III SA/Łd 448/07

(III SA/Łd 449-450/07) WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 czerwca 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Teresa Rutkowska Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Protokolant asystent sędziego Joanna Wegner po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 czerwca 2008 roku sprawy ze skarg K. F., M. F. i J. F. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. -Sygn. akt III SA/Łd 448/07 Uzasadnienie Wnioskiem z dnia 12 maja 2006 roku J. F. wystąpił do Prezydenta Miasta S. o wymeldowanie żony K. F. oraz córek: M. i J. F. z lokalu przy ulicy P. [...] w S. Podał, że wyprowadziły się nie podając adresu zamieszkania. Decyzją nr [...] z dnia [...] roku Prezydent Miasta S. wymeldował K. F., M. F. i J. F. z pobytu stałego w lokalu przy ul. P. [...] w S. W uzasadnieniu organ podał, że lokal ten jest domem mieszkalnym, stanowiącym własność J. i K. F., którzy zawarli związek małżeński w 1977 roku. W dniu 24 grudnia 2005 roku nastąpiło zerwanie więzi pomiędzy małżonkami. Przeciwko J. F. toczyło się dochodzenie o fizyczne i psychiczne znęcanie się nad K. F., które zostało umorzone. Z dniem 24 grudnia 2005 roku została ustanowiona rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami. Strony pozostają w konflikcie. W ocenie K. F. oraz córek M. i J., wnioskodawca znęcał się nad nimi, groził, bywał agresywny, utrudniał wspólne zamieszkiwanie i z tych właśnie przyczyn wyprowadziły się. K. F. wraz z córkami: M. i J. opuściły lokal przy ul. P. [...] w S. w dniu 3 lutego 2006 roku. K. F. wniosła przeciwko J. F. pozew o dopuszczenie do współposiadania tej posesji. Postępowanie to zakończyło się zawarciem ugody ustalającej szczegółowo sposób korzystania z tego lokalu. Pomimo zawarcia z J. F. ugody, żona oraz córki nie powróciły do miejsca zameldowania na pobyt stały. Córki wnioskodawcy nie podejmowały żadnych kroków prawnych w celu dalszego zamieszkiwania w miejscu stałego zameldowania. W ocenie organu administracji spełnione zostały przesłanki do wymeldowania określone w art.15 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. nr 87 z 2001r. poz.960) gdyż K. F., M. F. i J. F. opuściły miejsce stałego pobytu i nie dokonały wymeldowania. Od wymienionej decyzji K. F., J. F. i M. F. wniosły w dniu 27 lutego 2007 roku odwołania. Zarzuciły dokonanie ustaleń sprzecznych z zebranym materiałem dowodowym poprzez uznanie, że w sprawie zachodzą przesłanki wymeldowania osób, których dotyczył wniosek. Nadto zarzuciły naruszenie przepisów prawa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, 7, 8, 11, 12, 77 § 1, 80, 107 § 1 i 3 kpa oraz art. 4 pkt 1 i 2 w związku z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 roku, Nr 78, poz. 960 ze zm.) oraz błędną wykładnię art. 15 ust. 2 ustawy i art. 9 ust. 2 b tej ustawy w związku z art. 15 ust. 2 ustawy. Strony wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i o oddalenie wniosku J. F. o wymeldowanie wskazanych w nim osób. W odpowiedzi na odwołanie J. F. wniósł o utrzymanie zaskarżonej decyzji w mocy. Decyzją nr [...] z dnia [...] roku Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ podał, że M. F. oraz jej córki nie zamieszkują w spornym lokalu od dnia 3 lutego 2006 roku. Wszczęcie dochodzenia o znęcanie się nad K. F. nie jest wystarczającą przesłanką do uznania, że strony opuściły lokal nie z własnej woli. J. F. i M. F. nie składały zawiadomienia o przestępstwie znęcania się ani też nie podejmowały środków prawnych umożliwiających ponowne objęcie w posiadanie nieruchomości. Jedynie K. F. tego rodzaju postępowanie zainicjowała, które zakończyło się zawarciem ugody. Pomimo ugody, K. F. nie powróciła do lokalu. Strony nie podejmowały próby powrotu do domu przy ul. P. [...]