III SA/Łd 544/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – III Wydział w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska (spr.), Sędziowie: Sędzia NSA Janusz Furmanek, Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Protokolant: Referent stażysta Dominika Ratajczyk, po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2009 roku na rozprawie sprawy ze skargi K. P. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ł. nr [...] z dnia [...] 2. przyznaje adwokatowi E. C. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...], kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa i 80/100) złote, obejmującą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym skarżącej i kwotę powyższą nakazuje wypłacić adwokatowi E. C.; z funduszów Skarbu Państwa –Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Wyrokiem z dnia 17 listopada 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (sygn. akt III SA/Łd 199/06) uchylił zaskarżoną decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...]. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, iż organy administracji publicznej obu instancji odmawiając stwierdzenia u K. P. choroby zawodowej obwodowego układu nerwowego pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka naruszyły przepisy postępowania administracyjnego, określone w art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., ponieważ nie podjęły wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Orzekające w sprawie organy nie zebrały w sposób wyczerpujący i nie rozpatrzyły całokształtu materiału dowodowego, zaś swoje decyzje oparły na orzeczeniach lekarskich nieodpowiadających wymogom opinii. Dodatkowo Sąd zauważył, iż w orzeczeniach lekarskich przedstawionych w sprawie, na których opierały się decyzje organów sanitarnych, brak jest wskazania przyczyn powstania stwierdzonej u skarżącej choroby. Organy sanitarne wskazując natomiast na pozazawodowy charakter powinny wskazać źródło powstania choroby u skarżącej i wyjaśnić dlaczego warunki pracy nie miały wpływu na powstanie tej choroby. W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania, decyzją z dnia [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ł. nie stwierdził u K. P. choroby zawodowej obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią obustronnego zespołu cieśni nadgarstka. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podniósł, iż w wyniku przeprowadzonych badań diagnostycznych K. P. uzyskała dwa orzeczenia lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią obustronnego zespołu cieśni nadgarstka (orzeczenie WOMP Nr [...] z dnia [...] i orzeczenie lekarskie IMP Nr [...] z dnia [...]). W pierwszym z orzeczeń z dnia [...] Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w Ł. stwierdził, iż zespół cieśni nadgarstków K. P. nie ma charakteru zawodowego i nie został wywołany, ani pracą w Spółdzielni " A." na stanowisku konfekcjonera, ani pracą na stanowisku salowej w Centrum Chorób Płuc i Rehabilitacji w Ł. W przypadku bowiem zespołu cieśni nadgarstka decydujące znaczenie ma czas pracy, monotypowość ruchów i ich powtarzalność w danym zakresie ruchów. Pracy natomiast na stanowisku salowej nie można uznać za pracę monotypową, wymagającą zaangażowania ruchów stawów nadgarstkowych przez długi czas w ciągu zmiany roboczej w pozycji wymuszonej. Analiza chronometrażu pracy i czynności zawodowych nie pozwala na wnioskowanie, że Pani K. P. przez cały czas trwania zmiany roboczej lub przez jej większość wykonywała wielokrotnie powtarzalne ruchy w stawach nadgarstkowych odbywające się głównie w jednym zakresie jak i nie istniały okoliczności, które zmuszałyby ją do przebywania w pozycji wymuszonej. Organ podkreślił, iż z chronometrażu sporządzonego przez PPIS w Ł. wynika, że czynności wykonywane na stanowisku pracy zajmowały około 6 godzin, przy czym obejmowały one różne rodzaje prac nie angażując stawów nadgarstkowych w sposób, który zmuszałby je do wykonania ruchów jedynie w jednej płaszczyźnie z bardzo dużą powtarzalnością. Odnosząc się natomiast do kwestii zatrudnienia K. P. w Spółdzielni Pracy Chemiczno-Farmaceutycznej "A." (obecnie "B" S.A.) w latach 1973-1985 uznano, że praca na stanowisku konfekcjonera