III SA/Łd 495/17

Dnia 12 lipca 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), Sędzia NSA Teresa Rutkowska, , Protokolant pomocnik sekretarza Blanka Kuźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2017 roku sprawy ze skargi P.M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: zawiesić postępowanie sądowoadministracyjne. Postanowieniem z dnia [...] nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14.06.1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., z. 23 ze zm.), oraz w związku z art. 17 § 1, art. 18 i art. 59 § 2 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm.) Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-P. z dnia [...] Nr [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku P.M. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...] na kwotę należności głównej 3.201,70 zł, Organ I instancji, na podstawie ww. tytułów wykonawczych prowadził postępowanie egzekucyjne wobec Pana P.M. Powyższe tytuły wykonawcze obejmowały należności z tytułu składek za okres od lutego do grudnia 1998 r. w kwocie 3201,70 zł (należność główna). W dniu 21.10.1999 r. P.M. otrzymał odpisy tytułów wykonawczych, a jednocześnie poborca skarbowy dokonał częściowego pobrania należności od zobowiązanego, co skutkowało pokryciem części należności objętej tytułem wykonawczym Nr [...] wraz z odsetkami za zwłokę od tej należności i powstałymi z tytułu pobrań kosztami egzekucyjnymi. W międzyczasie, w dniu 07.03.2001 r. poborca skarbowy spisał z zobowiązanym protokół o jego stanie majątkowym. Z protokołu wynikało, że P.M. jest bezrobotny, bez prawa do zasiłku, utrzymuje się z prac dorywczych (uzyskuje nieregularny dochód - ok. 200 zł). Zamieszkuje w mieszkaniu dwupokojowym wraz z żoną (zatrudnioną, obecnie na urlopie wychowawczym) i 3 dzieci. Wyposażenie mieszkania nie przedstawia wartości licytacyjnej. Małżonkowie mają ustanowioną rozdzielność majątkową od dnia zawarcia związku małżeńskiego (akt notarialny z dnia 18.l2.1998 r.) Działalność gospodarcza (dziewiarstwo), którą prowadził zobowiązany jest zawieszona, a maszyna dziewiarska będąca wyposażeniem zakładu jest wynajęta nieodpłatnie od matki. Oświadczył również, że nie posiada majątku ruchomego, środków transportu, nieruchomości praw majątkowych stanowiących jego własność, ani żadnych składników majątku. W dniu 30.12.2016 r. spisano z P.M. protokół o stanie majątkowym zobowiązanego. Wynika z niego, że zobowiązany jest bezrobotny, nie ma prawa do zasiłku, nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy. Pozostaje na utrzymaniu żony oraz dzieci. Mieszkanie przy ul. A. 40 w Ł. wraz z wyposażeniem (bez wartości licytacyjnej) są własnością żony. Zobowiązany mieszka z żoną i 4 dzieci. P.M. oświadczył również, że nie posiada majątku ruchomego, środków transportu, nieruchomości praw majątkowych stanowiących jego własność, ani żadnych innych składników majątku, nieruchomości praw majątkowych stanowiących jego własność, ani żadnych innych składników majątku. Pismem z dnia 01.10.2014 r. sprecyzowanym w dniu 17.11.2014 r. P.M. wystąpił o umorzenie postępowania egzekucyjnego z powodu braku wymagalności i przedawnienia obowiązku. W dniu 5.11.2015 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-P. wydał postanowienie Nr [...] o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia 30.11.2016 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy ww. rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. jest obecnie przedmiotem oceny w postępowaniu sądowym związku ze złożoną przez P.M. skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Postanowieniem z dnia 17.01.2017 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-P. umorzył - na podstawie art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec P.M. na podstawie tytułów wykonawczych: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...] oraz [...]. W dniu 31 stycznia 2017 r. P.M. złożył na ww. postanowienie zażalenie, w którym wniósł o jego uchylenie i ponowne wydanie we właściwej formie, bez wad prawnych niosących dla żalącego istotne szkody majątkowe na kwotę przekraczającą ponad 10 000 zł, poprzez zmianę i uzupełnienie postanowienia co do faktycznych wysokości, które zostały umorzone, we właściwy sposób, tj. należności głównej na kwotę 3612 zł, odsetek za zwłokę - 9776,74 zł, kosztów egzekucyjnych - 643,50 zł. Żalący wniósł o zawarcie w postanowieniu "o umorzeniu tytułów egzekucyjnych" jego wszystkich składników na łączną kwotę 14 081,94 zł zgodną z zawiadomieniem o zajęciu praw majątkowych z dnia 05.09.2014 r. Jego zdaniem, organ egzekucyjny umarzając tylko należność główną, nie uwzględniając pozostałych składników tytułów wykonawczych wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi, naruszył przepisy art. 9 § 1 pkt 2 i pkt 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Podniósł