III SA/Łd 457/08

Dnia 14 stycznia 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi –Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska (spr.) Asesor WSA Ewa Alberciak Protokolant Apl. radc. Marta Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2009 roku sprawy ze skargi A. N. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. III SA/Łd 457/08 UZASADNIENIE W dniu 12 października 2005 roku B. N. wystąpiła z wnioskiem o wmeldowanie męża – A. N. z miejsca pobytu stałego mieszczącego się w Ł. przy ul. P. 4 lok. nr 190. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawczyni wskazała, iż nie jest jej znane miejsce zamieszkania A. N. zaś z dniem 31 grudnia 2004 roku upłynął wskazany w ugodzie sądowej termin bezpłatnego użyczenia byłemu mężowi w/w lokalu mieszkalnego. Decyzją z dnia [...], nr [...] Prezydent Miasta Ł. działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz.U. z 2006r.,Nr 139, poz. 993) orzekł o wymeldowaniu A. N. z miejsca pobytu stałego mieszczącego się w Ł. przy ul. P. 4 lok nr 190. Od powyższej decyzji A. N. złożył odwołanie, w którym wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i zawieszenie jej wykonania do czasu prawomocnego orzeczenia podniósł, iż rozstrzygnięcie jest dla niego krzywdzące i niesprawiedliwe. Podkreślił, iż zobowiązał się do dobrowolnego wymeldowania się z przedmiotowego lokalu, jeżeli nastąpi notarialne przeniesienie prawa własności lokalu nr 190 mieszczącego się w Ł. przy ul. P. 4 na rzecz syna – D. N. Wobec faktu, iż takie przeniesienie nie nastąpiło czuje się zwolniony z wykonania zobowiązania. A. N. stwierdził, że ma utrudniony dostęp do przedmiotowego lokalu mieszkalnego, ponieważ była żona dokonała wymiany zamków w drzwiach wejściowych. Wyjaśnił, że nie mając kluczy do mieszkania, nie ma podstaw do wykładania środków na jego utrzymywanie, tym bardziej, że nie generuje w tym mieszkaniu żadnych kosztów Wniósł o nakazanie wydania mu kluczy. Podniósł, że wymeldowanie może radykalnie wpłynąć na pogorszenie jego stanu zdrowia, bowiem jako osoba bez zameldowania nie będzie mógł korzystać z opieki medycznej doraźnej i szpitalnej. Decyzją z dnia [....], nr [...] Wojewoda [...] utrzymał zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wykazała, że A. N. od kilku lat nie zamieszkuje w miejscu stałego zameldowania, a okoliczność tą potwierdziły zarówno zeznania byłej żony, jak i samego zainteresowanego, który oświadczył, że kilka lat temu opuścił sporny lokal i do chwili obecnej w nim nie zamieszkuje. Wyrokiem z dnia 19 września 2007 roku, sygn. akt III C 239/06 Sąd Rejonowy dla Ł. – Ś. w Ł. III Wydział Cywilny oddalił powództwo A. N. o przywrócenie naruszonego posiadania, a wyrokiem z dnia 29 stycznia 2008 roku, sygn. akt III Ca 1530/07 Sąd Okręgowy w Ł. III Wydział Cywilny Odwoławczy oddalił apelację od powyższego wyroku. Przedstawione okoliczności faktyczne uzasadniały więc stwierdzenie, że opuszczenie lokalu przez A. N. nie było następstwem działań podjętych niezgodnie z prawem i uprawniało do zastosowania art. 15 ust. 2 powołanej ustawy. Odnosząc się natomiast do zarzutów zawartych w odwołaniu dotyczących niedotrzymania przez wnioskodawczynię warunków zawartej w dniu 25 marca 2003 roku przed Sądem Rejonowym dla Ł. – Ś. w Ł. III Wydział Cywilny, sygn. akt III Ns 580/02 ugody, organ odwoławczy wskazał, iż w postępowaniu dotyczącym realizacji obowiązku meldunkowego chodzi jedynie o zapewnienie zgodności zapisów w aktach ewidencji ludności z rzeczywistym miejscem pobytu osób, rolą organu jest zbadanie, czy zaistniała przesłanka konieczna do wymeldowania. Organ nie zajmuje się w tym postępowaniu rozstrzyganiem konfliktów na tle majątkowym. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi podniósł, iż został pozbawiony obrony swoich praw, w tym prawa do lokalu poprzez twierdzenie, że zawarł ugodę, w której zobowiązał się do wymeldowania z lokalu do dnia 31.12.2004r., oraz, że w lokalu nie przebywa i nie ma w nim swojego centrum życiowego. Podniósł, iż oparcie rozstrzygnięcia na powyższych twierdzeniach jest niezgodne ze stanem faktycznym. Podkreślił, iż jego zobowiązanie do dobrowolnego wymeldowania się ze spornego lokalu było uzależnione od notarialnego przeniesienia własności tego lokalu na syna D. N. Z uwagi na fakt, iż była żona nie dotrzymała tak określonych warunków ugody usprawiedliwia postępowanie skarżącego domagania się wydania mu kluczy, celem zamieszkania pod wskazanym adresem. Tymczasem brak kluczy do mieszkania uniemożliwia skarżącemu skoncentrowanie w nim funkcji życiowych. W tej sytuacji stawianie przez organ zarzutu nieprzebywania w lokalu jest nieuzasadnione. W ocenie skarżącego należy odrzucić tezę, że rzeczą organu jest jedynie zbadanie, czy wobec osoby została spełniona przesłanka konieczna do wymeldowania. Organ winien zbadać całokształt sytuacji i w przypadku wymuszenia na osobie przesłanek do wymeldowania, usunąć przyczyny, a nie orzekać o wymeldowaniu, bowiem spełnione są przesłanki. