III SA/Łd 430/14

Dnia 24 września 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w osobie: Sędzia NSA Janusza Furmanka po rozpoznaniu w dniu 24 września 2014 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku M. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sadowych w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] znak [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu postanawia odmówić przyznania prawa pomocy R.A. III SA/Łd 430/14 UZASADNIENIE M. G., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] (znak [...]) w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu. W treści skargi skarżący sformułował wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił M. G. przyznania prawa pomocy. Postanowienie doręczone zostało pełnomocnikowi skarżącego w dniu 29 sierpnia 2014 r. W dniu 5 września 2014 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił, co następuje: W uzasadnieniu wniosku o przyznane prawa pomocy skarżący wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i dwójką dzieci. Skarżący utrzymuje się z działalności gospodarczej, z której dochód określił na 1.300 zł. Żona skarżącego przebywa na urlopie wychowawczym. Rodzina mieszka w 100-metrowym domu. Skarżący posiada dwa auta – osobowe i dostawcze o łącznej wartości ok. 24 tys. zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że nie stać go na uiszczenie kosztów sądowych. Z uwagi na fakt, że oświadczenie wnioskodawcy zawarte w formularzu PPF było niepełne, skarżący został zobowiązany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: odpisów zeznań rocznych o wysokości dochodów osiągniętych przez skarżącego i jego żonę w 2013 r. oraz w 2012 r.; odpisów deklaracji składanych przez skarżącego na potrzeby rozliczenia podatku od towarów i usług w ramach prowadzonej działalności gospodarczej za 6 ostatnich okresów rozliczeniowych; wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków i lokat bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, w tym rachunku prowadzonego przez skarżącego na potrzeby działalności gospodarczej w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedstawił deklaracje PIT-36, z których wynikało, że w 2012 r. osiągnął przychód w wysokości 525.698,60 zł, przy kosztach jego uzyskania w wysokości 512.425,96 zł – dochód wyniósł zatem 13.272,64 zł. Z kolei w 2013 r. uzyskał 198.620,50 zł przychodu, koszty jego uzyskania to kwota 190.482,24 zł, co dało dochód w wysokości 8.138,26 zł. Ze złożonych wyciągów z konta bankowego wynikało, że w przeciągu ostatnich 6 miesięcy jedynymi operacjami były opłaty pobierane przez bank za prowadzenie rachunku i miesięczna opłata za kartę. Z kolei żona skarżącego w 2012 r. osiągnęła dochód w wysokości 16.375,56 zł, a w 2013 r. – 2.337,50 zł. Skarżący poinformował równocześnie, że ze względu na urlop osoby prowadzącej jego rachunkowość, deklaracje na potrzeby podatku od towarów i usług za ostanie 6 miesięcy, a także wyciągi z konta żony dostarczy w terminie 14 dni. Po upływie tego terminu, w dniu 3 lipca 2014 r., ponownie zwrócił się o przedłużenie do 17 lipca 2014 r. terminu na dostarczenie brakujących dokumentów. Wniosek skarżącego został uwzględniony. Do daty rozpoznawania niniejszego wniosku o przyznanie prawa pomocy strona nie przedłożyła brakujących dokumentów. W piśmie z dnia 5 września 2014 r. (sprzeciwie od postanowienia referendarza) strona skarżąca szeroko opisała stan faktyczny sprawy związany z wnioskiem o udzielenie prawa pomocy oraz argumentację referendarza odmawiającego mu przyznania prawa pomocy, w konkluzji stwierdzając, że zachodzą okoliczności dające podstawę do przyznania prawa pomocy. Jako nowy argument w sprawie przyznania prawa pomocy strona wskazała na fakt, że w ramach prowadzonego postepowania egzekucyjnego skarżący uregulował "prawie całą kwotę naliczonego podatku akcyzowego wraz z odsetkami". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.], prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania (w tym kosztów zastępstwa procesowego). Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zatem strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Złożone oświadczenie w tym zakresie ma być wystarczającą podstawą do rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Sąd może uzupełnić podane dane o informacje znane mu z urzędu lub z akt sprawy. Sam nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego w celu precyzyjnego ustalenia sytuacji bytowej zainteresowanego. Sąd nie ma możliwości zwrócenia się z urzędu o przedstawienie dodatkowych dokumentów do innych instytucji i organów (por. H. Knysiak-Molczyk [w:] T. Woś (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012]. W razie podania niewystarczających danych we wniosku o przyznanie prawa pomocy sąd może na podstawie art. 255 ustawy p.p.s.a. wezwać do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wnioskodawca jest zobligowany do dostarczenia odpowiednich dokumentów wskazujących na obiektywny brak możliwości poniesienia kosztów postępowania. Należy podkreślić, że zgodnie z art. 199 ustawy p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Skarżący jest więc zobowiązany ponosić koszty postępowania sądowego toczącego się z jego inicjatywy. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady ustanowionej w wymienionym przepisie i powinna być stosowana jedynie w uzasadnionych przypadkach. W orzecznictwie sądowym dominuje stanowisko zgodnie z którym skarżący powinien poczynić pewne oszczędności w domowym budżecie, jeśli nie narusza to niezbędnych wydatków koniecznych do utrzymania siebie i rodziny. Prawo pomocy jest przewidziane dla osób, które rzeczywiście nie są w stanie zabezpieczyć jakichkolwiek środków pieniężnych na koszty związane z prowadzeniem postępowania przed sądem. W niniejszej sprawie skarżący nie udowodnił, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. W myśl art. 252 ustawy p.p.s.a. składający wniosek obowiązany jest podać "dokładne dane" dotyczące stanu majątkowego, dochodów oraz stanu rodzinnego. Przede wszystkim zauważyć należy, iż oświadczenie skarżącego, zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, było niewystarczające, jako że zawierało jedynie wskazanie deklarowanej wysokości dochodów skarżącego oraz lakoniczne uzasadnienie, w którym skarżący powołał się przede wszystkim na niewielkie dochody jego firmy. Nie wskazano w nim natomiast na inne okoliczności świadczące o trudnej sytuacji życiowej czy materialnej. Z uwagi na ten fakt zasadne było wezwanie wnioskodawcy do uzupełnienia wniosku o dane, które pozwoliłyby na dokładną ocenę jego realnych możliwości płatniczych. Jednakże skarżący nie przedstawił jednej z bardzo istotnych informacji (odpisów deklaracji składanych przez skarżącego na potrzeby rozliczenia podatku od towarów i usług w ramach prowadzonej działalności gospodarczej za 6 ostatnich okresów rozliczeniowych), która pozwoliłaby rzetelnie ocenić jego aktualne możliwości płatnicze i kondycję finansową jego firmy. Tym bardziej, że w poprzednich latach podatkowych firma skarżącego wykazywała bardzo dobrą kondycję finansową, generując znaczne przychody – w 2012 r. było to ponad 500.000 zł, a w 2013 r. – ok. 200.000 zł. Tymczasem na skutek nieprzedłożenia odpisów deklaracji VAT za 6 ostatnich okresów rozliczeniowych skarżący pozbawił Sąd możliwości obiektywnej oceny jego obecnej sytuacji majątkowej. Oznacza to brak wykazania podstaw do przyznania prawa pomocy. Brak realizacji części obowiązków nałożonych wezwaniem uniemożliwia faktyczną ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego i ustalenia, czy rzeczywiście nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tym bardziej, że przedstawione przez skarżącego wyciągi z rachunku bankowego, mimo twierdzenia, że innych nie posiada, nie mogą być uznane za wiarygodne. Transakcje wykazane na tych wyciągach dotyczą jedynie opłat za prowadzenie rachunku i za wydaną kartę. Tymczasem nie ulega wątpliwości, że osoba prowadząca działalność gospodarczą ma obowiązek dokonywać szeregu rozliczeń za pomocą rachunku bankowego, o czym stanowi art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2013 r., poz. 672 ze zm.). Również rozliczenia podatkowe czy związane ze składkami na ubezpieczenia społeczne dokonywane za pomocą rachunku bankowego. Zatem uznać należy, że skarżący posiada inny jeszcze, niż przedstawiony, rachunek bankowy, z którego nie złożył wyciągów, mimo nałożonego obowiązku. W orzecznictwie podkreśla się natomiast, że brak realizacji w całości lub części obowiązku nałożonego zarządzeniem referendarza w celu uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skutkuje odmową przyznania tego prawa (por. m. in. postanowienie NSA z dnia z dnia 29 listopada 2011 r., II FZ 718/11). Końcowo wskazać należy, co podniósł sam wnioskodawca w sprzeciwie, że w ramach prowadzonego postepowania egzekucyjnego skarżący uregulował "prawie całą kwotę naliczonego podatku akcyzowego wraz z odsetkami". Powyższe świadczy o tym, iż mimo wskazywanych problemów finansowych i – jak twierdzi wnioskodawca – niemożności poniesienia kosztów sądowych w ramach niniejszego postępowania był w stanie uregulować wskazane powyżej należności publicznoprawne. Nie może mieć przy tym znaczenia sposób pozyskania środków na spłacenie powyższych należności, niezależnie bowiem od ich źródła faktem pozostaje, iż skarżący takowe środki uzyskał i spłacił należne zobowiązania. Powyższe tym bardziej pozbawia racjonalności argumentację o niemożności poniesienia kosztów sądowych w ramach niniejszego postępowania. Reasumując, w ocenie Sądu, w świetle powyższych ustaleń, stwierdzić należy, iż wniosek skarżącego nie może zostać uwzględniony. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu. R.A.