III SA/Łd 457/09

Dnia 18 grudnia 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki, Sędziowie: Sędzia NSA Irena Krzemieniewska (spr.), Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Protokolant Referendarz Sądowy Robert Adamczewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2009 roku sprawy ze skargi K. K. na decyzję Rektora Wyższej Szkoły A w Ł. z dnia [...] w przedmiocie uchylenia decyzji o zaliczeniu semestru III 1/ stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Dziekana Wydziału Społeczno-Ekonomicznego Wyższej Szkoły A w Ł. z dnia [...] (bez numeru), 2/ orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku Decyzją z dnia [...] Dziekan Wydziału A Szkoły B w Ł., na podstawie art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 roku Prawo o szkolnictwie wyższym oraz § 37 pkt 4 Statutu Szkoły B w Ł. uchylił decyzję Dziekana Wydziału B w Ł. o zaliczeniu studentowi K. K. semestru trzeciego studiów na kierunku finanse i bankowość. W uzasadnieniu wskazano, że zaliczenie semestru trzeciego nastąpiło na podstawie słaszowanego wpisu zaliczenia z przedmiotu ekonomia matematyczna. W wyniku toczącego się postępowania karnego Sąd Rejonowy dla Ł.-Ś. w Ł. w dniu [...] wydał wyrok, w którym skazał skarżącego za posłużenie się podrobionym uprzednio przez nieustaloną osobę dokumentem w postaci indeksu oraz karty egzaminacyjnej. Organ administracji stwierdził, że w związku z nieuzyskaniem wymaganego zaliczenia z przedmiotu objętego programem studiów należało uchylić decyzję o zaliczeniu. W piśmie z dnia 22 czerwca 2009 roku skarżący wniósł odwołanie od powyższej decyzji. Zawiadomieniem z dnia 30 czerwca 2009 roku Rektor Szkoły B w Ł. poinformował skarżącego, że rozpoznanie powyższego odwołania odbędzie się w dniu 17 lipca 2009 roku. Decyzją z dnia [...] Rektor Szkoły B w Ł., po rozpoznaniu odwołania skarżącego, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 207 i art. 70 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu zaznaczył, że wobec braku zaliczenia przedmiotu objętego programem studiów w trzecim semestrze będącego warunkiem zaliczenia tego semestru należało uchylić decyzję Dziekana o zaliczeniu trzeciego semestru. Organ odwoławczy wskazał, że zaskarżona decyzja jest w pełni zasadna. W skardze z dnia 26 sierpnia 2009 roku K. K. wskazał, że decyzja Dziekana została wydana bez przeprowadzenia postępowania administracyjnego oraz została wydana, gdy skarżący nie był studentem szkoły oraz w czasie dłuższym niż 30 dni od momentu gdy dowiedziano się o zaistniałej okoliczności, będącej podstawą wydania decyzji. W odpowiedzi na skargę z dnia 8 września 2009 roku organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazane. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1. uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2. stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3. stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji lub postanowienia pod kątem ich zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Przeprowadzając taką kontrolę, sąd zgodnie z art. 134 § 1 powołanej ustawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może więc dokonać oceny zaskarżonej decyzji czy postanowienia także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała rozstrzygnięcie strona skarżąca. W rozpoznawanej sprawie organ administracji dopuścił się rażącego naruszenia przepisów postępowania, uniemożliwiając Sądowi dokonanie oceny zastosowania przez organ przepisów prawa materialnego, a w konsekwencji merytorycznej zasadności uchylenia decyzji o zaliczeniu semestru III na kierunku finanse i bankowość. W myśl art. 156 § 1 punkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), organ administracji stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Należy zaznaczyć, iż rażące naruszenie prawa dotyczy sytuacji, gdy występuje oczywista sprzeczność treści decyzji z treścią przepisu prawnego. Musi zatem występować jawna niezgodność rozstrzygnięcia z treścią obowiązującego przepisu. Niezgodność taka musi mieć charakter wyraźny i oczywisty. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 kwietnia 1996 roku w sprawie III SA 529/95 (Biuletyn Sądowy nr 6 z 1996 r. s. 3), w wyroku z dnia 21 października 1992 roku w sprawie V SA 86/92 (ONSA nr 1 z 1993 r. poz. 23) i w wyroku z dnia 6 lutego 1995 roku w sprawie II SA 1531/94 (ONSA nr 1 z 1996 r., poz. 37). Z kolei w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lutego 2005 roku w sprawie OSK 1134/04 (LEX nr 165717) wskazano, że o rażącym naruszeniu prawa decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze skutki, które wywołuje decyzja. Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. W sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - skutki gospodarcze lub społeczne naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, które powoduje konieczność stwierdzenia ich nieważności. W sprawie zaliczenia K. K. semestru trzeciego została wydana decyzja ostateczna. Zgodnie z art. 207 ust. 1 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym - do decyzji podjętych w indywidualnych sprawach studentów stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z tą regulacją zmiana, uchylenie lub stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej jest dopuszczalne, ale może nastąpić wyłącznie w jednym z trybów nadzwyczajnych (art. 16 § 1 zdanie drugie k.p.a.). Wyrażona w tym przepisie zasada trwałości decyzji ostatecznych nakazuje, aby przesłanki zmiany, uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznych nie były poddane wykładni rozszerzającej (zob. B. Adamiak: Glosa do wyroku SN z 11 października 1996r., III RN 8/96 - OSN 1997, nr 10, poz. 190). Wspomnieć bowiem wypada, że funkcją ochrony trwałości decyzji ostatecznej jest nie tylko ochrona praw nabytych strony, ale także ochrona porządku prawnego (zob. wyrok NSA z 29 marca 1996r., III SA 335/95 - LEX nr 26687). Powyższe uwagi stały się niezbędne, z powodu konieczności dochowania przez organ obowiązujących reguł do wzruszenia decyzji ostatecznej, w określonym trybie nadzwyczajnym. W rozpoznawanej sprawie organ powziął wątpliwość, co do zgodności z prawem decyzji ostatecznej o zaliczeniu semestru trzeciego na kierunku finanse i bankowość i w związku z tym zainicjował wszczęcie postępowania w celu wzruszenia tej decyzji w trybie wznowienia postępowania administracyjnego. Zainicjowanie takiego postępowania oznacza, że organ wszczyna nowe, odrębne postępowanie w stosunku do postępowania zwykłego, przy czym obowiązek wznowienia występuje w razie znalezienia przyczyny wznowienia. W niniejszej sprawie postępowanie w sprawie wznowienia zostało wszczęte nie na wniosek strony, lecz z urzędu (art. 61 § 1 k.p.a.). Wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia następuje w formie postanowienia (art. 149 § 1 K.p.a.). Dopiero wydanie przez organ takiego postanowienia oznacza wszczęcie postępowania wznowieniowego. Postanowienie to otwiera postępowanie w sprawie wznowienia postępowania. Pomimo, że od takiego postanowienia nie służy zażalenie, to taka okoliczność nie zwalnia organu z formy pisemnej tego aktu administracyjnego, do czego zobowiązuje zasada pisemności (art. 14 k.p.a.), jak również rozwiązanie przyjęte w art. 61 § 4 k.p.a., które nakłada na organ obowiązek zawiadomienia wszystkich stron o wszczęciu postępowania. Skład orzekający w niniejszej sprawie, utożsamia się ze stanowiskiem NSA zawartym w wyroku z 26 maja 1989r., IV SA 339/89 (ONSA 1989, Nr 1, poz. 50), że postanowienie w przedmiocie wznowienia postępowania administracyjnego przez organ należy doręczyć wszystkim stronom. Nieistnienie w obiegu prawnym postanowienia, o którym mowa w art. 149 § 1 k.p.a., stanowi przeszkodę formalną do prowadzenia i zakończenia przez organ postępowania wznowieniowego. Wydanie bowiem postanowienia otwiera - dopuszcza - postępowanie wznowieniowe. W myśl art. 149 § 2 k.p.a., omawiane postanowienie stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Sprawa wznowienia postępowania jest sprawą administracyjną, zatem należy przyjąć, iż postępowanie powinno być prowadzone według przepisów o postępowaniu przed organem I instancji, a następnie, po wniesieniu odwołania – według przepisów o postępowaniu przed organem II instancji. Brak wydania postanowienia o wznowieniu postępowania w przedmiocie uchylenia decyzji o zaliczeniu semestru uniemożliwia prowadzenie postępowania. Na organie administracji publicznej ciąży obowiązek dochowania reguł postępowania administracyjnego. Niniejsze postępowanie rozpoczęto od wydania decyzji przez Dziekana Wydziału A Szkoły B w Ł. z dnia [...], a następnie w wyniku wniesionego odwołania - decyzji Rektora Szkoły B z dnia [...], co niewątpliwie stanowi rażące naruszenie art. 149. Nie można bowiem przyjąć, iż postanowieniem wznawiającym postępowanie w przedmiocie uchylenia decyzji o zaliczeniu semestru III jest postanowienie o wznowieniu postępowania w sprawie nadania tytułu zawodowego i wydania dyplomu ( sprawa III SA/Łd 377/09) . Na marginesie zaznaczyć wypada, że w aktach administracyjnych brak jest zwrotnego potwierdzenia odbioru decyzji Dziekana Wydziału A Szkoły B w Ł. z dnia [...] przez skarżącego, co uniemożliwia ocenę prawidłowości wniesionego odwołania oraz dalszego toku postępowania administracyjnego. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organy administracji wezmą pod uwagę ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu oraz uzupełnią braki w aktach administracyjnych. Reasumując należy wskazać, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z rażącym naruszeniem art. 149 k.p.a. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 punkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Dziekana Wydziału A Szkoły B w Ł. z dnia [...]. Natomiast na podstawie art. 152 powołanej ustawy stwierdzono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. A. B.