III SA/Łd 473/24

Dnia 10 kwietnia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk, Sędziowie Sędzia WSA Paweł Dańczak (spr.), Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, Asystent sędziego Beata Drożdż, Protokolant, w składzie następującym: po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2025 roku sprawy ze skargi K. R. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia 29 maja 2024 roku nr SO-II.6231.1.2024 w przedmiocie odmowy transkrypcji dokumentu stanu cywilnego oddala skargę. Decyzją z 29 maja 2024 r. Wojewoda Łódzki utrzymał w mocy decyzję z 18 kwietnia 2024 r. Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Tomaszowie Mazowieckim o odmowie transkrypcji dokumentu stanu cywilnego, potwierdzającego zawarcie małżeństwa w Polsce pomiędzy K.R. (dalej: strona, skarżący) i O.U.U (dalej: uczestniczka postępowania). W niniejszej sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny. Wnioskiem z 20 lutego 2024 r. strona i uczestniczka postępowania zwrócili się do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Tomaszowie Mazowieckim o wpisanie do rejestru stanu cywilnego aktu małżeństwa zawartego 30 czerwca 2023 r. Do wniosku załączono: uwierzytelniony przez Konsula RP w Dar es Salaam dokument stanu cywilnego wystawiony przez Urząd Stanu Cywilnego Republiki Rwandy, uwierzytelnione przez tłumacza przysięgłego z języka angielskiego tłumaczenie powyższego dokumentu, oświadczenie wnioskodawców w sprawie nazwiska noszonego po zawarciu małżeństwa oraz wniosek o uzupełnienie treści aktu małżeństwa w oparciu o akt urodzenia strony. Z uwagi na to, iż małżeństwo wnioskodawców zostało zawarte przed konsulem pomiędzy obywatelem Polski i cudzoziemką w obcej placówce dyplomatycznej, ale na terenie Polski, a zarejestrowane zostało przez zagraniczny urząd stanu cywilnego, organ I instancji pismem z 12 marca 2024 r. zwrócił się do strony o wskazanie, w jakiej dokładnie miejscowości w Polsce i przed jakim organem zostało zawarte przedmiotowe małżeństwo. Pismem z 21 marca 2024 r. strona wyjaśniła, iż związek małżeński zawarto w Warszawie 30 czerwca 2023 r. w Ambasadzie Rwandy. Decyzją z 18 kwietnia 2024 r. organ I instancji orzekł o odmowie transkrypcji dokumentu stanu cywilnego, potwierdzającego zawarcie małżeństwa w Polsce pomiędzy stroną i uczestnikiem postępowania. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podkreślił, że transkrypcja ww. aktu małżeństwa byłaby sprzeczna z podstawowymi zasadami polskiego porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej. Od powyższej decyzji organu I instancji strona złożyła 30 kwietnia 2024 r. odwołanie do Wojewody Łódzkiego, w którym zarzucił organowi I instancji rasizm, pogwałcenie zasady volenti non fit iniuria, propagowanie homoseksualizmu, dopuszczenie do sytuacji, w której możliwa jest bigamia oraz pozbawienie zainteresowanego konstytucyjnego prawa do małżeństwa. Decyzją z 29 maja 2024 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z 18 kwietnia 2024 r. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy, mając na uwadze treść art. 104 ust. 1, art. 105 ust. 1 i art. 107 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 1378 ze zm., dalej: p.a.s.c.), wyjaśnił, że podstawową kwestią, mającą charakter wyjściowy do dalszych rozważań, którą należało rozstrzygnąć na gruncie niniejszej sprawy, jest ustalenie ogólnych zasad definiujących skuteczność prawną na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej małżeństw zawartych przed konsulem. Wobec braku regulacji tego zagadnienia na gruncie konwencji czy traktatów międzynarodowych, właściwe jest sięgnięcie do norm kolizyjnych, czyli norm prawnych, nakazujących stosowanie w danych okolicznościach określonych przepisów przed innymi przepisami, które znaleźć można w umowach międzynarodowych wielostronnych, a w przypadku ich braku dwustronnych. Zdaniem organu odwoławczego brak jest między Polską a Rwandą stosownych umów dwustronnych, które regulowałyby kwestie zawierania małżeństw. W takiej sytuacji należało odwołać się do normy kolizyjnej sformułowanej w