskazał, że z przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego i danych zawartych w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych (CWU) prowadzonym przez Narodowy Fundusz Zdrowia wynika, że świadczeniobiorca był zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od 6 marca 2015 r. do 10 października 2015 r., następnie w okresie od 1 listopada 2015 r. do 17 marca 2016 r. Organ wskazał, że strona posiadała prawo do świadczeń na podstawie art. 67 ust. 6 ustawy o świadczeniach, zgodnie z którym osoba, o której mowa w ust. 2, pomimo wygaśnięcia obowiązku ubezpieczenia ma wraz z członkami rodziny, o których mowa w art. 3 ust. 2 pkt 5 i 6, prawo do świadczeń opieki zdrowotnej w okresie pobierania przez tę osobę zasiłku przyznanego na podstawie przepisów o ubezpieczeniu chorobowym lub wypadkowym, którego nie zalicza się do podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne. Następnie w okresie od 12 maja 2016 r. do 30 czerwca 2016 r. strona została zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny D. W.. Organ odwoławczy wyjaśnił, że pismem z 16 czerwca 2020 r. pełnomocnik strony został wezwany do złożenia i zajęcia pisemnych stanowisk przez A. L. i D. W. na okoliczność działania przez zainteresowanego w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu w momencie składania oświadczenia o posiadaniu prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych. Przy piśmie z 14 lipca 2020 r. pełnomocnik strony przesłał oświadczenie złożone przez A. L., w którym to wskazał, że w momencie składania pisemnego oświadczenia o przysługującym mu prawie do świadczeń zdrowotnych, działał w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że takie prawo posiada, gdyż nie wiedział, że zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej powoduje, że przestał być objęty ubezpieczeniem w tym zakresie. Natomiast D. W. w piśmie z 9 października 2020 r. wyjaśniła, że była przekonana, że A. L. podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu i może korzystać nieodpłatnie ze świadczeń publicznej służby zdrowia i takie też informacje przekazała mężowi podczas rejestracji w szpitalu. Nie wiedziała, że w przypadku zawieszenia działalności gospodarczej takie prawo nie przysługuje. Jednocześnie 21 października 2020 r. pełnomocnik strony przesłał zaświadczenie z 15 października 2020 r. wystawione przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi o przedłożeniu wniosku o zasiłek/świadczenie rehabilitacyjne za okres po ustaniu ubezpieczenia od 1 grudnia 2014 r. do 17 marca 2016 r. oraz wskazał, że z załączonego zaświadczenia wynika, że w okresie od 1 listopada 2015 r. do 17 marca 2016 r., z zatem w okresie zawieszenia przez świadczeniobiorcę działalności gospodarczej, a jednocześnie w okresie poprzedzającym bezpośrednio złożenie (...) oświadczenia o posiadanym prawie (...), otrzymywał on zasiłek chorobowy, z zatem przysługiwało mu prawo do bezpłatnych świadczeń (...). W tym okresie zresztą korzystał z innych bezpłatnych świadczeń opieki zdrowotnej, co utwierdziło go dodatkowo w przekonaniu, że pomimo zawieszenia działalności gospodarczej, ma prawo do korzystania z tego rodzaju świadczeń . Organ wskazał, że z zaświadczenia ZUS (co też potwierdzają dane zawarte w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych) strona pobierała zasiłek chorobowy w okresie 1 grudnia 2014 r. do 11 marca 2015 r., a następnie od 1 listopada 2015 r. do 17 marca 2016 r. i w tym okresie posiadała prawo do świadczeń finansowanych ze środków publicznych na podstawie art. 67 ust. 6 ustawy o świadczeniach. Dzień 17 marca 2016 r. był ostaniem dniem zasiłku chorobowego i ostatnim dniem, w którym to strona miała prawo do bezpłatnych świadczeń. Organ stwierdził, że w dniu zgłaszania się do szpitala świadczeniobiorca wiedział, że nie ma już zasiłku chorobowego, nie prowadzi działalności gospodarczej, gdyż strona ją zawiesiła, a konieczność złożenia pisemnego oświadczenia w szpitalu w dniu 20 marca 2016 r. wzbudzała jego wątpliwości co do posiadanego przez niego ubezpieczenia zdrowotnego, skoro dopytywał partnerkę w tej kwestii. Co więcej mając