też, że w postanowieniu nie zawarto właściwego pouczenia strony postępowania. Utrzymując w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organ odwoławczy powołał brzmienie art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wskazał, że na organie egzekucyjnym ciąży obowiązek ustalenia wszystkich informacji dotyczących składników majątkowych zobowiązanego, do których mogłaby być skierowana skuteczna egzekucja. Osiągnięcie tego celu umożliwia m.in. uprawnienie zawarte w art. 36 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W niniejszej sprawie przed umorzeniem postępowania organ egzekucyjny podjął czynności zmierzające do ujawnienia majątku oraz źródeł dochodu P.M. Dokonane przez organ egzekucyjny ustalenia wskazują że w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec zobowiązanego nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Tym samym Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-P. miał podstawy, aby umorzyć przedmiotowe postępowanie egzekucyjne, w oparciu o art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Odnosząc się do zarzutów zażalenia organ zaznaczył, że zgodnie z treścią sentencji zaskarżonego przez stronę postanowienia, Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-P. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku P.M. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...] na kwotę należności głównej 3 201,70 zł, z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Wskazanie zatem kwoty należności głównej, na którą ww. tytuły wykonawcze były wystawione, pełniło wyłącznie funkcję informacyjną, w celu lepszego zidentyfikowania przedmiotu umorzonego postępowania egzekucyjnego. Podkreślono, że organ egzekucyjny wydając rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie umarza kwoty należności głównej i odsetek za zwłokę, ale postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie konkretnych tytułów wykonawczych wystawionych rzez wierzyciela. Tym samym w analizowanej sprawie wystarczające byłoby gdyby organ egzekucyjny umarzając postępowanie egzekucyjne, wymienił tylko numery tytułów wykonawczych - bez wskazywania objętej nimi kwoty. Organ zauważył, że zawiadomieniem z dnia 05.09.2014 r. Nr [...] (o zajęciu rachunku bankowego w Ax. S.A.), objęte były nie tylko ww. tytuły wykonawcze, ale również inny tytuł wykonawczy, wystawiony przez [...] Urząd Wojewódzki w Ł. (na kwotę 460 zł). Tak więc w ww. zawiadomieniu wymienione były również inne zaległości zobowiązanego. Ponadto istotnym jest, że łączna kwota 14.081,94 zł wskazana w ww. zawiadomieniu (obejmująca należności główne, odsetki za zwłokę i koszty egzekucyjne) została wyliczona na dzień wystawienia tego zawiadomienia, tj. na 05.09.2014 r. i była aktualna na ten dzień. Nie było więc podstaw, aby w postanowieniu o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wydanym w dniu 17.01.2017 r. (i w odniesieniu do tytułów wykonawczych wystawionych przez ZUS) organ egzekucyjny wyszczególnił wszystkie elementy składające się na kwotę 14 081,94 zł, zgodnie z zawiadomieniem z dnia 05.09.2014 r. Ponadto organ wskazał, że powołane w art. 59 § 1 pkt 2 i pkt 3 okoliczności, stanowiące przesłankę przymusowego umorzenia postępowania egzekucyjnego nie miały w omawianej sprawie zastosowania. Kwestia istnienia podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji była badana przez organ egzekucyjny w innym postępowaniu, zakończonym postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-P. z dnia 05.11.2015 r. Nr [...] o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...], z powodu braku wymagalności i przedawnienia obowiązku. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia 30.11.2016 r. Nr [...], a obecnie z uwagi na złożoną przez P.M. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, kwestia ta jest przedmiotem oceny w postępowaniu sądowym. Z kolei w omawianej sprawie podstawą wydania postanowienia z dnia 17.01.2017 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, z uwagi na bezskuteczność egzekucji administracyjnej jest art. 59 § 2 i § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ponadto treść postanowienia wskazuje bezspornie, że organ egzekucyjny zawarł w nim prawidłowe pouczenie o przysługującym stronie prawie do wniesienia zażalenia w terminie 7 dni od dnia doręczenia tego postanowienia. Biorąc przy tym pod uwagę, że P.M. złożył na ww. rozstrzygnięcie zażalenie, argumentacja o braku pouczenia jest tym bardziej niezrozumiała. Na powyższe postanowienie P.M. wniósł skargę do WSA w Łodzi podtrzymując argumenty zawarte w zażaleniu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje: Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) – dalej p.p.s.a. sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. Zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego w oparciu o powyższy przepis następuje z urzędu, lecz jego celowość została pozostawiona ocenie sądu (vide postanowienia NSA z dnia 11 marca 2005 r. sygn. akt: I OZ 45/05 oraz z dnia 7 czerwca 2008 r. sygn. akt: I OZ 382/08), zaś generalnie następuje wówczas, gdy rozstrzygnięcie sprawy sądowoadminstracyjnej zależy od wyniku innego postępowania (administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym). Podkreślić należy, że wskazana w art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. podstawa zawieszenia postępowania uległa istotnemu rozszerzeniu w stosunku do uregulowań zawartych w art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. W szczególności przepis ten daje podstawę zawieszenia postępowania z powodu skierowania, w wyniku innej sprawy zawisłej przed sądem administracyjnym, pytania prawnego w celu podjęcia stosownej uchwały przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego (por J.P.Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie 2, Warszawa 2006, s.281-182) W orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 13 czerwca 2008 r., sygn. akt: I FZ 221/08, wyrok WSA z dnia 18 czerwca 2009 r., sygn. akt: III SA/Wa 3321/08), przyjmuje się, że zawieszenie postępowania sądowego powinno być uzasadnione ze względów celowości, sprawiedliwości jak również ekonomiki procesowej przy czym celowość zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. powinna być analizowana z punktu widzenia wystąpienia w przyszłości ewentualnej konieczności uruchomienia nadzwyczajnych środków wzruszania rozstrzygnięć ostatecznych np. przesłanek do wznowienia postępowania administracyjnego lub stwierdzenia nieważności decyzji. Przedmiotem rozpoznawanej obecnie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi skargi jest ustalenie prawidłowości wydanego postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, prowadzonego wobec majątku skarżącego na podstawie tytułów wykonawczych oznaczonych numerami: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...]. Orzeczenie to zapadło na podstawie art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2016 r., poz. 599 ze zm.), dalej: u.p.e.a. Zgodnie z powołanym przepisem postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W myśl art. 61 u.p.e.a. w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 2 wszczęcie ponownej egzekucji może nastąpić wówczas, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych. W związku z powyższym ostateczne postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. nie oznacza, że na zobowiązanym przestał ciążyć obowiązek. Sądowi z urzędu wiadomo, że przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi toczy się postępowanie ze skargi P.M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia 30 listopada 2016 r. nr [...] ((sygn. akt III SA/Łd 133/17) w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec P.M. na podstawie tytułów wykonawczych: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]oraz [...]. Są to zatem te same tytuły wykonawcze, w przedmiocie których organy administracji publicznej procedowały w obecnie rozpoznawanej przez sąd sprawie. Organy administracji publicznej obu instancji odmawiając umorzenia postępowania egzekucyjnego ustaliły, iż zobowiązania skarżącego nie uległy przedawnieniu. Dopiero po wydaniu przez Sąd prawomocnego orzeczenia w sprawie sygn. akt III SA /Łd 133/17, dotyczącej odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, ustalone zostanie, czy obowiązki skarżącego objęte przedmiotowymi tytułami wykonawczymi uległy przedawnieniu. Tym samym czy one nadal istnieją, czy też wygasły. Wygaśnięcie zobowiązania wskutek przedawnienia stanowi samoistną przesłankę umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wygaśnięcie obowiązków wskutek przedawnienia oznaczałoby, że nie istniały podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a., skoro należało je umorzyć na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Pozostawienie w obrocie prawnym postanowienia wydanego w oparciu o przepis art. 59 § 2 u.p.e.a., mogłoby w przyszłości umożliwić wszczęcie ponownej egzekucji na podstawie art. 61 u.p.e.a. ( w przypadku ujawnienia w przyszłości majątku lub źródła dochodu zobowiązanego). Zdaniem Sądu dopiero po zakończeniu, prawomocnym orzeczeniem WSA w Łodzi, sprawy sygn. akt III SA/Łd 133/17 będzie możliwe dokonanie oceny prawidłowości wydanego postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. Postanowienie to może okazać się wadliwe jeśli okazałoby się, że zostało wydane po wygaśnięciu obowiązków skarżącego wskutek ich przedawnienia. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności należało zawiesić postępowanie sądowoadministracyjne na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. D.Cz.