art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. Prawo prywatne międzynarodowe (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 503 ze zm., dalej: p.p.m.), zgodnie z którą forma zawarcia małżeństwa podlega prawu państwa, w którym jest ono zawierane. Oznacza to, że jeżeli małżeństwo zawierane jest w Polsce, to musi być zachowana forma przewidziana przez prawo polskie. W ocenie organu odwoławczego skutki dokonania wnioskowanej transkrypcji aktu małżeństwa byłyby nie do pogodzenia z podstawowymi zasadami polskiego porządku prawnego w zakresie prawa rodzinnego, regulującego m.in. zagadnienie poprawnej formy zawarcia małżeństwa. W pierwszej kolejności organ odwoławczy ocenił, czy w przedmiotowym wypadku transkrypcja aktu małżeństwa nie wywoła skutków sprzecznych z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej. Wpisanie aktu małżeństwa zawartego przez stronę i uczestniczkę postępowania do polskiego rejestru stanu cywilnego byłoby niezgodne z przewidzianymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 2809 ze zm., dalej: k.r.o.) dwiema dopuszczalnymi na terytorium Polski formami zawarcia małżeństwa, tj. przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego lub przed duchownym. Z przepisu tego wynika, że polski porządek prawny nie przewiduje możliwości zawarcia małżeństwa przez obywatela polskiego na terenie Polski przed obcym konsulem. Odnosząc się do zarzutów podniesionych przez stronę w odwołaniu, organ odwoławczy podkreślił, iż art. 1138 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1568 ze zm., dalej: k.p.c.) zrównuje zagraniczne dokumenty urzędowe z polskimi dokumentami urzędowymi pod względem ich mocy dowodowej, co do zasady nie wymagając ich legalizacji. Zestawiając powyższy przepis z art. 3 ustawy, z którego wynika, że akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych, a ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym, wynika, że zagraniczne akty stanu cywilnego posiadają na terenie Polski moc dowodową taką samą jak polskie akty stanu cywilnego niezależnie od tego, czy zostaną transkrybowane do polskich ksiąg stanu cywilnego, czy też nie. Innymi słowy ilekroć odwołujący będzie miał konieczność wykazania zawarcia małżeństwa, będzie mógł, przy braku aktu polskiego, posłużyć się zagranicznym aktem stanu cywilnego sporządzonym za granicą, jako wyłącznym dowodem tego zdarzenia. Przedmiotem niniejszego postępowania była jedynie kwestia oceny dopuszczalności transkrypcji, tj. przeniesienia do rejestru stanu cywilnego przedstawionego przez odwołującego zagranicznego dokumentu stanu cywilnego. Skargę na powyższą decyzję organu odwoławczego wniosła do sądu strona, która podniosła, że przez tę decyzję w świetle prawa polskiego uczestniczka postępowania nie może stać się żoną strony, natomiast strona ma otwartą drogę do bigamii, która jest w Polsce zakazana. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Podczas rozprawy, która odbyła się 10 kwietnia 2025 r. przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi, na pytanie sędziego sprawozdawcy o powody niezawarcia związku małżeńskiego w polskim urzędzie stanu cywilnego skarżący oświadczył, że nie doszło do zawarcia związku małżeńskiego w urzędzie stanu cywilnego na terenie Polski z powodu przeszkód nie do pokonania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. W wyniku przeprowadzonej kontroli zgodności z prawem zaskarżonego aktu (decyzji lub postanowienia) sąd administracyjny może ten akt wyeliminować z obrotu prawnego w przypadku stwierdzenia, iż narusza on prawo materialne w stopniu mającym wpływ na wynik postępowania (treść rozstrzygnięcia) lub/i prawo procesowe w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na ten wynik (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Przypadek kwalifikujący zaskarżony akt administracyjny do uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. zachodzi zaś wówczas, gdy zostanie wykazane, że może zachodzić związek przyczynowy między stwierdzonym naruszeniem przepisów proceduralnych a treścią rozstrzygnięcia, co ma miejsce w przypadku wykazania, że