na uwadze, że zdarzenie obejmuje rok 2016 z dużym prawdopodobieństwem można przyjąć, że strona miał możliwość sprawdzenia, czy zawieszona działalność wiąże się z objęciem bądź utratą ubezpieczenia zdrowotnego (np. za pośrednictwem dostępnych technologii). W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy uznał, że sprawa została rozpatrzona rzetelnie i wnikliwie i nie znalazł podstaw do przyjęcia, że świadczeniobiorca, któremu ustalono obowiązek poniesienia kosztów świadczeń, miałaby możliwość zwolnienia się z tego obowiązku, nawet jeżeli w rzeczywistości zaistniała sytuacja, że działał w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu o posiadaniu prawa do świadczeń opieki zdrowotnej. Stosowanie tego przepisu nie powinno odnosić się do każdej sytuacji, w której strona postępowania oświadczy, że działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu. Prowadziłoby to bowiem do niepożądanego stanu, w którym każda osoba, wobec której zaistniała sytuacja skutkująca obowiązkiem poniesienia kosztów świadczeń, nawet jeśli jest wynikiem jej zaniedbania, braku należytej staranności, a także nieznajomości prawa i przepisów ustawy o świadczeniach, określających, kiedy obowiązek ubezpieczenia powstaje, mogłaby powoływać się na ww. okoliczność. Zdaniem organu brak jest podstaw do przyjęcia, że po stronie mogło powstać uzasadnione, błędne przekonanie co do przysługującego mu prawa do świadczeń opieki zdrowotnej. Organ podkreślił, że nieznajomość przepisów prawa nie może być usprawiedliwieniem dla nieprzestrzegania prawa. Pozostaje to w sprzeczności z jedną z podstawowych zasad prawa, wyrażającej się w formule ignorantia iuris nocet - nieznajomość prawa szkodzi, zgodnie z którą nie można zasłaniać się nieznajomością normy prawnej. Konstytucja RP daje obywatelom możliwość zapoznania się z obowiązującym prawem, gdyż stanowi, że warunkiem wejścia w życie każdego aktu prawnego powszechnie obowiązującego jest jego ogłoszenie. To na zobowiązanym ciążyła powinność zapoznania się z obowiązkami prawnymi dotyczącymi jego ubezpieczenia zdrowotnego, a w razie wątpliwości co do treści zasad prawnych dotyczących prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, strona jak i inni obywatele RP mają możliwość zwrócenia się z zapytaniem do odpowiednich jednostek terytorialnych Narodowego Funduszu Zdrowia, które w zakresie swoich kompetencji udzielają stosownych wyjaśnień. Świadczeniobiorca miał możliwość dokonania wstecznego zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego w okresie udzielanych świadczeń zdrowotnych, o czym został poinformowany pismem z 15 stycznia 2020 r. Skarżący odebrał zawiadomienie 17 stycznia 2020 r. Zatem 30- dniowy termin na dokonanie wstecznego zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego upłynął w dniu 16 lutego 2020 r. Pomimo skutecznego doręczenia zawiadomienia, skarżący nie dokonał wstecznego zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego. Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.a, art. 77 § 1 k. p. a., art. 80 k. p. a. oraz art. 107 § 3 k. p. a. w zw. z art. 50 ust. 18 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej organ wskazał, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Na podstawie art. 80 k.p.a., opierając się na zebranym materiale dowodowym, Dyrektor Łódzkiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia uznał, że strona zobowiązana jest do poniesienia kosztów udzielonych świadczeń opieki zdrowotnej w dniach od 20 marca 2016 r. do 22 marca 2016 r. w wysokości 3 588,00 zł. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A. L. zarzucił naruszenie: 1) prawa materialnego, a to jest art 50 ust. 20 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych przez jego bezzasadne niezastosowanie i wydanie zaskarżonej decyzji, pomimo że od dnia, w którym zakończono udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej upłynęło ponad pięć lat; 2) naruszenie prawa materialnego, a to jest art. 50 ust 17 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych przez jego bezzasadne niezastosowanie w realiach niniejszej sprawy, pomimo, że skarżący udowodnił, iż składając oświadczenie o przysługującym mu prawie do świadczeń opieki zdrowotnej działał w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej; 3) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść zaskarżonej decyzji, a to jest art. 7 k.p.k., art 77 § 1 k.p.a., art 80 k.p.a. oraz art 107 § 3 k.p.a. w zw. z art 140 k.p.a. oraz w zw. z art 50 ust. 18 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych przez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz dokonanie oceny w zakresie działania przez stronę w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, o którym mowa w art 50 ust. 17 powołanej wyżej ustawy wyłącznie na podstawie przyjętego a priori założenia, że każdy obywatel, a tym bardziej przedsiębiorca, ma wiedzę na temat wszystkich przepisów dotyczących prowadzenia działalności gospodarczej, a co za tym idzie nie może złożyć oświadczenia, o którym mowa w art. 50 ust 6 powołanej ustawy działając w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu o posiadaniu prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, a nadto z pominięciem wniosków wynikających z pozostałego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego m.in. w postaci zeznań świadka D. W., zeznań w charakterze strony A. L., czy też zaświadczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi z 15 października 2020 r. zawierającego wykaz wypłaconych stronie zasiłków chorobowych za okres od dnia 1 grudnia 2014 roku do dnia 17 marca 2016 r. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skargi odwołał się do treści art. 50 ust. 2 ustawy o świadczeniach i podniósł, że świadczenia zostały mu udzielone w dniach od 20 do 22 marca 2016 r., a zatem od dnia, w którym zakończono ich udzielanie skarżącemu do dnia wydania zaskarżonej decyzji ostatecznej upłynął okres niemal 8 lat. Termin ma charakter zawity, a po jego bezskutecznym upływie wydanie tego rodzaju decyzji nie jest możliwe, a jego podstawowym celem jest niewątpliwie zdyscyplinowanie organów, by postępowania prowadzone w tym przedmiocie prowadzone były bez zbędnej zwłoki, zaś z drugiej strony - co nie mniej istotne - by osoby, którym zostało udzielone świadczenie opieki zdrowotnej nie pozostawały w ciągłej niepewności, co do swojej sytuacji majątkowej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Na rozprawie w dniu 8 maja 2025 r. pełnomocnik skarżącego poparł skargę oraz podniósł zarzut przedawnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z 8 marca 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z 8 grudnia 2020 r. ustalająca obowiązek poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że zasługuje na uwzględnienie, ponieważ organy I i II instancji dopuściły się naruszenia przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy, jak również przepisów prawa materialnego. Obligowało to sąd to wyeliminowania zaskarżonych decyzji z obrotu prawnego. Przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie jest obowiązek poniesienia przez skarżącego kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych mu w dniach od 20 do 22 marca 2016 r. w wysokości 3 588 zł. W ocenie organów w dniach udzielenia świadczeń skarżącemu nie przysługiwało ubezpieczenie zdrowotne, co wynika z analizy danych z Centralnego Wykazu Ubezpieczonych (CWU). Skarżący natomiast stoi na stanowisku, że nie miał świadomości, że po zawieszeniu działalności gospodarczej nie będzie mu przysługiwało ubezpieczenie zdrowotne, tym bardziej, że w okresie od 1 grudnia 2014 r. do 11 marca 2015 r., a następnie od 1 listopada 2015 r. do 17 marca 2016 r., otrzymywał zasiłek chorobowy i posiadł prawo do świadczeń finansowanych ze środków publicznych. Przypomnieć należy, że stosownie do treści art. 50 ust. 16 ustawy o świadczeniach, w przypadku, gdy świadczenie opieki zdrowotnej zostało udzielone pomimo braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej w wyniku m.in. złożenia przez beneficjenta oświadczenia, o którym mowa w ust. 2a albo 6, - osoba, której udzielono świadczenia opieki zdrowotnej, jest obowiązana do uiszczenia kosztów tego świadczenia. Z kolei art. 50 ust. 18 ustawy o świadczeniach