III SA/Łd 483/14

Dnia 4 września 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.), Sędzia NSA Teresa Rutkowska, , Protokolant Sekretarz sądowy – Bartosz Adamus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2014 roku sprawy ze skargi J. F. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych p o s t a n a w i a : zawiesić postępowanie sądowoadministracyjne Decyzją z dnia [...], nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia [...], nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych przez J. F. płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za rok 2009. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne. W dniu [...] J. F. złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR w [...] wniosek o przyznanie płatności na rok 2009. Do wniosku został dołączony materiał graficzny. Decyzją z dnia [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR we [...] przyznał J. F. płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009 w wysokości 583,03 zł. Decyzją z dnia [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR we [...] stwierdził nieważność decyzji z dnia [...]. Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie. Prezes ARiMR decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Z uwagi na zmianę adresu zamieszkania strony wniosek o przyznanie płatności na rok 2009 został przekazany do Biura Powiatowego ARiMR w [...]. Decyzją z dnia [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] odmówił przyznania J. F. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009. Decyzją z dnia [...], nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w wysokości 583,03 zł. Od powyższej decyzji J. F. złożyła odwołanie. Decyzją z dnia [...] Dyrektor ARIMR w [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...]. Dyrektor ARiMR podkreślił, że decyzją z dnia [...] zostały przyznane J. F. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009 w łącznej wysokości 583,03 zł. W wyniku stwierdzenia nieważności powyższej decyzji i następnie wydania w dniu [...] decyzji o odmowie przyznania przedmiotowych płatności, od której strona nie złożyła odwołania, przekazane na konto beneficjenta, na mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR we [...] z dnia [...], środki pieniężne stały się "nienależne." Organ odwoławczy wskazał, że postępowanie administracyjne dotyczące przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych poprzedza postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia obowiązku zwrotu płatności pobranych nienależnie lub nadmiernie. Kwestia przyznania skarżącej płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2009 stanowiła przedmiot odrębnego postępowania, zakończonego wydaniem przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR decyzji z dnia dniu [...]. Decyzja ta nie została przez stronę zaskarżona i tym samym stała się ostateczna w administracyjnym toku instancji, przez co strona zgodziła się z poczynionymi ustaleniami faktycznymi i związanymi z tym konsekwencjami. W przedmiotowym postępowaniu Kierownik Biura Powiatowego był zatem zobowiązany do ustalenia, czy beneficjent pobrał nienależne lub nadmierne płatności bezpośrednie do gruntów rolnych za rok 2009. Mając na uwadze fakt, że od decyzji o odmowie przyznania płatności, strona nie wniosła odwołania i stała się decyzją ostateczną, obowiązkiem Kierownika Biura Powiatowego stało się wypełnienie dyspozycji zawartej w art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Przepis ten stanowi, że w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3. W myśl art. 73 ust. 3 tego rozporządzenia, odsetki naliczane są za okres między powiadomieniem rolnika o konieczności zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem. Stosowana stopa odsetek jest obliczana zgodnie z przepisami prawa krajowego, lecz nie jest ona niższa niż stopa procentowa stosowana w przepisach krajowych w odniesieniu do przypadków zwrotu kwot pieniężnych. Kwestie przedawnienia reguluje art. 73 ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, który stanowi, że zwrot płatności uznanej za nienależną lub nadmierną ulega przedawnieniu, jeżeli okres miedzy datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze. W niniejszej sprawie wypłata płatności na rachunek bankowy wskazany przez stronę we wniosku o wpis do ewidencji producentów, uznanych za nienależnie pobrane nastąpiła w dniu 11 marca 2010 roku, natomiast decyzja z dnia [...], którą należy uznać za pierwsze powiadomienie strony przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności, została doręczona stronie w dniu 1 października 2013 roku, a więc przed upływem 4 lat od dokonania płatności. Zgodnie natomiast z treścią art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. Zatem zgodnie z przytoczoną powyżej regulacją obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie znajduje zastosowanie pod warunkiem łącznego spełnienia następujących przesłanek: płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy oraz błąd ten nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Ponadto w przypadku, jeśli błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nie powstanie wyłącznie wówczas, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. W niniejszej sprawie, zdaniem organu odwoławczego nie zaistniała sytuacja, o której mowa w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Zasadą jest, że płatności nienależnie lub nadmiernie pobrane powinny zostać zwrócone. Celem wyjątków od tej zasady, określonych w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, jest zwolnienie z obowiązku zwrotu tylko w takich sytuacjach, gdy błąd organu spowodował wypłatę nienależnych lub nadmiernych płatności i brak było możliwości wykrycia tego błędu przez rolnika. Jednocześnie zgodnie z ww. regulacją, nawet jeśli płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy i nawet jeśli błąd ten nie mógł zostać wykryty przez rolnika, obowiązek zwrotu nie powstaje wyłącznie wówczas, jeśli nie doszło do wydania decyzji, o której mowa w art. 29 ust. 1 ustawy oraz jej odroczenia stronie w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności. W przedmiotowej sprawie płatności do gruntów rolnych na rok 2009, przekazane na rachunek bankowy skarżącej w dniu 11 marca 2010 roku nie wynikały z pomyłki ARiMR, ponieważ w dacie wydania decyzji o przyznaniu płatności z dnia [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR we [...] ustalił stan faktyczny w oparciu o deklarację strony zawartą we wniosku o przyznanie płatności, co oznacza, że decyzja z dnia [...] musiała zostać wyeliminowana z obrotu prawnego. Natomiast Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...], rozpatrując sprawę przyznania J. F. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009, uwzględnił w decyzji z dnia [...] powierzchnię działek rolnych uprawionych do płatności, która wynosiła 0,98 ha i nie spełniała warunku minimalnej powierzchni uprawnionej do przyznania płatności tj. 1ha. Zatem w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu przez producenta rolnego nienależnie pobranych płatności bezpośrednich rok 2009, określone w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi J. F. wskazała, że w roku 2009 na zadeklarowanych do płatności gruntach były samosiejki brzozy, o których nie wiedziała, że należy je wykarczować. Zostały wykarczowane w 2011 roku, natomiast w 2012 roku została przeprowadzona w gospodarstwie rolnym kontrola w wyniku której nie stwierdzono żadnych nieprawidłowości. Wskazując na swój zły stan zdrowia, trudną sytuację życiową i materialną skarżąca wniosła o umorzenie nienależnie pobranych płatności. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012r. poz.270) – dalej p.p.s.a., sąd może zawiesić postępowanie z urzędu jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. W niniejszej sprawie kwestią sporną jest to czy zostały spełnione przesłanki odstąpienia od zwrotu nienależnie wypłaconej płatności określone w art.73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. Urz. UE L nr 141 z 2004r. poz.18 z późn. zm.). Zgodnie z treścią wymienionego przepisu obowiązek zwrotu nienależnie wypłaconej płatności nie ma zastosowania jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeżeli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Z wymienionego przepisu wynika, że wyłączony jest obowiązek zwrotu nienależnie dokonanej płatności po spełnieniu dwóch następujących przesłanek: po pierwsze płatność musi być dokonana na skutek błędu organu oraz po drugie błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że w dniu [...] J. F. złożyła wniosek o przyznanie płatności deklarując dwie działki: nr [...] i [...] o łącznej powierzchni 1,15 ha (0,50 ha + 0,65 ha). Decyzją z dnia [...] skarżącej przyznano jednolitą płatność obszarową podnosząc w uzasadnieniu, że powierzchnię działek stwierdzono w kontroli administracyjnej w oparciu o system informacji geograficznej i wynosiła ona 1.08 ha czyli różnica nie przekraczała 0,1 ha i nie miała ona znaczenia dla przyznania płatności. Następnie decyzją organu odwoławczego z 24 lutego 2012r., utrzymaną w mocy decyzją Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...], stwierdzono nieważność decyzji z [...]. W uzasadnieniach obu decyzji (tzn. decyzji z [...] i z [...]) podniesiono, że organ pierwszej instancji przyznając płatność rażąco naruszył prawo gdyż nie ustalił powierzchni kwalifikowanej do płatności na poszczególnych działkach ewidencyjnych zgodnie z wartością maksymalnego kwalifikowalnego obszaru wyznaczonego w systemie identyfikacji działek rolnych (PEG). W sposób rażący naruszono przepis art.3 ust.2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. nr 170 z 2008r. poz. 1051 z późn. zm.) w związku z art.7 i 77 § 1 K.p.a., art.7 ust.1 ustawy z 26 stycznia 2007r. oraz art.17 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009r. ustanawiającego wspólne zasady systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz.U. UE L nr 30 poz.16 z późn. zm.). W związku z czym powstał problem czy wydanie decyzji o przyznaniu płatności z rażącym naruszeniem prawa oznacza, że przyznanie płatności nastąpiło na skutek pomyłki organu. W niniejszej sprawie organy administracji obu instancji uznały, że przyznanie płatności nie wynikało z pomyłki organu gdyż stan faktyczny ustalono w oparciu o deklarację skarżącej złożoną we wniosku o przyznanie płatności. Podobny problem był już przedmiotem rozważań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi w sprawie III SA/Łd 383/13 o bardzo zbliżonym stanie faktycznym jak w niniejszej sprawie. W sprawie tej (tj. w spr. III SA/Łd 383/13) wnioskodawczyni również przyznano płatność po przeprowadzeniu kontroli administracyjnej, która wykazała mniejszą powierzchnię działek niż zadeklarowano we wniosku. Następnie stwierdzono nieważność tej decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa gdyż po dokonaniu pomiaru działek okazało się, że przekraczają one obszar PEG. Sąd uznał, że przyznanie płatności nastąpiło wskutek pomyłki organu i spełnione zostały przesłanki określone w art.73 ust.4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. W związku z czym wyrokiem z dnia 11 października 2013r. sąd uwzględnił skargę. Od wymienionego wyroku organ administracji wniósł skargę kasacyjną, która będzie rozpoznawana przez Naczelny Sąd Administracyjny (sygn. akt II GSK 109/14). Dotychczas nie został wyznaczony termin rozprawy w NSA. Zarówno w sprawie III SA/Łd 383/13 jak i w niniejszej sprawie występuje ten sam sporny problem a mianowicie czy w sytuacji gdy stronie przyznano płatność po przeprowadzeniu kontroli administracyjnej i ustaleniu powierzchni działek w oparciu o system informacji geograficznej a następnie stwierdzono nieważność tej decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa gdyż nie uwzględniono wartości maksymalnego kwalifikowalnego obszaru (PEG) wyznaczonego dla zgłoszonych działek, to czy w takim przypadku płatność została dokonana na skutek pomyłki organu w rozumieniu art.73 ust.4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Skoro w obu sprawach występuje ten sam sporny problem to zachodzi konieczność zapewnienia jednolitej linii orzeczniczej. W związku z czym celowym jest aby rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie wydane zostało po zakończeniu postępowaniu w Naczelnym Sądzie Administracyjnym w sprawie II GSK 109/14. Uznając zatem, że spełnione zostały przesłanki określone w art.125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd zawiesił postępowanie sądowoadministracyjne do czasu rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny skargi kasacyjnej w sprawie II GSK 109/14. b.a.