gdyby do zarzucanego naruszenia przepisów postępowania nie doszło, to wynik rozstrzygnięcia mógłby być inny, bowiem stwierdzone uchybienia były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego rozstrzygnięcia. Dokonując kontroli sądowej zaskarżonej decyzji w powyżej określonym zakresie, sąd nie dopatrzył się przy jej wydaniu takich naruszeń prawa, które w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. skutkowałyby koniecznością jej uchylenia albo stwierdzenia nieważności, względnie stwierdzenia wydania jej z naruszeniem prawa. Przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, uregulowanym w art. 104–107 p.a.s.c., było przeniesienie zagranicznego dokumentu stanu cywilnego (zagranicznego aktu zawarcia małżeństwa) do polskiego rejestru stanu cywilnego w drodze transkrypcji. Trafnie orzekły organy obu instancji, odmawiając dokonania transkrypcji przedłożonego aktu, sporządzonego na terenie Polski przed obcym konsulem, iż transkrypcja taka byłaby sprzeczna z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej (art. 107 pkt 3 p.a.s.c.). Zarzutów skargi nie można więc było uwzględnić. Przepisy art. 104–107 p.a.s.c. regulują instytucję przeniesienia zagranicznego dokumentu stanu cywilnego do rejestru stanu cywilnego w drodze transkrypcji. Z przepisów tych wynika w szczególności, że zagraniczny dokument stanu cywilnego, będący dowodem zdarzenia i jego rejestracji, może zostać przeniesiony do rejestru stanu cywilnego w drodze transkrypcji (art. 104 ust. 1 p.a.s.c.). Transkrypcja polega na wiernym i literalnym przeniesieniu treści zagranicznego dokumentu stanu cywilnego zarówno językowo, jak i formalnie, bez żadnej ingerencji w pisownię imion i nazwisk osób wskazanych w zagranicznym dokumencie stanu cywilnego (art. 104 ust. 2 p.a.s.c.). Transkrypcji podlega dokument, który w państwie wystawienia jest uznawany za dokument stanu cywilnego i ma moc dokumentu urzędowego, jest wydany przez właściwy organ oraz nie budzi wątpliwości co do autentyczności (art. 104 ust. 3 p.a.s.c.). Podsumowując wykładnię art. 104 p.a.s.c., należy przyjąć, że transkrypcji podlega zagraniczny dokument stanu cywilnego, który jest dowodem zdarzenia, jakie miało miejsce poza granicami naszego kraju i tam zostało zarejestrowane. Kierownik urzędu stanu cywilnego, transkrybując akt małżeństwa, nie dokonuje ponownej rejestracji tego zdarzenia tylko przenosi do rejestru stanu cywilnego informację o zdarzeniu, które zostało zarejestrowane za granicą. Powstały w ten sposób akt małżeństwa uzyskuje samodzielny byt w polskim porządku prawnym i skutkuje zmianą stanu cywilnego w polskim rejestrze stanu cywilnego. Powyższe rozważania nie stoją w sprzeczności z zasadą potwierdzoną uchwałą Sądu Najwyższego z 20 listopada 2012 r., sygn. akt III CZP 58/12 (OSNC z 2013 r. nr 5, poz. 55), zgodnie z którą zagraniczne dokumenty urzędowe mają moc dowodową na równi z polskimi dokumentami urzędowymi, a akt stanu cywilnego sporządzony za granicą stanowi wyłączny dowód zdarzeń w nim stwierdzonych także wtedy, gdy nie został wpisany do polskich ksiąg stanu cywilnego. W odniesieniu bowiem do zagranicznych dokumentów stanu cywilnego (dotyczących np. zawarcia małżeństwa) zastosowanie znajduje reguła określona w art. 1138 k.p.c., mówiąca o tym, że zagraniczne dokumenty urzędowe mają moc dowodową na równi z polskimi dokumentami urzędowymi. Z kolei art. 107 pkt 3 p.a.s.c. przewiduje, że kierownik urzędu stanu cywilnego odmawia dokonania transkrypcji, jeżeli transkrypcja byłaby sprzeczna z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej. Podobna klauzula występuje w art. 7 p.p.m., który stanowi, że prawa obcego nie stosuje się, jeżeli jego stosowanie miałoby skutki sprzeczne z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej. Klauzula porządku publicznego wymieniona w art. 107 pkt 3 p.a.s.c., tak jak klauzula wyrażona w art. 7 p.p.m., stanowi zabezpieczenie przed skutkami zastosowania prawa obcego przewidującego rozwiązania sprzeczne z podstawowymi (m.in. konstytucyjnymi) wartościami akceptowanymi w polskim porządku prawnym. Klauzula