III SA/Łd 518/13

Dnia 20 sierpnia 2013 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A.L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A.L. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] Nr [...] (znak: [...]) w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. lf III SA/Łd 518/13 Uzasadnienie A.L. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości. Z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, a także z dodatkowych dokumentów złożonych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i czwórką wciąż uczących się i nieosiągających dochodów dzieci. Skarżący utrzymuje siebie i rodzinę z gospodarstwa rolnego, które według zaświadczenia z właściwego urzędu gminy ma powierzchnię 15,34 ha (własność skarżącego) i 2,75 ha (dzierżawa). Dochód z gospodarstwa wnioskodawca określili na 4000 zł miesięcznie. Z zaświadczenia Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O. z dnia [...] wynika, że skarżący w okresie od 30 listopada 2011 r. do 5 stycznia 2012 r. uzyskał płatności do produkcji rolnej za 2011 r. w łącznej kwocie 42 487,03 zł, a w okresie od 25 stycznia 2013 r. do 13 marca 2013 r. pobrał płatności do produkcji rolnej za 2012 r. w łącznej wysokości 36 636,81 zł. Mimo wezwania referendarza sądowego, skarżący nie przedstawił wyciągów i wykazów z rachunków bankowych, stwierdzając jedynie, że nie stać go na opłacenie 35 zł za wystawienie przez bank takich dokumentów, a poza tym wyciągi te odzwierciedlają jedynie kwoty wypłacane mu w ramach wsparcia do produkcji rolnej. W uzasadnieniu wniosku skarżący opisał nienajlepszy stan swojego zdrowia, będący skutkiem wypadku samochodowego i wypadku w gospodarstwie. Podkreślił także, że utrzymuje uczące się dzieci oraz spłaca kredyt hipoteczny, którego rata wynosi 3700 zł (ma obecnie zaległości w spłacie). Referendarz sądowy zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie uczynił zadość tym wymaganiom. Przede wszystkim skarżący prowadzi działalność rolniczą, z której zadeklarował 4000 zł dochodu. Jednakże w ocenie referendarza sądowego rzeczywiście osiągane przez skarżącego dochody są wyższe niż zadeklarowane. W okresie bezpośrednio poprzedzającym złożenie skargi wnioskodawca otrzymał od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dopłaty do produkcji rolnej (z różnych programów) w kwocie ponad 36 000 zł (roku poprzednim – ponad 42 000 zł). Już zatem sam fakt posiadania w okresie bezpośrednio poprzedzającym złożenie skargi środków majątkowych w kwocie wielokrotnie przewyższającej wysokość potencjalnych kosztów sądowych (wpis sądowy w niniejszej sprawie wynosi 200 zł) pozwala sądzić, że ich drobną część, bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania, skarżący może przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych, jak i wynajęcie profesjonalnego doradcy. Na zmianę powyższego stanowiska nie wpływa również, nie poparta żadnymi dowodami, argumentacja o trudnej sytuacji finansowej spowodowanej klęskami żywiołowymi nawiedzającymi gospodarstwo. Ponadto zadeklarowana przez skarżącego powierzchnia gospodarstwa rolnego (około 18 ha) stoi w sprzeczności z powierzchnią opisaną w znajdującym się w aktach administracyjnych wniosku o przyznanie płatności do produkcji rolnej, gdzie całkowita powierzchnia gospodarstwa określona została na 31,5 ha. Wprawdzie z zaświadczenia Urzędu Gminy w Ż. wynika, że skarżący jest podatnikiem podatku rolnego z gospodarstwa rolnego położonego w M. o powierzchni 18,09 ha, jednakże zaświadczenie to obejmuje tylko gospodarstwo położone w tej gminie, a po drugie - skoro skarżący ubiega się o wsparcie ze środków wspólnotowych i deklaruje powierzchnię 31,5 ha, to uznać należy, że prowadzi gospodarstwo o takiej właśnie powierzchni, co z kolei uzasadnia tezę, że dochody skarżącego są wyższe od zadeklarowanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Kolejną kwestią rzutującą na negatywne załatwienie wniosku skarżącego jest niedostarczenie, mimo wezwania referendarza sądowego, wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych. Pozwoliłby one w sposób najbardziej obiektywny zbadać przepływy finansowe w majątku wnioskodawcy, co z kolei umożliwiłoby obiektywną ocenę jego możliwości płatniczych. Zaniechanie wykonania obowiązku dostarczenia wymaganych przez referendarza dokumentów nie pozwala na taką ocenę, co oznacza niespełnienie przez wnioskodawcę warunków do przyznania prawa pomocy. Nie może rzutować na taką ocenę podnoszony przez skarżącego argument, że nie stać go na wydanie 35 zł, których zażądał bank za wydanie wyciągów. Nie jest to bowiem, w ocenie referendarza, kwota, której skarżący nie byłby w stanie uiścić, biorąc pod uwagę wcześniejsze rozważania. Argumentem za przyznaniem prawa pomocy w niniejszej sprawie nie może być również fakt spłaty kredytu hipotecznego, którego rata wynosi aż 3700 zł miesięcznie. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową wnioskodawcy, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o pozytywnym załatwieniu ich wniosku. Posiadanie takich zobowiązań wywołuje bowiem skutki dwojakiego rodzaju. Po pierwsze - biorąc pod uwagę obecne realia, tj. konieczność spełnienia wysokich kryteriów majątkowych przy obliczaniu zdolności kredytowej, uzyskanie i korzystanie z kredytów wskazuje na zdolności płatnicze skarżącego. Po drugie - sama okoliczność spłacania kredytu nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem spłata zobowiązań finansowych nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Tymczasem skarżący ma możliwość pozyskania środków na udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym na takich samych zasadach, na jakich pozyskuje środki na regulowanie zobowiązań w sferze prywatnej. Przyznania prawa pomocy nie może bowiem uzasadniać chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań, preferencyjnie traktowanych przez skarżących. Nie sposób również przyjąć, aby uprawnione i społecznie usprawiedliwione było przenoszenie ciężaru ryzyka spłaty pożyczki na ogół społeczeństwa. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. lf