. Natomiast art. 9 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie stanowił podstawy prawnej decyzji organu I instancji. Powołany został w uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia, w celu wskazania, jaki charakter mają przepisy meldunkowe. Przepis art. 4 tej ustawy nie stanowi natomiast podstawy wymeldowania z pobytu stałego. Na powyższą decyzję K. F., M. F. i J. F. wniosły skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Zarzuciły naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że przy stosowaniu tej normy bierze się pod rozwagę jedynie fakt opuszczenia lokalu i niewymeldowania się, a dobrowolność lub przymus opuszczenia lokalu ma znaczenie drugorzędne. Skarżące zakwestionowały ocenę, iż dla ustalenia, iż przymus miał miejsce musi nastąpić stwierdzenie tego w postępowaniu karnym, podczas gdy wystarczy, że fakt zmuszenia jest oczywisty. Nawet brak podjęcia prawnych możliwości przywrócenia prawa do przebywania w lokalu nie decyduje o dobrowolnym czy przymusowym charakterze opuszczenia. Oceny można dokonywać wyłącznie na podstawie analizy wszystkich dowodów i okoliczności. Zdaniem skarżących w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do ich wymeldowania. Zarzuciły też naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy: art. 6, 7, 8, 11,12, 77 § 1, 80, 107 § 1 i 3 kpa poprzez dokonanie ustaleń sprzecznych z zebranym materiałem dowodowym poprzez uznanie, że w sprawie nastąpiło trwałe i dobrowolne opuszczenie lokalu przez skarżące uzasadniające ich wymeldowanie na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy. Uchybienie to wyrażało się w przyjęciu za podstawę rozstrzygnięcia okoliczności faktycznych opartych na prawdzie fikcyjnej a nie materialnej, nieopisaniu przyczyn, dla których organ nie dał wiary twierdzeniom skarżących i powołanych świadków, pominięciu niektórych dowodów, nieodniesienie się do wszystkich zarzutów przedstawionych w odwołaniu. W ocenie stron wykładnia art. 15 ust. 2 ustawy nastąpiła sprzecznie z ideą demokratycznego państwa prawnego, zasadą proporcjonalności oraz zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Skutkiem tego była błędna subsumcja, wadliwe sporządzenie uzasadnienia decyzji i w związku z tym naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz świadomości kultury prawnej obywateli i zasady przekonywania. Strony wniosły o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i o oddalenie wniosku J. F. o wymeldowanie skarżących oraz o zasądzenie na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę z dnia 27 czerwca 2007 roku Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podniósł, że istotną okolicznością jest to, że skarżąca K. F. pomimo podjęcia środków prawnych zmierzających do przywrócenia posiadania nieruchomości, nie powróciła do lokalu. Przesłanka opuszczenia miejsca pobytu stałego stanowi przesłankę warunkującą wydanie decyzji wymeldowaniu. Stanowisko organu nie pozostaje w sprzeczności z orzecznictwem sądów administracyjnych. Zaskarżona decyzja i jej uzasadnienie odpowiadają przepisom art. 107 § 1 i 3 kpa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skargi K. F., M. F. i J. F. nie są zasadne. Zgodnie z treścią art.1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. nr 153 poz.1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl zaś art.1 § 2 wymienionej ustawy kontrola o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz.1270/ sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art.145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1./ uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi: a./ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy b./ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego c./ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy 2./ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach 3./ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Badając legalność zaskarżonej decyzji sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego bądź procesowego w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. nr 139 z 2006r. poz.993 z późn. zm.). Zgodnie z treścią art.15 ust.2 wymienionej ustawy organ gminy wydaje, na wniosek strony lub z urzędu, decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Z wymienionego przepisu wynika, iż przesłanką wymeldowania konkretnej osoby jest opuszczenie przez nią, bez wymeldowania, dotychczasowego miejsca pobytu. Przez "opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu" należy rozumieć takie opuszczenie, które jest dobrowolne i ma charakter trwały. Dobrowolność ta musi wynikać z własnej woli zainteresowanego a nie z bezprawnego działania innych osób. Za dobrowolne opuszczenie lokalu uznaje się także taką sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta przez dysponenta lokalu bądź do tego zmuszona ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 października 2005r. w spr.II OSK 127/05 (Lex nr 201427), z 22 sierpnia 2000r. w spr. V SA 108/00 (Lex nr 49954), z 18 kwietnia 2000r. w spr.V SA 1424/99 (Lex nr 79243), z 28 listopada 2001r. w spr. SA/Rz 685/00 (nie publikowany), z 26 stycznia 1986r. w spr. III SA 799/85 (nie publikowany). O trwałości opuszczenia miejsca pobytu świadczy natomiast zamiar zainteresowanej osoby założenia w nowym miejscu ośrodka swoich spraw osobistych, rodzinnych i majątkowych oraz brak woli powrotu do miejsca swojego dotychczasowego zameldowania. Przy ocenie zamiaru opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu nie można poprzestać jedynie na oświadczeniu zainteresowanej osoby lecz winno się uwzględnić wszystkie okoliczności faktyczne konkretnej sprawy. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 marca 1987r. w sprawie SA/Gd 1073/86(nie publikowany) i wyroku z 23 kwietnia 2001r. w sprawie V SA 3169/00 (Lex nr 50123). Organy administracji obu instancji słusznie uznały, iż spełnione zostały przesłanki do wymeldowania skarżących z miejsca ich stałego pobytu. Odnośnie przesłanki "dobrowolności" opuszczenia miejsca stałego pobytu to inna jest sytuacja K. F. i inna jej córek M. i J. Jeżeli chodzi o K. F. to opuściła ona mieszkanie przy ul. P. [...] wskutek konfliktu z mężem. Jak wynika z zebranego materiału dowodowego od dłuższego czasu dochodziło do nieporozumień między małżonkami zaś od świąt Bożego Narodzenia w 2005r. sytuacja konfliktowa nasiliła się. W dniu 3 lutego 2006r., zdaniem skarżących, J. F. pchnął swoją córkę M. na szafę i po tym incydencie K. F. wraz z córkami opuściły sporne mieszkanie. J. F. zaprzeczył aby użył przemocy wobec córki. Należy zaznaczyć, iż skarżące nie zgłaszały konieczności przeprowadzenia interwencji na Policji w związku z nagannym zachowaniem uczestnika postępowania. Funkcjonariusze policji jedynie raz, w dniu 4 lutego, na prośbę skarżących byli obecni przy zabieraniu przez nie rzeczy z mieszkania (k.45 akt administracyjnych). W dniu 9 lutego 2006r. K. F. złożyła doniesienie do organów ścigania o psychiczne i fizyczne znęcanie się nad nią przez męża lecz 21 marca 2006r. dochodzenie zostało umorzone wobec braku dowodów uzasadniających podejrzenie popełnienia przestępstwa. Od postanowienia tego skarżąca nie odwołała się i stało się one prawomocne. Dowodzi to, iż wbrew twierdzeniom skarżących nie miało miejsca psychiczne i fizyczne znęcanie się uczestnika postępowania nad swoją żoną. Dodać należy, iż w dniu 26 czerwca 2006r. K. F. wystąpiła z powództwem o dopuszczenie do współposiadania nieruchomości i 4 października 2006r. strony zawarły ugodę w ramach której skarżące otrzymały do wyłącznego korzystania dwa pokoje na piętrze oraz klucz do dodatkowego zamka od drzwi wejściowych, założonego przez J. F. w czerwcu 2006r. Mimo, że dokonany został podział do korzystania z budynku mieszkalnego zaś K. F. dysponuje wszystkimi kluczami do mieszkania to po 3 lutym 2006r. ani razu nie podjęła ona próby zamieszkania przy ul. P. [...]