porządku publicznego gwarantuje zatem ochronę krajowego porządku prawnego przed jego naruszeniem w postaci nadania skuteczności (uznania) aktu stanu cywilnego nieodpowiadającemu fundamentalnym zasadom porządku prawnego. W ramach przesłanki porządku publicznego badaniu podlegają skutki prawne uznania danego aktu. Nie chodzi przy tym o samą sprzeczność zagranicznego aktu stanu cywilnego z podstawowymi zasadami porządku prawnego, ale o to, by skutki transkrybowania takiego aktu były nie do pogodzenia z tymi zasadami. Przez podstawowe zasady porządku prawnego należy rozumieć nie tylko fundamentalne zasady ustroju społeczno-politycznego, czyli zasady konstytucyjne, ale także naczelne zasady rządzące poszczególnymi dziedzinami prawa cywilnego, rodzinnego czy procesowego. W uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 grudnia 2019 r., sygn. akt II OPS 1/19 (ONSAiWSA z 2020 r. nr 2, poz. 11) przyjęto, że zgodnie z definicją legalną, którą zawiera p.a.s.c., transkrypcja zagranicznego dokumentu stanu cywilnego polega na wiernym i literalnym przeniesieniu treści tego dokumentu do polskiego rejestru stanu cywilnego, zarówno pod względem językowym, jak i formalnie bez żadnej ingerencji w pisownię imion i nazwisk osób wskazanych w zagranicznym dokumencie. Treść zagranicznego dokumentu stanu cywilnego przenosi się do rejestru stanu cywilnego w formie czynności materialno-technicznej, zamieszczając w akcie stanu cywilnego adnotację o transkrypcji (art. 105 ust. 1 p.a.s.c.). Sama transkrypcja jest zatem czynnością materialno-techniczną i jedynie jej odmowa następuje w formie decyzji administracyjnej ze względu na przeszkody wymienione w art. 107 p.a.s.c. Transkrypcja nie zezwala w związku z tym na dokonywanie zmiany treści aktu stanu cywilnego z wyłączeniem dostosowania danych zawartych w dokumencie zagranicznym do reguł pisowni polskiej. Transkrypcja aktu stanu cywilnego jest czynnością o charakterze deklaratoryjnym, ponieważ nie wiąże się z nią żaden skutek konstytutywny, a sporządzenie aktu transkrybowanego pozostaje bez wpływu na ocenę materialnoprawnych konsekwencji zdarzeń w nich stwierdzonych. Akt przedstawiony do transkrypcji w zasadzie podlega jedynie kontroli w zakresie spełnienia warunków formalnych, a organ dokonując wpisu nie może podać innej treści aktu, niż wynikająca z dokumentu. W toku transkrypcji zasadniczo nie dokonuje się merytorycznej kontroli aktu stanu cywilnego sporządzonego za granicą z punktu widzenia prawdziwości stwierdzonego w nim zdarzenia, zgodności tego zdarzenia z prawem oraz motywacji podmiotu przedstawiającego akt do transkrypcji. Organ ma jednak obowiązek dokonać ustaleń, czy dokument przedstawiony do transkrypcji jest odpisem aktu stanu cywilnego, czy jest to dokument oryginalny i czy został sporządzony w państwie, w którym dokonano pierwotnej rejestracji. Zagraniczny akt stanu cywilnego podlega również ocenie pod względem zgodności z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej. W niniejszej sprawie sąd przychylił się do rozważań organu odwoławczego co do powodów zastosowania norm kolizyjnych wynikających z p.p.m. i w związku z tym przyjął za organem, że przy ustalaniu podstawowych zasad porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej, na użytek klauzuli porządku publicznego, należało uwzględnić przede wszystkim przepis zawarty w art. 49 ust. 1 p.p.m., który stanowi, że forma zawarcia małżeństwa podlega prawu państwa, w którym jest ono zawierane. Wobec tego transkrypcja przedmiotowego aktu zawarcia małżeństwa strony z uczestniczką postępowania na terenie Polski przed obcym konsulem byłaby niezgodna z przewidzianymi w art. 1 k.r.o. dwiema dopuszczalnymi na terytorium Polski formami zawarcia małżeństwa, tj. przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego (§ 1) oraz w obecności duchownego kościoła albo innego związku wyznaniowego (§ 2). Przepisy k.r.o. przewidują jeszcze zawarcie małżeństwa przez obywateli polskich, przebywających za granicą, przed polskim konsulem lub przed osobą wyznaczoną do wykonywania funkcji konsula (§ 4). Wobec