III SA/Łd 567/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Krzemieniewska Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska (spr.) Protokolant Tomasz Porczyński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2012 r. sprawy ze skargi A. D. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności celnych i odsetek oddala skargę. W piśmie z dnia 4 stycznia 2012r. skierowanym do Dyrektora Izby Skarbowej w K. A. D. wniósł na podstawie art. 67a §1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005r., nr 8, poz. 60 ze zm.) o umorzenie zaległości podatkowej wynikającej z decyzji Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...]r., nr [...]. Postanowieniem dnia [...]r., nr [...] Dyrektor Izby Celnej w Ł. na podstawie art. 216 i art. 165a Ordynacji podatkowej i art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997r.- Kodeks celny (t. j. Dz.U. z 2001r., Nr 75, poz.802 ze zm.) art.26 ust: 19 marca 2004r. - Przepisy wprowadzające ustawę Prawo celne (Dz.U. Nr 68, poz.623) odmówił wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności celnych i odsetek określonych decyzją Naczelnika Urzędu Celnego w P. T. z dnia [...]r., nr [...] z uwagi na rozstrzygnięcie sprawy co do istoty ostatecznymi decyzjami Dyrektora Izby Celnej w Ł.: decyzją z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności celnych wymierzonych na podstawie decyzji nr i decyzją z [...]r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności celnych. Na powyższe postanowienie A. D. złożył zażalenie, w którym wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego. Podniósł, iż wniosek o odroczenie terminu płatności, rozłożenie na raty lub umorzenie można składać wielokrotnie. Organ celny odmawiając wszczęcia postępowania nie wskazał normy prawnej, z której wynika prawo do jednokrotnego wniosku. Postanowieniem z dnia [...]r., nr [...] Dyrektor Izby Celnej w Ł. utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. W uzasadnieniu Dyrektor Izby Celnej wskazał, że wniesione zażalenie dotyczyło dwóch różnych spraw; 1. uchylenia postanowienia z dni [...]r. i [...]. umorzenia postępowania egzekucyjnego. W pierwszej sprawie, zgodnie z dyspozycją wynikającą z art. 221 Ordynacji podatkowej właściwym do rozpatrzenia jest Dyrektor Izby Celnej w Ł., który wydal zaskarżony akt w pierwszej instancji. W drugiej sprawie, w świetle art. 22 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. w Dz.U. 2005r., nr 229, poz. 1954 ze zm.) właściwy jest do rozpatrzenia Dyrektor Izby Celnej w K.. Kwestia rozpatrzenia podania, które dotyczy kilku spraw podlegających załatwieniu przez różne organy celne została uregulowana w przepisie art.171 Ordynacji podatkowej. W przepisie tym wyrażono generalną zasadę, że organ, do którego podanie wniesiono rozpatruje je jedynie w zakresie sprawy należącej do jego właściwości. Jednocześnie organ ten ma obowiązek zawiadomienia wnoszącego podanie, że w innych sprawach powinien wnieść, odrębne podanie do właściwego organu, z możliwością uznania podania za złożone w dniu wniesienia pierwszego podania . Z uwagi na powyższe, w piśmie z dnia [...]r. i, w kolejnym z dnia [...]r. Dyrektor Izby Celnej w Ł. informował stronę, że w przedmiocie uchylenia w całości postanowienia z dnia [...]r. sprawę rozpatrzy, organ do którego wpłynęło podanie. Natomiast w celu uzyskania rozstrzygnięcia, w zakresie umorzenia postępowania egzekucyjnego należy złożyć, odrębne pismo do organu właściwego miejscowo tj. do Dyrektora Izby Celnej w K.. Odnosząc się do wniosku o uchylenie w całości postanowienia z dnia [...]r. Dyrektor Izby Celnej w Ł. zauważył, iż uprzedni wniosek A. D. o umorzenie należności celnych wymierzonych na podstawie decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w P. T. z dnia [...]r., nr [...] został już rozstrzygnięty decyzją Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...]r., nr [...]. Z kolei wniosek o umorzenie odsetek od należności celnych, określonych ww. decyzją został rozstrzygnięty decyzją Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...]r., nr [...]. Obie decyzje są ostateczne. W świetle przedstawionych okoliczności faktycznych i prawnych organ był związany treścią swego rozstrzygnięcia, nie miał możliwości prawnych rozpatrzenia, kolejnego wniosku o umorzenie należności celnych oraz odsetek określonych decyzją Naczelnika Urzędu Celnego w P. T. z dnia [...]r. Wszczęcie ponownie postępowania prowadziłoby w ocenie organu do wydania decyzji obarczonej wadą określoną w art. 247 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...]r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Odwołując się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślił, że zmiana sytuacji zobowiązanego i wystąpienie w niej nowych okoliczności, uprawnia do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie należności nawet wówczas gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja była decyzją negatywną dla strony. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji zobowiązanego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w Ł. wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie należy wskazać, iż stan faktyczny nie był między stronami sporny, a Sąd także nie dopatrzył się uchybień w jego ustaleniu. Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres sądowej kontroli administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r. poz. 270 zwana dalej w skrócie "p.p.s.a."). Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji administracyjnej, w wypadku stwierdzenia co najmniej jednego z uchybień (materialnoprawnych lub procesowych) wskazanych w art. 145 § 1 p.p.s.a. Jeżeli zakwestionowana decyzja odpowiada prawu, skargę należy oddalić, stosownie do dyspozycji wynikającej z art. 151 tej samej ustawy. Należy podkreślić, że sąd administracyjny orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W świetle powyższych zasad oceny dokonywanej przez sądy administracyjne skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie należy wyjaśnić, że skarżący we wniosku z dnia [...]r. wnosił o umorzenie zaległości podatkowej wynikającej z decyzji Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...]r., nr [...]. Powoływany przez skarżącego numer i data dotyczą jednak nie decyzji, a tytułu wykonawczego (karta 26 akt administracyjnych). Jak wynika z akt sprawy wskazany tytuł wykonawczy został zaś wystawiony w oparciu o decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w P. T. z dnia [...]r. Nr [...], skierowaną do A. D., dotyczącą określenia kwoty długu celnego. Z akt sprawy wynika również, że w zakresie umorzenia postępowania egzekucyjnego pouczono A. D. o konieczności wniesienia odrębnego pisma do właściwego w sprawie organu tj. Dyrektora Izby Celnej w K. (karta 45 akt administracyjnych). Mając więc na uwadze powyższe oraz treść i wskazaną podstawę prawną wniosku organ trafnie przyjął jako punkt wyjścia ustalenia prawa będącego podstawą rozstrzygnięcia rozpatrywanej sprawy, że na podstawie art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo celne (Dz.U. Nr 68, poz. 623), do spraw dotyczących długu celnego powstałego przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej mają zastosowanie przepisy dotychczasowe, tj. przepisy ustawy z dnia 9 stycznia 1997r. - Kodeks celny(t.j. z 2001r. nr 75 poz. 802 ze zm.). Cytowane powyżej uregulowanie dotyczy przepisów prawa materialnego i w niniejszej sprawie winny być stosowane przepisy obowiązujące przed dniem 1 maja 2004 r., ponieważ dług celny powstał przed tą datą. Jak wynika z ostatecznej decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w P. T. z dnia [...]r. Nr [...] , dług celny powstał w dniu [...]r. Przepisy regulujące kwestię umarzania należności celnych znajdują się w dziale V Kodeksu celnego – "Zwrot i umorzenie należności celnych". I tak, z art. 246 § 1 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny, wynika, iż należności celne są umarzane, jeżeli w chwili zarejestrowania kwota należności nie była prawnie należna lub gdy kwota ta została zarejestrowana pomimo zaistnienia wypadków określonych w art. 229 § 3 (przypadki, w których nie dokonuje się retrospektywnego zarejestrowania kwoty należności). Umorzenie należności, zgodnie z art. 248 § 1 Kodeksu celnego, może nastąpić również po ustaleniu, że zarejestrowana kwota tych należności dotyczy towarów objętych procedurą celną i nie przyjętych przez osobę wprowadzającą ze względu na to, iż w chwili przyjęcia zgłoszenia celnego, towary były wadliwe lub niezgodne z warunkami kontraktu, w wyniku którego dokonano przywozu tych towarów. Przewidziane więc w powołanych przepisach warunki umarzania należności celnych mają charakter przedmiotowy (dotyczą towaru) a nie podmiotowy, tj. dotyczący sytuacji dłużnika. Podobnie jak i wyszczególnione w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 września 2003 r. w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych (Dz. U. Nr 170, poz. 1653), inne niż w Kodeksie celnym, wypadki, w których należności celne są umarzane. Na podkreślenie zasługuje również fakt, że zgodnie z art. 246 § 4 Kodeksu celnego należności celne są zwracane lub umarzane na wniosek dłużnika złożony przed upływem 3 lat, licząc od dnia jego powiadomienia o tych należnościach. W tej sytuacji Sąd stwierdza, że ani Kodeks celny, ani akty wykonawcze do Kodeksu celnego nie zawierają przepisów mogących być podstawą umorzenia długu celnego z uwagi na trudną sytuację majątkową, osobistą czy zdrowotną zobowiązanego do zapłaty cła, czy z innych przyczyn leżących po stronie podmiotu zobowiązanego do uregulowania długu celnego. Brak jest zatem podstawy prawnej do wnioskowanego umorzenia długu celnego, ze względu na podnoszone we wniosku okoliczności. Stan faktyczny ustalony w niniejszej sprawie pozwala na stwierdzenie, że w oparciu o powyższe przepisy prawa, wniosek skarżącego o umorzenie należności celnych, był już przedmiotem oceny Dyrektora Izby Celnej w Ł., który mocą ostatecznej decyzji z dnia [...]r., nr [...], odmówił ich umorzenia. Również wniosek o umorzenie odsetek od należności celnych, został rozstrzygnięty ostateczną decyzją Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...]r., nr [...]