. Opuszczenia mieszkania przez K. F. wskutek konfliktu z mężem nie można uznać za nieposiadające cechy dobrowolności w sytuacji gdy nie miało miejsca znęcanie się nad nią przez męża zaś skarżąca, mimo sądowego podziału mieszkania do korzystania i posiadania do niego kluczy, nie podjęła nawet próby zamieszkania w spornym budynku. Przyjmując nawet, iż do nieporozumień pomiędzy małżonkami dochodziło wskutek niewłaściwego zachowania męża to opuszczenie przez skarżącą miejsca stałego pobytu należy traktować jako dobrowolne w przypadku gdy mimo korzystnej dla niej ugody sądowej nie podjęła ona nawet próby powrotu do spornego mieszkania. Dodać należy, iż J. F. kilkakrotnie podkreślał w swoich zeznaniach, iż chce aby żona z córkami wróciły do mieszkania. Mimo to skarżąca do chwili obecnej nie próbowała ponownie zamieszkać przy ul. P. [...]. W przekonaniu sądu konflikt z mężem nie może oznaczać, iż skarżąca nie opuściła dobrowolnie miejsca stałego pobytu. Okoliczność, iż nie miało miejsca znęcanie się nad nią przez męża, brak chęci powrotu do spornego mieszkania mimo korzystnej ugody sądowej i dobra wola J. F. ponownego wspólnego zamieszkania całej rodziny, wskazują, iż opuszczenie miejsca pobytu przez skarżącą należy traktować jako dobrowolne. Jeżeli chodzi o M. F. to opuściła ona miejsce stałego pobytu także na skutek nieporozumień z J. F. W szczególności zadecydowała o tym awantura z ojcem w dniu 3 lutego 2006r. w czasie której, jej zdaniem ojciec pchnął ją na szafę, czemu J. F. zaprzeczył. M. F. nie zgłaszała organom ścigania faktu bezprawnego zachowania jej ojca ani nie występowała z powództwem o przywrócenie utraconego posiadania. Nie korzystała zatem ze środków prawnych umożliwiających jej powrót do mieszkania. Nie podjęła również żadnej próby powrotu do miejsca stałego pobytu mimo korzystnej dla niej ugody sądowej. Skoro zatem przyczyną opuszczenia przez skarżącą miejsca zamieszkania były nieporozumienia z ojcem i nie podjęła ona żadnych środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu a ponadto nie podjęła żadnej próby ponownego zamieszkania w miejscu stałego pobytu, mimo korzystnej ugody sądowej, to opuszczenie przez nią spornego budynku należało uznać za dobrowolne. Odnośnie J. F. to opuściła ona miejsce stałego pobytu także wskutek nieporozumień z ojcem choć nie była obecna w czasie awantury w dniu 3 lutego. Tego dnia była ona w W. zaś po powrocie do S. od razu zamieszkała wraz z matką i siostrą u swojej cioci J. M. Skarżąca również nie zgłaszała organom ścigania faktu niewłaściwego zachowania ojca ani też nie występowała z powództwem o przywrócenie posiadania. Nie próbowała także powrócić do miejsca stałego pobytu mimo korzystnej dla niej ugody sądowej. Opuszczenie przez nią spornego mieszkania należy zatem traktować jako dobrowolne. Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, iż opuszczenie spornego mieszkania przez skarżące miało charakter trwały. Wskazuje na to całokształt okoliczności sprawy. Wszystkie skarżące deklarują chęć powrotu do miejsca stałego pobytu ale tylko wówczas gdy nie będzie tam, mieszkał J. F. K. F. zeznała, iż powróci do mieszkania dopiero wówczas gdy mąż zostanie wymeldowany i nie będzie tam mieszkał. Będzie ona dążyła do podziału majątku wspólnego i rozstrzygnięcia spraw majątkowych zaś obecnie chce zapewnić dzieciom meldunek (rozprawa w dniu 21 czerwca i 20 września 2006r.). Również M. i J. F. zeznały, że nie widzą możliwości powrotu do mieszkania i ponownego zamieszkania z ojcem "pod wspólnym dachem" (rozprawa w dniu 21 czerwca i 20 września 2006r.). Powyższe wypowiedzi wskazują, iż skarżące nie powrócą do miejsca stałego pobytu do czasu aż nie wyprowadzi się stamtąd J. F. Z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby któryż z małżonków wystąpił o podział majątku wspólnego. Skarżące chcą zatem powrócić do miejsca stałego pobytu w bliżej nieokreślonym czasie. Nie ma zresztą pewności czy w ogóle powrócą one do wspólnego mieszkania. Nie chcą bowiem mieszkać z J. F. a nie wiadomo czy uczestnik postępowania w ogóle wyprowadzi się z budynku przy ul. P. [...]