tego z art. 1 k.r.o. wynika, że polski porządek prawny nie przewiduje możliwości zawarcia małżeństwa przez obywatela polskiego na terenie Polski przed obcym konsulem. Z kolei zasady zawarcia małżeństwa przez cudzoziemca na terenie Rzeczypospolitej Polskiej określa art. 79 ust. 1 p.a.s.c., zgodnie z którym cudzoziemiec zamierzający zawrzeć małżeństwo ma obowiązek złożyć zapewnienie (pkt 1), odpis aktu urodzenia, a jeżeli pozostawał uprzednio w związku małżeńskim - odpis aktu małżeństwa z adnotacją o jego ustaniu, unieważnieniu albo stwierdzeniu jego nieistnienia, albo odpis aktu małżeństwa z dokumentem potwierdzającym jego ustanie lub unieważnienie albo dokumentem potwierdzającym stwierdzenie nieistnienia małżeństwa, jeżeli na podstawie pozostałych składanych dokumentów nie można ustalić danych niezbędnych do sporządzenia aktu małżeństwa (pkt 2) oraz dokument stwierdzający, że zgodnie z właściwym prawem może zawrzeć małżeństwo, chyba że na podstawie przepisów ustawy p.p.m. jego możność zawarcia małżeństwa jest oceniana na podstawie prawa polskiego (pkt 3). Jeżeli otrzymanie dokumentu, o którym mowa powyżej w pkt. 3, napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody, sąd w postępowaniu nieprocesowym na wniosek cudzoziemca może go zwolnić od złożenia tego dokumentu. W postępowaniu o zwolnienie cudzoziemca od złożenia dokumentu sąd na podstawie właściwego prawa ustala, czy osoba ta może zawrzeć małżeństwo (art. 79 ust. 2 p.a.s.c.). Należy zwrócić również uwagę, że bezpośrednim skutkiem prawnym transkrypcji jest utworzenie polskiego aktu stanu cywilnego, który ma moc dowodową równą aktom stanu cywilnego utworzonym w Polsce w wyniku rejestracji zdarzenia prawnego (art. 3 p.a.s.c.). Oznacza to, że skutki prawne, jakie wywołuje sporządzenie polskiego aktu stanu cywilnego w wyniku transkrypcji, są tożsame z tymi, jakie wywołuje akt stanu cywilnego sporządzony w momencie rejestracji zdarzenia prawnego według prawa polskiego. Uwzględnienie wniosku o transkrypcję w niniejszej sprawie doprowadziłoby niejako do zastąpienia zagranicznego aktu stanu cywilnego polskim dokumentem stanu cywilnego dla dokumentowania faktu zawarcia małżeństwa, mimo że forma zawarcia związku małżeńskiego jest sprzeczna z polskim porządkiem prawnym. Powyższe prowadziłoby do obejścia obowiązujących w Polsce regulacji dotyczących zawierania małżeństw. Należało zatem odmówić dokonania transkrypcji, uzasadniając odmowę sprzecznością z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej. Małżeństwo skarżącego i uczestniczki postępowania zostało zawarte w Polsce, a zarejestrowane w Urzędzie Stanu Cywilnego Republiki Rwandy, czyli w innym państwie niż państwo zdarzenia. I mimo tego, że mieli oni możliwość zawarcia małżeństwa na terenie Polski przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego lub w obecności duchownego, to nie skorzystali z tej sposobności z powodu bliżej niesprecyzowanych "przeszkód nie do pokonania", o czym powiedział sam skarżący podczas rozprawy, która odbyła się 10 kwietnia 2025 r. przed tutejszym sądem. W tej sytuacji, rozpatrując wniosek o transkrypcję małżeństwa zawartego przez stronę jako obywatela polskiego w Polsce przed obcym konsulem, a zarejestrowanego przez zagraniczny urząd stanu cywilnego, w ocenie sądu należało uznać, iż transkrypcja takiego aktu byłaby sprzeczna z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej. Gdyby zaś dokonano transkrypcji takiego zdarzenia, należałoby uznać, że małżeństwo zawarte w Polsce przed obcym konsulem, z pominięciem przepisów prawa polskiego, stoi na równi z małżeństwem zawartym zgodnie z polskim porządkiem prawnym, czego nie dałoby się pogodzić z wcześniej omówioną klauzulą porządku publicznego wymienioną w art. 107 pkt 3 p.a.s.c. Podsumowując powyższe rozważania, należy zatem stwierdzić, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają prawu, a co za tym idzie brak było podstaw do ich wzruszenia i wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Z przedstawionych powyżej powodów sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. d.cz.