. Skarżący wywodzi swoje roszczenie umorzenia należności celnych z art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), podkreślając, iż w świetle tej regulacji prawnej wniosek o umorzenie może być składany wielokrotnie z uwagi na sytuację majątkową, osobistą, rodzinną, zdrowotną zobowiązanego. W ocenie skarżącego z oczywistych względów okoliczności faktyczne obu wniosków (aktualnego i poprzedniego z 2004 roku), choćby w związku z upływem 8 lat muszą się różnić. Istotnie art. 67a § 1 pkt 3 ustawy – Ordynacja podatkowa przewiduje możliwość umorzenia w całości lub w części zaległości podatkowych, odsetek lub opłat prolongacyjnych w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Na tle tego przepisu sądy administracyjne stoją na stanowisku, że wniosek o umorzenie zaległości podatkowej można składać wielokrotni, ilekroć w sprawie wystąpią nowe okoliczności mające wpływ na aktualną sytuację materialną, zdrowotną, rodzinną zobowiązanego. Rozstrzygnięcie w tym zakresie nie posiada bowiem waloru res iudicata. O tym jednak, czy przepisy Ordynacji podatkowej mają zastosowanie przy wydawaniu określonych decyzji stanowi ustawa i regulacji w tym zakresie nie można domniemywać. Takim przepisem ustawowym wskazującym, że przepisy ustawy – Ordynacja podatkowa stosuje się w sprawach celnych jest art. 262 Kodeksu celnego stanowiący, że do postępowań w sprawach celnych odpowiednie zastosowanie mają przepisy art. 12 oraz działu IV Ordynacji podatkowej. Art. 67a nie jest natomiast zamieszczony w dziale IV Ordynacji podatkowej. Nie sposób więc podzielić poglądu wyrażonego zarówno we wniosku jak i w skardze, że podstawą rozstrzygnięcia powinien być 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej Nie da się tego również wywieść z art. 2 § 2 Ordynacji podatkowej. Art. 2 § 2 ustawy – Ordynacja podatkowa wprawdzie poszerza zakres przedmiotowy stosowania tej ustawy o dział III ( w którym zamieszczony jest art. 67a) również do opłat oraz niepodatkowych należności budżetowych, do których ustalenia lub określenia uprawnione są inne organy podatkowe, jednakże tylko wtedy, gdy odrębne przepisy nie stanowią inaczej. Przepis ten dotyczy więc opłat oraz niepodatkowych należności budżetu państwa, a cło nie jest żadnym z tych świadczeń. Odrębnym przepisem jest zaś w tym wypadku art. 262 Kodeksu celnego, stanowiący, że do postępowania w sprawach celnych stosuje się tylko przepisy art. 12 i działu IV Ordynacji podatkowej (por. wyrok NSA z dnia18 kwietnia 2012r., w sprawie sygn. akt I GSK 116/11 www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego należy stwierdzić, że to przepisy Kodeksu celnego i aktów wykonawczych całościowo regulują problematykę celną, również w zakresie umarzania należności celnych, któremu to zagadnieniu poświęcono przepisy zawarte w dziale V Kodeksu celnego. Brak jest zatem podstaw do zastosowania regulacji zawartej w art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej przy rozpoznawaniu powtórnego wniosku skarżącego o umorzenie należności celnych. Zgodnie z art. 165 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa postępowanie podatkowe wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Gdy żądanie o którym mowa w art. 165 zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania (art. 165a § 1 ordynacji podatkowej). Zwrot ,,nie może być wszczęte należy odnieść przede wszystkim do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania podatkowego stoi na przeszkodzie przepis prawa, bądź poszczególne przepisy, których interpretacja uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny (wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 stycznia 2007 r. sygn. akt III SA/Wa 3288/06, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że organ celny prawidłowo ocenił niedopuszczalność postępowania w przedmiocie umorzenia należności celnych. Złożenie wniosku przez stronę inicjuje bowiem podjęcie przez organ wstępnych czynności. Ocena dotycząca dopuszczalności postępowania musi więc odnosić się do stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dacie wniesienia podania. Przepisy zaś dotyczące dopuszczalności wszczęcia postepowania, jako zawarte w Dziale IV Ordynacji podatkowej mają zastosowanie do postępowań w sprawach celnych. Zasadnie zatem organ uznał, że wobec braku przesłanek podmiotowych umorzenia należności celnych w przepisach Kodeksu celnego regulujących kwestie umorzenia należności celnych, wobec rozpoznawania już wcześniej identycznego wniosku skarżącego zakończonego wydaniem ostatecznych decyzji, należało odmówić wszczęcia postepowania. Tym bardziej, że jak wyjaśniono wskazana przez skarżącego we wniosku podstawa prawna rozpoznania jego żądania, wynikająca z Ordynacji podatkowej, z przyczyn podniesionych wyżej, nie mogła mieć zastosowania. Jeszcze raz należy podkreślić, że użyty w art. 165a Ordynacji podatkowej zwrot "nie może być wszczęte" należy odnieść przede wszystkim do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania podatkowego stoi na przeszkodzie przepis prawa, bądź poszczególne przepisy, których interpretacja uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił. A. B.