. Skoro zatem nie wiadomo czy i kiedy skarżące powrócą do wspólnego mieszkania to opuszczenie przez nie miejsca stałego pobytu należy uznać za trwałe. Analiza zebranego materiału dowodowego wskazuje, iż K., M. i J. F. w dniu 3 lutego 2006r. opuściły miejsce stałego pobytu z uwagi na konflikt z J. F. Od tego czasu ani razu nie podjęły one próby powrotu do mieszkania mimo posiadania do niego kluczy, korzystnej ugody sądowej oraz oświadczeń J. F., iż chce aby cala rodzina ponownie razem zamieszkała. Skarżące nie widzą w ogóle możliwości powrotu jeżeli w spornym mieszkaniu będzie nadal mieszkał uczestnik postępowania. W rzeczywistości chcą być nadal zameldowane przy ul. P. [...] zaś mieszkać w innym miejscu. Stanowisko skarżących najtrafniej wyraziła K. F. w swoich zeznaniach podnosząc, iż "chce zapewnić córkom stały meldunek". W istocie skarżące chcą utrzymania fikcji meldunkowej polegającej na tym, iż będą zameldowane w miejscu w którym nie przebywają od przeszło dwóch lat zaś faktycznie będą mieszkać gdzie indziej. Jest to sprzeczne z istotą zameldowania jaką jest cel rejestracyjny i potwierdzenie faktu pobytu danej osoby w konkretnym lokalu. Organy administracji słusznie uznały, iż spełnione zostały przesłanki do wymeldowania skarżących, określone w art.15 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. Reasumując sąd uznał, iż skargi K., M. i J. F. nie są zasadna. Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazał, iż w dniu 3 lutego 2006r. skarżące opuściły miejsce stałego pobytu z powodu konfliktu z J. F. Opuszczenie to było dobrowolne o czym świadczy fakt, iż nie miało miejsca znęcanie się uczestnika postępowania nad swoją żoną zaś skarżące nie podjęły próby powrotu do spornego mieszkania mimo korzystnej ugody sądowej i deklaracji J. F. o chęci ponownego wspólnego zamieszkania całej rodziny. Opuszczenie to miało charakter trwały gdyż skarżące nie zamierzają powrócić do spornego mieszkania jeżeli będzie tam mieszkał J. F. Można zatem uznać, iż spełnione zostały przesłanki wymeldowania, o których mowa w art.15 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. Rozpoznając sprawę sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania mogących mieć wpływ na wynik sprawy. Mając to na uwadze, na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r., sąd oddalił skargi K. F., M. F. i J. F. Uzasadnione są natomiast zarzuty skarżących odnośnie nie do końca wyjaśnionego stanu faktycznego oraz niepełnej oceny zebranego materiału dowodowego. Stan faktyczny sprawy rzeczywiście nie został do końca wyjaśniony. Dotyczy to zwłaszcza przebiegu incydentu w dniu 3 lutego 2006r. Organy administracji nie dokonały również pełnej oceny zebranego materiału dowodowego. Uzasadnienia decyzji organów administracji obu instancji są obszerne lecz główną ich część stanowi omówienie zeznań świadków, stron oraz dokumentów zgromadzonych w sprawie. Sama zaś ocena materiału dowodowego zajmuje mało miejsca. Uchybienia te, w przekonaniu sądu, nie miały jednak istotnego wpływu na wynik sprawy. Zebrany materiał dowodowy wskazuje bowiem, iż spełnione zostały przesłanki do wymeldowania skarżących, w rozumieniu art.15 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. W ostateczności rozstrzygnięcia organów administracji odpowiadają prawu. K.O.