koszty świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych pomimo braku prawa do świadczeń (w przypadkach określonych w ust. 16), które Fundusz poniósł zgodnie z ust. 15, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Prezes Funduszu wydaje decyzję administracyjną ustalającą obowiązek poniesienia kosztów i ich wysokość oraz termin płatności. Do postępowania w sprawach o ustalenie poniesienia kosztów stosuje się kodeks postępowania administracyjnego, a od decyzji Prezesa Funduszu przysługuje skarga do sądu administracyjnego. W myśl natomiast art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach obowiązku, o którym była mowa powyżej, nie stosuje się do osoby, która w chwili złożenia oświadczenia o przysługującym jej prawie do świadczeń opieki zdrowotnej działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej. Ustawodawca naturalnie nie zdefiniował pojęcia "działania w usprawiedliwionym przekonaniu posiadania prawa do świadczeń". Z tego powodu każdy przypadek należy analizować i oceniać indywidualnie. W niniejszej sprawie skarżącemu, po zawieszeniu działalności gospodarczej, przysługiwało ubezpieczenie zdrowotne, skoro w okresie od 1 grudnia 2014 r. do 11 marca 2015 r., a następnie od 1 listopada 2015 r. do 17 marca 2016 r. otrzymywał zasiłek chorobowy i posiadł prawo do świadczeń finansowanych ze środków publicznych, co nie miało nic wspólnego z zawieszoną przez niego działalnością gospodarczą. Organy odnoszą się zaś do powyższej kwestii zawieszonej działalności gospodarczej skarżącego w sposób jakby miała decydujący wpływ na prawo strony do ubezpieczenia ze świadczeń opieki zdrowotnej. Natomiast mniej wagi przywiązują do zmiany sytuacji skarżącego odnoszącej się do okoliczności, które miały miejsce po zwieszeniu działalności (zapewne z uwagi na stan zdrowia), a mianowicie nabycia prawa do świadczeń z innego tytułu, tj. z uwagi na uzyskanie prawa do zasiłku chorobowego w ww. okresie, tj. od 1 grudnia 2014 r. do 11 marca 2015 r., a następnie od 1 listopada 2015 r. do 17 marca 2016 r. Tymczasem zmiana okoliczności związanych z ubezpieczeniem skarżącego oraz zdarzenie nagłe (złamanie ręki), które spowodowało konieczność hospitalizacji mogła mieć, zdaniem Sądu, wpływ na świadomość skarżącego co do braku uprawnienia skarżącego do świadczeń finansowanych ze środków publicznych. Wprawdzie NFZ stwierdził, że to na zobowiązanym ciążyła powinność zapoznania się z obowiązkami prawnymi dotyczącymi jego ubezpieczenia zdrowotnego, a w razie wątpliwości co do treści zasad prawnych dotyczących prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, strona jak i inni obywatele RP mają możliwość zwrócenia się z zapytaniem do odpowiednich jednostek terytorialnych Narodowego Funduszu Zdrowia, które w zakresie swoich kompetencji udzielają stosownych wyjaśnień. Jednak w ocenie Sądu organ pomija fakt, że skarżący do 17 marca 2016 r. pobierał zasiłek chorobowy i mógł być w przekonaniu, że prawo do świadczeń z ubezpieczenia społecznego mu przysługuje, tym bardziej, że sytuacja w jakiej się znalazł była nagła, nieprzewidziana, pacjent był w szoku skoro pytał żonę jak ma wypełnić druk oświadczenia. Wprawdzie rację mają organy, że to na świadczeniobiorcy ciąży obowiązek posiadania wiedzy, czy przysługuje mu dane świadczenie, jednakże wskazywanie, że mógł zwrócić się do odpowiednich jednostek terenowych NFZ o stosowne wyjaśnienie jest za daleko idące. Sytuacja była wyjątkowa i równie dobrze szpital miał możliwość sprawdzenia we własnym systemie, czy skarżący korzysta ze świadczeń finansowanych ze środków publicznych. Każdy szpital wyposażony jest bowiem w system, który w sytuacjach nietypowych, a z taką mamy do czynienia w niniejszej sprawie, od razu umożliwia jednostce medycznej weryfikację poprawności złożonego oświadczenia. NFZ powołuje się w podobnych sprawach, że osoba nieubezpieczona zostaje wyświetlona w systemie jako nieubezpieczony (kolor czerwony), oraz że placówka opieki zdrowotnej w momencie zgłoszenia się do lekarza informuje o tym pacjenta. Jednak z akt sprawy to nie wynika. Przechodząc do dalszej części rozważań, zdaniem Sądu nie sposób