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymując stanowisko i argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z dyspozycją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie zaś do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Natomiast w myśl art. 145 § 1 powołanej ustawy, sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, czy jest ona zgodna z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu. Badając legalność zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji Wojewody [...] z dnia z dnia [...] w przedmiocie wymeldowania A. N. z miejsca pobytu stałego w lokalu nr 190 przy ul. P. 4 w Ł. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], Sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego bądź prawa procesowego w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Przystępując do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji należy wskazać, iż materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 z późn. zm.). Zgodnie z treścią art. 15 ust. 2 powołanej ustawy, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Pobytem stałym, zgodnie z art. 6 ust. 1 jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego lub długotrwałego przebywania, z wolą koncentracji w danym miejscu swoich spraw życiowych. Z wymienionego przepisu wynika więc, iż warunkiem decydującym o wymeldowaniu danej osoby jest jednoznaczne ustalenie przez organ administracji, czy osoba ta faktycznie opuściła bez wymeldowania się dotychczasowe miejsce pobytu stałego i czy opuszczenie to miało charakter trwały i dobrowolny. O opuszczeniu miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 powołanej ustawy można, zdaniem Sądu, mówić wówczas, gdy osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe oraz gdy nieprzebywanie jest wynikiem woli, zamiaru tej osoby. Zamiar ten ma bowiem istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło. Przy ustaleniu zamiaru nie można jednak poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby. Dla oceny zamiaru istotne znaczenie mieć będzie, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą między innymi: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu (przebywanie w nim w sensie fizycznym, praca, nauka), a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim. Podobne stanowisko zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia: 18 grudnia 2001 roku, sygn. akt II SA/Ka 613/00 – nie publikowany, z dnia 28 listopada 2001 roku, sygn. akt SA/Rz 685/00 - nie publikowany i z dnia 6 lutego 2002 roku, sygn. akt SA/Sz 1278/00 -nie publikowany. W ocenie Sądu orzekające w niniejszej sprawie organy administracji słusznie uznały, iż spełnione zostały przesłanki do wymeldowania A. N. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że z wnioskiem o wymeldowanie skarżącego wystąpiła była żona – B. N. która wskazała, iż jej były mąż nie przebywa w miejscu zameldowania na pobyt stały, a ponadto z dniem 31 grudnia 2004 roku upłynął wskazany w ugodzie sądowej termin bezpłatnego użyczenia byłemu mężowi lokalu mieszkalnego nr 190 mieszczącego się w Ł. przy ul. P. 4. Okoliczność, iż skarżący nie zamieszkuje w miejscu stałego zameldowania potwierdziły zarówno zeznania byłej żony, jak i samego zainteresowanego, który oświadczył, że kilka lat temu opuścił sporny lokal i do chwili obecnej w nim nie zamieszkuje. Od chwili zaś opuszczenia lokalu skarżący przebywał w różnych miejscach zamieszkania, nie wskazał jednak organowi meldunkowemu obecnego miejsca pobytu. Skoro zatem skarżący opuścił lokal nr 190 przy ul. P. 4 w Ł. kilkanaście lat temu (według oświadczenia skarżącego złożonego na rozprawie opuścił sporny lokal w latach dziewięćdziesiątych) i do chwili obecnej w nim nie zamieszkuje, to stanowisko Wojewody [...], iż opuszczenie to miało charakter trwały jest w zupełności trafne. Odnosząc się natomiast do zarzutów skarżącego, który twierdzi, że opuszczenie lokalu nie miało charakteru dobrowolnego, a nieprzebywanie w lokalu jest efektem braku dostępu do mieszkania z powodu odmowy wydania mu kluczy, należy wskazać, że przejawem woli opuszczenia miejsca pobytu stałego, na co wielokrotnie zwracał uwagę Naczelny Sąd Administracyjny, jest niepodejmowanie we właściwym czasie środków prawnych zmierzających do przywrócenia utraconego posiadania. Za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta przez dysponenta lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne (por. wyrok NSA z dnia 25 października 2005r. w sprawie II OSK 1227/05, LEX nr 201427). Takim środkiem prawnym jest skorzystanie we właściwym czasie z możliwości wytoczenia powództwa posesoryjnego do sądu powszechnego. Jeśli więc strona od momentu opuszczenia lokalu nie występowała do sądu powszechnego z powództwem o ochronę posiadania, to stosownie do art. 344 § 2 k.c. jej roszczenie wynikające z posiadania wygasło po upływie roku od opuszczenia lokalu (por. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2001 r. sygn. akt II SA/Ka 613/00- nie publikowany; wyrok NSA z dnia 28 listopada 2001 r. sygn. akt SA/Rz 685/00- nie publikowany; wyrok NSA z dnia 10 lutego 1989 r. SA/Wr 789/98-ONSA 1989, Nr 2, poz. 72). Analogiczna sytuacja występuje wówczas, gdy skarżący wprawdzie skorzystał z takich środków prawnych, ale nie odniosły one zamierzonego skutku. Potwierdza to także stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, który skonstatował, że skorzystanie przez stronę we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu nie oznacza formalnego wystąpienia przez tę stronę o stosowną ochronę prawną do właściwych organów, ale oznacza uzasadnione prawnie wystąpienie, w wyniku którego właściwe organy uznają, bądź nie, możliwość powrotu tej osoby do lokalu i ewentualnie uznałyby za bezprawne działanie dysponenta lokalu usuwające z niego osobę zameldowaną. W niniejszej sprawie skarżący wystąpił w dniu 25 listopada 2005 roku z powództwem o przywrócenie naruszonego posiadania. Wyrokiem z dnia 19 września 2007 roku, sygn. akt III C 239/06 Sąd Rejonowy dla Ł. – Ś. w Ł. III Wydział Cywilny oddalił jednak powództwo o przywrócenie naruszonego posiadania. Natomiast wyrokiem z dnia 29 stycznia 2008 roku, sygn. akt III Ca 1530/07 Sąd Okręgowy w Ł. III Wydział Cywilny Odwoławczy na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację od wyroku oddalającego powództwo o przywrócenie naruszonego posiadania. Prawomocne orzeczenie sądu, z mocy art. 365 §1 k.p.c. wiąże zaś nie tylko strony i sąd, który wydał wyrok, ale również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej. Tym samym stanowisko organów o dobrowolnym opuszczeniu spornego lokalu należy uznać za udowodnione. Bez znaczenia dla oceny przesłanek wymeldowania pozostaje natomiast fakt, że była żona skarżącego nie zrealizowała warunków zawartej w dniu 25 marca 2003 roku przed Sądem Rejonowym dla Ł. – Ś. w Ł. III Wydział Cywilny ugody sądowej oraz, że wymeldowanie skarżącego spowoduje komplikacje w sferze ochrony zdrowia, czy też dla prowadzonej przez niego działalności gospodarczej z uwagi na utratę siedziby firmy. Podkreślić bowiem należy że w toku postępowania w sprawie o wymeldowanie organy administracji mają obowiązek zbadać, czy dana osoba opuściła dany lokal w sposób dobrowolny i trwały i czy dopełniła obowiązku wymeldowania się. Zarówno zameldowanie jak i wymeldowanie, jest tylko i wyłącznie aktem rejestracji danych dotyczących pobytu określonej osoby, czy też ustania jej pobytu w dotychczasowym miejscu. Z tego też powodu dla zapewnienia zgodności pomiędzy stanem faktycznym a zapisami w ewidencji ludności niezbędne jest, aby organy meldunkowe mogły wymuszać na obywatelu pewne czynności służące rejestracji miejsca pobytu osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu lub też poprzez własne rozstrzygnięcia zastępować takie czynności w celu uzyskania zgodności między ewidencją a istniejącym stanem rzeczy. Wobec powyższego nie jest słuszne, a przede wszystkim uzasadnione stanowisko skarżącego, że organy administracji winny usuwać przyczyny wymuszania na osobie przesłanek do wymeldowania. W świetle cytowanych przepisów organy administracji mają obowiązek zbadać tylko czy w sprawie spełnione zostały przesłanki wynikające z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych będące podstawą wymeldowania, rolą sądu jest zaś ocena legalności podjętego w ramach wskazanej podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Na marginesie sprawy należy zaznaczyć, że orzekając o wymeldowaniu organ nie przesądza o prawie do lokalu, ani tym bardziej, nie jest zobowiązany do zapewnienia osobie wymeldowanej lokalu zastępczego. W niniejszej sprawie, dalsze utrzymywanie zameldowania A. N. przy ul. P. 4 lok nr 190 w Ł., wobec spełnienia przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych stanowiłoby ewidentną fikcją meldunkową. Reasumując należy wskazać, iż w świetle ustalonych w sprawie okoliczności faktycznych zaskarżona decyzja, a tym samym poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają przepisów prawa, a przytoczona argumentacja organu odwoławczego w pełni zasługuje na uwzględnienie. Organy rozpoznające sprawę wnikliwie oceniły materiał dowodowy, dokonując jego oceny w zgodnie z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Podnoszone natomiast w skardze uchybienia nie stanowią naruszenia prawa materialnego ani naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji . Mając zatem powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. a.ł.