wyrobów z tworzyw sztucznych nie ma związku z rozpoznanym obecnie zespołem cieśni nadgarstków, bowiem do wystąpienia objawów chorobowych dochodzi w trakcie zatrudnienia, zwykle w okresie kilku do kilkunastu miesięcy od momentu podjęcia pracy, lub też znacznie rzadziej, krótko po przerwaniu lub zakończeniu narażenia zawodowego. Strona natomiast w trakcie i tuż po zakończeniu pracy w Spółdzielni Pracy "A." nie odczuwała żadnych dolegliwości ze strony układu ruchu w obrębie nadgarstków, a od zakończenia narażenia zawodowego upłynęły 22 lata. Pozwala to zatem, zdaniem organu I instancji na wnioskowanie, że praca ta pozostaje bez związku z rozpoznanym obecnie zespołem cieśni nadgarstków. W przypadku K. P. tendencja do tworzenia się przerośniętych blizn oraz utrzymywanie się objawów chorobowych pomimo zaprzestania narażenia wskazują że cierpi ona na wrodzone zaburzenia budowy, regeneracji i gojenia się tkanki łącznej, a takie zaburzenia są uznawane za jeden z wielu czynników ryzyka w pozazawodowej etiologii zespołu cieśni nadgarstka. Po ponownym przeanalizowaniu całości zgromadzonej dokumentacji medycznej, ocenie narażenia zawodowego, badaniu lekarskim oraz analizie przeprowadzonych dodatkowych badań organ wskazał, iż nie znalazł podstaw do uznania etiologii zawodowej rozpoznanego u badanej obustronnego zespołu cieśni nadgarstka po leczeniu operacyjnym. Analiza czynności zawodowych na stanowiskach pracy badanej nie daje podstaw do uznania zawodowej etiologii tego schorzenia, gdyż pomimo zaangażowania w ich wykonanie kończyn górnych nie miały one charakteru ruchów monotypowych tzn. ruchów polegających na wielokrotnie powtarzalnych ruchach dłonią w czasie maksymalnego zgięcia i prostowania nadgarstka i tym samym nie stwarzały warunków do ucisku na pnie nerwów pośrodkowych. Od powyższej decyzji K. P. wniosła odwołanie, w którym podniosła, iż nie zgadza się z treścią zaskarżonej decyzji. Uznając się za osobę skrzywdzoną niekorzystną dla niej decyzją skarżąca zakwestionowała ustalenia kliniczne zawarte w orzeczeniu lekarskim Instytutu Medycyny Pracy w Ł. Nr [...] podnosząc, że występujące zmiany chorobowe związane są z wykonywaną pracą zawodową. Jednocześnie skarżąca wskazała, że lekarze zakładowi błędnie zdiagnozowali jej schorzenie i bezpodstawnie łączyli występujące dolegliwości nadgarstków z chorobą kręgosłupa. Decyzją z dnia [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. działając na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 roku o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006 roku Nr 122, poz. 851 ze zm. ) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 roku w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115). i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, iż uwzględniając uwagi strony zawarte w odwołaniu pismem z dnia 7 maja 2008 roku wystąpił do IMP w Ł. o uzupełnienie opinii w zakresie odniesienia się do wpływu zmian w kręgosłupie na występujące u skarżącej dolegliwości. Po ponownym przeanalizowaniu całości zgromadzonej dokumentacji medycznej, ocenie wyników badań elektrofizjologicznych oraz narażenia zawodowego, w piśmie z dnia 3 lipca 2008 roku IMP w Ł. podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w orzeczeniu lekarskim, że czynności zawodowe na stanowisku pracy K. P. nie miały charakteru ruchów monotypowych i tym samym nie stwarzały warunków do ucisku na pnie nerwów pośrodkowych. W opinii IMP opisywane zmiany radiologiczne odcinka szyjnego kręgosłupa pod postacią zniesionej fizjologicznej lordozy oraz drobnych zmian zwyrodnieniowych nie były przyczyną rozpoznanego u K. P. obustronnego zespołu cieśni nadgarstka. Wykonane badania elektrofizjologiczne wskazują na obustronne uszkodzenie nerwów pośrodkowych na wysokości nadgarstka Oceniając materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, uzupełniony w zakresie medycznym zgodnie z zaleceniem zawartym w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. uznał, że materiał ten jest wystarczający do wydania decyzji i dostatecznie uzasadnia brak podstaw do stwierdzenia u K. P. choroby zawodowej pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstków, gdyż orzeczenia lekarskie stanowiące podstawę rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji zawierają w tym zakresie przekonujące merytoryczne uzasadnienie zarówno w zakresie oceny, czy sposób wykonywania pracy przez K. P. mógł spowodować u niej rozpatrywaną chorobę, jak i w zakresie prawdopodobnych przyczyn powstania tej choroby. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny podkreślił, iż w ocenie jednostek uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych, które orzekały w niniejszym postępowaniu istnienie klinicznych objawów obustronnego zespołu cieśni nadgarstka nie jest związane przyczynowo z wykonywaną pracą zawodową, bowiem wykonywane przez nią czynności zawodowe nie miały charakteru ruchów monotypowych polegających na ciągłych, szybkich ruchach skrętnych lub wielokrotnie powtarzalnych ruchach dłonią w czasie maksymalnego zgięcia i prostowania nadgarstka. Tym samym obie jednostki orzecznicze podtrzymały swoje stanowisko o braku podstaw do rozpoznania u K. P. choroby zawodowej wskazując bezspornie na pozazawodowy charakter schorzenia. Organ odwoławczy podkreślił, iż nie kwestionuje faktu, że K. P. jest osobą schorowaną, jednakże ocena narażenia zawodowego w całym okresie aktywności zawodowej nie pozwala łączyć rozpoznanego u skarżącej schorzenia ze sposobem wykonywania pracy, gdyż rodzaj wykonywanych czynności i sposób ich wykonywania nie stwarzały warunków w ucisku na pnie nerwów pośrodkowych, co oznacza, że w środowisku pracy nie występował czynnik szkodliwy. Tym samym, w przypadku Pani K. P. nie jest spełniona jedna z podstawowych przesłanek orzeczniczych zawartych w § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 roku tj. istnienie narażenia zawodowego. Na rozwój zmian w obu nadgarstkach nie miały wpływu warunki pracy, bowiem w ocenie uprawnionych jednostek orzeczniczych charakter narażenia nie mógł doprowadzić do nadmiernego przeciążenia nadgarstków jak i prace wykonywane przez skarżącą nie wiązały się z wymuszoną pozycją ciała. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca podtrzymała zarzuty zaprezentowane w odwołaniu akcentując, iż zarówno praca wykonywana w Spółdzielni Chemiczno – Farmaceutycznej "A.", jak i w Szpitalu Gruźlicy i Chorób Płuc w Ł. spowodowała u niej powstanie schorzenia pod postacią obustronnego zespołu cieśni nadgarstka, gdyż wykonywane w ramach zatrudnienia czynności miały charakter ruchów monotypowych stawów nadgarstka. Skarżąca wskazała, iż już podczas zatrudnienia w Spółdzielni "A." wystąpiły u niej pierwsze symptomy choroby, jednakże z uwagi na niewłaściwe zdiagnozowanie była leczona na kręgosłup. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych powodów niż w niej podniesione. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie lub inny akt z zakresu administracji publicznej wyłącznie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu. Ponadto, co należy podkreślić, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Oceniając legalność zaskarżonej decyzji należy uwzględnić wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 roku, sygn. akt. P 23/07 (Dz.U. Nr 116 poz.740). W wyroku tym Trybunał orzekł, iż zarówno art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy (w zakresie, w jakim nie określa wytycznych dotyczących treści rozporządzenia) jak i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 roku w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132 poz.1115) są niezgodne z art. 92 ust.1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Równocześnie Trybunał orzekł, iż przepisy te tracą moc obowiązującą z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Wyrok Trybunału został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 2 lipca 2008 roku. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny uznał, iż " art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy ani jego pozostałe przepisy nie zawierają jakichkolwiek wytycznych dotyczących treści aktu wykonawczego. Takich wytycznych nie można zrekonstruować również z treści innej ustawy, w tym zwłaszcza z obowiązującego w dacie wydania rozporządzenia Rady Ministrów, art. 7 ustawy z 12 czerwca 1975 roku o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. nr 30 z 1983r., poz.144 ze zm.) stanowiącego, że "za choroby zawodowe uprawniające do świadczeń przewidzianych w ustawie uważa się choroby określone przepisami wydanymi na podstawie art. 231 pkt 2 Kodeksu pracy" (obecnie art. 237 § 1 pkt 2 K.p.). Konsekwencją sformułowania takiego wniosku jest uznanie przez Trybunał niezgodności art. 237 § 1 pkt 2 i 3 K.p. z art.92 ust.1 Konstytucji, przez to, że zawarte w nim upoważnienie do wydania rozporządzenia nie określa wytycznych dotyczących treści tego aktu. Powoduje to skutki także w stosunku do ściśle powiązanego z nim rozporządzenia Rady Ministrów, które – jako oparte na niekonstytucyjnej delegacji ustawowej – jest również niezgodne z Konstytucją". Zgodnie z treścią art. 190 ust.1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. W myśl zaś art. 190 ust. 3 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny – dwunastu miesięcy. W świetle art. 190 ust. 4 Konstytucji orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Jak wynika z art. 145a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Wyrok Trybunału, jaki zapadł w sprawie o sygn. akt P 23/07 został ogłoszony w dniu 2 lipca 2008 roku i z tym dniem wszedł w życie. Od dnia 2 lipca 2008 roku rozpoczął bieg dwunastomiesięczny termin po upływie którego tracą moc art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy oraz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 30 lipca 2002 roku. Utrata mocy obowiązującej wymienionych przepisów nastąpiła 3 lipca 2009 roku. Zgodnie z treścią art. 178 ust.1 Konstytucji RP, sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. W myśl zaś art. 4 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sędziowie sądów administracyjnych w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. Z wymienionych przepisów wynika, iż w konkretnej sprawie sąd nie jest związany aktem wykonawczym. W każdej sprawie sąd bada, czy akt wykonawczy jest zgodny z Konstytucją i ustawą. W przypadku stwierdzenia niezgodności takiego aktu z Konstytucją lub ustawą sąd może odmówić jego zastosowania. Kwestia zgodności przepisów rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 roku z Konstytucją została już rozstrzygnięta wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. akt P 23/07. Skoro kwestia niekonstytucyjności wymienionego rozporządzenia została już przesądzona orzeczeniem Trybunału to sąd nie musi uzasadniać przyczyn niekonstytucyjności tego aktu prawnego. W dacie rozpatrywania niniejszej sprawy przez Sąd rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 roku w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach już nie obowiązywało. W świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzje lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W rozpoznawanej sprawie organy administracji publicznej obu instancji wydały swoje decyzje na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z 30 lipca 2002 roku, które wyrokiem Trybunału zostało uznane za niekonstytucyjne. W ocenie Sądu niekonstytucyjność podstawy prawnej decyzji przesądza o uznaniu "naruszenia prawa" w samej decyzji administracyjnej. Uzasadnia to uchylenie przez Sąd zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu l instancji zgodnie z treścią art.145 § 1 pkt 1lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 145a § 1 Kpa. Organy administracji prowadząc ponownie postępowanie administracyjne rozpatrzą sprawę strony skarżącej na podstawie przepisów regulujących kwestię chorób zawodowych uchwalonych w zgodzie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. W tym miejscu należy podnieść, że treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego uwzględnia znowelizowany Kodeks pracy, którego nowe przepisy w zakresie chorób zawodowych zostały określone na mocy ustawy z dnia 22 maja 2009 roku o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2009r. Nr 99 poz. 825) oraz nowe rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2009 r. Nr 105 poz. 869), które to akty prawne obowiązują od dnia 3 lipca 2009 roku i będą podstawą rozstrzygnięcia w sprawie skarżącej. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...]. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu w postępowaniu sądowym orzeczono stosownie do art. 250 powołanej ustawy. a.ł.