pominąć stanowiska organu, że nie znalazł podstaw do przyjęcia, że skarżący działał w błędnym uzasadniającym przekonaniu o posiadaniu prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, gdyż stosowanie przepisu art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach nie powinno odnosić się do każdej sytuacji, w której strona postępowania oświadczy, że działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, gdyż prowadziłoby to do niepożądanego stanu, w którym każda osoba, wobec której ustalono obowiązek poniesienia kosztów świadczeń miałaby możliwość zwolnienia się z tego obowiązku. Natomiast w ocenie Sądu, powyższe twierdzenie nie odnosi się do konkretnej sytuacji, z jaką mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Wbrew stanowisku organu, że mamy w tej sprawie do czynienia z zaniedbaniem, brakiem należytej staranności, czy też nieznajomością przepisów ustawy o świadczeniach, określających kiedy obowiązek ubezpieczenia powstaje, okoliczności niniejszej sprawy nie można interpretować na niekorzyść strony. Stwierdzić bowiem należy, że skarżący pobierał zasiłek chorobowy do dnia 17 marca 2016 r. i nie jest wiadomo, czy nie zaistniały okoliczności do dalszego jego pobierania, tak jak to miało miejsce w 2015 r. Ponadto do zdarzenia nagłego (złamanie ręki) doszło 20 marca 2016 r. Nie ma więc uzasadnionych podstaw do kategorycznego stwierdzenia, że skarżący nie działał w błędnym przekonaniu, że prawo do świadczeń mu przysługuje. Natomiast zmieniające się przepisy powodują, że świadczeniobiorcy nie są w stanie zapoznać się z nowymi uregulowaniami prawnymi. Odnosząc się do podnoszonej przez organ ww. kwestii niepożądanego stanu, w którym każda osoba, wobec której ustalono obowiązek poniesienia kosztów świadczeń miałaby możliwość zwolnienia się z tego obowiązku, w ocenie Sądu niepożądany stan to jest taki, kiedy organ przed upływem około 4 latach od dnia udzielenia świadczeń opieki zdrowotnej wszczyna wobec skarżącego postępowanie administracyjne (15 stycznia 2020 r.) w celu ustalenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej, a po ponad 4 latach wydaje decyzję administracyjną. Zaważyć też należy, że skarżący wyjaśnił, że miał usprawiedliwione przekonanie o posiadaniu prawa do świadczeń publicznej opieki zdrowotnej, ponieważ został zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego przez żonę. Wobec powyższego przypomnieć należy, że stosownie do treści art. 67 ust. 1 ustawy o świadczeniach (w brzmieniu obowiązującym w dniach udzielania świadczeń) obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego uważa się za spełniony po zgłoszeniu do ubezpieczenia zdrowotnego osoby podlegającej temu obowiązkowi zgodnie z przepisami art. 74-76 oraz opłaceniu składki w terminie i na zasadach określonych w ustawie. Osoba podlegająca obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego po zgłoszeniu do ubezpieczenia zdrowotnego uzyskuje prawo do świadczeń opieki zdrowotnej (ust. 2). W myśl art. 67 ust. 3 ww. ustawy osoba podlegająca obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego ma obowiązek zgłosić do ubezpieczenia zdrowotnego członków rodziny, o których mowa w art. 3 ust. 2 pkt 5 i 6. Osoby, które nie zgłaszają się do ubezpieczenia zdrowotnego same, informują podmiot właściwy do dokonania zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego o członkach rodziny podlegających zgłoszeniu do ubezpieczenia zdrowotnego, w terminie 7 dni od dnia zaistnienia okoliczności powodujących konieczność dokonania zgłoszenia. Członkowie rodziny uzyskują prawo do świadczeń opieki zdrowotnej od dnia zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego. W przypadku członków rodziny do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym wystarczy zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego przez jedną osobę podlegającą obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, z tym że wnuki mogą zostać zgłoszone tylko w przypadku, gdy żaden z rodziców nie podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie art. 66 ust. 1 lub nie jest osobą uprawnioną do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie przepisów o koordynacji z tytułu wykonywania pracy lub pracy na własny rachunek albo ubezpieczeniu dobrowolnemu (ust. 3a). Mając powyższe na uwadze uznać należy, że skarżący mógł mieć usprawiedliwione przekonanie o posiadaniu prawa do świadczeń zdrowotnych, bowiem po zawieszeniu działalności gospodarczej otrzymywał zasiłek chorobowy, ale także dlatego że żona skarżącego D. W. 12 maja 2016 r. dokonała zgłoszenia skarżącego do ubezpieczenia jako członka rodziny. Ta okoliczność powinna być rzetelnie rozważona przez organy w zaskarżonych decyzjach, mając na uwadze ww. przepisy i możliwość wstecznego zgłoszenia do ubezpieczenia. Organy wprawdzie wskazały na fakt ubezpieczenia skarżącego przez żonę, lecz ich ocena ma cechy dowolności, ocena nie została oparta na obiektywnych przesłankach określonych w przepisach, co niewątpliwie narusza art. 7, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Nie zostało wyjaśnione, dlaczego skarżący nie miał prawa do świadczeń zdrowotnych jako członek rodziny w dniu 20 marca 2016 r. Zdaniem Sądu, organy dopuściły się także istotnego naruszenia art. 5 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 poz. 2173 ze zm., dalej: ustawa zmieniająca). Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy zmieniającej, umarza się postępowania, o których mowa w art. 50 ust. 18 ustawy o świadczeniach, wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy, wobec osób, które dopełniły obowiązku określonego w art. 67 ust. 1 i 3 ustawy oświadczeniach najpóźniej w terminie 90 dni od dnia wejścia w życie ustawy - czyli do dnia 12 kwietnia 2017 r. Ponadto zgodnie z ust. 4 art. 5 ustawy zmieniającej nie wszczyna się postępowań, o których mowa w art. 50 ust. 18 ustawy zmienianej w art. 1, wobec osób, którym udzielono świadczeń opieki zdrowotnej przed dniem wejścia w życie ustawy i które dopełniły obowiązku określonego w art. 67 ust. 1 i 3 ustawy zmienianej w art. 1 najpóźniej w terminie 90 dni od dnia wejścia w życie ustawy. W przypadku dopełnienia obowiązku określonego w art. 67 ust. 1 i 3 ustawy zmienianej w art. 1 w terminie, o którym mowa w ust. 1 i 4 oraz art. 50 ust. 18a ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym ustawą, nie wszczyna się postępowań o zwrot kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w okresie, którego dotyczył ten obowiązek (art. 5 ust. 5 ustawy zmieniającej). Ustawa zmieniająca weszła w życie 12 stycznia 2017 r. Dopełnienie obowiązków opisanych w art. 67 ust. 1 i 3 ustawy o świadczeniach winno nastąpić najpóźniej w terminie 90 dni od dnia wejścia w życie ustawy. Przy czym art. 5 ustawy zmieniającej nie wyklucza, aby przesłanki z art. 67 ust. 1 i 3 były spełnione przed jego wejściem w życie, ale najpóźniej do upływu 90 dni od 12 stycznia 2017 r. Tymczasem bezspornie strona została zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny od 12 maja 2016 r. Należało zatem ustalić, czy istniało także w dacie wejścia w życie ustawy zmieniającej (por. wyroki WSA w Rzeszowie z 18 sierpnia 2021 r. sygn. II SA/Rz 736/21 oraz z 9 listopada 2022 r. sygn. II SA/Rz 694/22). Nie budzi również wątpliwości, że do udzielenia spornych świadczeń zdrowotnych, a następnie do zgłoszenia skarżącego do ubezpieczenia zdrowotnego doszło przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, czyli w terminie objętym dyspozycją art. 5 ust. 1 ustawy zmieniającej. Zatem organy miały obowiązek dokonać odpowiednich ustaleń faktycznych zmierzających do stwierdzenia, czy w sprawie zachodzą przesłanki, pozwalające na zastosowanie art. 5 ust. 1 ustawy zmieniającej w zw. z art. 67 ust. 1 i ust. 3 ustawy o świadczeniach. A zatem obowiązkiem organów było rozważenie, czy w sprawie zaszły przesłanki pozwalające na przyjęcie, że skarżący został "wstecznie" zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy zmieniającej w zw. z art. 67 ust. 1 i 3 ustawy o świadczeniach. Takich ustaleń organ I instancji oraz Prezes NFZ nie poczynili, przez co naruszyli art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 w związku z art. 6, art. 7 i art. 8 § 1 k.p.a. (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 9 listopada 2022 r., II SA/Rz 694/22). Sąd podkreśla również (o czym był już mowa powyżej), że postępowanie w przedmiotowej sprawie wszczęto zawiadomieniem z 15 stycznia 2020 r. Świadczenia zdrowotne zostały skarżącemu udzielone w dniach 20 do 22 marca 2016 r. (czyli postępowanie zostało wszczęte dopiero przed upływem 4 latach od udzielenia świadczeń). Decyzję nakładającą obowiązek zwrotu udzielonych świadczeń zdrowotnych organ I instancji wydał 8 grudnia 2020 r. Odwołanie od powyższej decyzji strona wniosła 4 stycznia 2021 r. Niemniej pierwszą czynność na etapie postępowania odwoławczego Prezes NFZ podjął dopiero 9 marca 2022 r. (zawiadomienie o uprawnieniach procesowych strony). Doszło więc po stronie organu odwoławczego do ewidentnego naruszenia art. 12, w zw. z art. 35 k.p.a., bowiem z akt sprawy wynika, że organ II instancji nie prowadził uzupełniającego postępowania dowodowego, a decyzję wydał dopiero 8 marca 2024 r. Uchybienie to miało istotny wpływ na sytuację prawną skarżącego, bowiem doprowadziło po stronie organu do niepotrzebnego przewlekania postępowania. Ponadto Sąd wskazuje, że pouczenie, które organ I instancji zawarł w zawiadomieniu z 15 stycznia 2020 r. o wszczęciu postępowania jest wybiórcze. Nie zawiera bowiem pełnej treści art. 50 ust. 18a ustawy o świadczeniach i wyjaśnienia możliwości wstecznego zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego. Organy nie poinformowały (zarówno I instancji, jak i II instancji) skarżącego o wejściu w życie ustawy zmieniającej z 12 stycznia 2017 r. i konsekwencjach prawnych jakie wiążą się z wejściem w życie tej ustawy dla skarżącego, biorąc pod uwagę, że sporne świadczenia zostały stronie udzielone w dniach od 20 do 22 marca 2016 r. Organy nie poinformowały rzetelnie skarżącego o możliwości dokonania tzw. wpisu wstecznego w ciągu 90 od wejścia w życie ustawy zmieniającej, czyli do dnia 12 kwietnia 2017 r. i skutkach dokonania wpisu wstecznego. W ten sposób skarżący mógł zostać pozbawiony możliwości skorzystania z dobrodziejstwa wstecznego ubezpieczenia, chyba że był wstecznie ubezpieczony, czego nie wyjaśniły. Treść wysłanego do strony zawiadomienia i pouczenia z 15 stycznia 2020 r. była dla skarżącego niejasna, o czym świadczy fakt ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika i bezskutecznego upływu zakreślonego 30-dniowego terminu. Reasumując stwierdzić należy, że powyższe przyczyny stanowiły podstawę do uchylenia zaskarżonych decyzji I i II instancji. Organy dopuściły się bowiem naruszenia art. 7, art. 9, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 50 ust. 18a ustawy o świadczeniach oraz art. 5 ust. 1 i ust. 4 ustawy zmieniającej. Natomiast Sąd nie podzielił poglądu skarżącego, że w sprawie doszło do przedawnienia. Przepis art. 50 ust. 20 w zw. ust. 18 u.ś.o.z. przewidujący możliwość wydania decyzji w okresie 5 lat dotyczy wyłącznie czynności organu I instancji, czyli Dyrektora ŁOW NFZ w niniejszej sprawie (por. wyroki NSA z 16 kwietnia 2024 r., sygn. akt II GSK 105/24; 1 sierpnia 2023 r., syn akt II GSK 1989/22, II GSK 1165/22 i II GSK 1958/22; 20 lipca 2023 r., sygn. akt II GSK 1009/23; opublik: orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec tego wydanie przez organ odwoławczy decyzji o obowiązku poniesienia kosztów świadczenia opieki zdrowotnej po upływie terminu wymienionego w art. 50 ust. 20 u.ś.o.z. nie stanowi naruszenia tego przepisu - jeżeli decyzja organu I instancji została wydana przed jego upływem, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien wziąć pod uwagę ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu wyroku. W szczególności organ powinien odnieść się do sytuacji skarżącego w świetle art. 5 ustawy zmieniającej. Ponadto przy ponownym wydawaniu decyzji w I instancji organ powinien uwzględnić także treść art. 50 ust. 20 ustawy o świadczeniach i zbadać, czy w sprawie nie zachodzi przedawnienie. Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c orzekł o uchyleniu decyzji I i II instancji. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., na które złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa. ds