III SA/Łd 579/13

Dnia 5 września 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Krzemieniewska po rozpoznaniu w dniu 5 września 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosków D. G. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata oraz o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi D. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za miesiące styczeń, luty, marzec i maj 2007 r. p o s t a n a w i a: 1. odmówić przywrócenia terminu do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy; 2. odmówić skarżącemu – D. G. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. D. G. wniósł do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za miesiące styczeń, luty, marzec i maj 2007 r. W skardze zawarł wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca wskazał, iż jest osobą bezrobotną, nie osiąga dochodów, nie posiada majątku. Pozostaje na utrzymaniu rodziców, u których mieszka. Z uwagi na fakt, że oświadczenie skarżącego okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, zarządzeniem Referendarza sądowego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 1 lipca 2013 r., skarżący został wezwany do złożenia wyciągów bankowych, których jest posiadaczem lub współposiadaczem za ostatnie 3 miesiące a także informacji o posiadanych lokatach bankowych i zaciągniętych kredytach, nadesłania informacji o stanie cywilnym ze wskazaniem posiadanego majątku, i osiąganych dochodów, bez względu na ustrój majątkowy między małżonkami oraz informacji o stanie majątkowym rodziców, na których utrzymaniu pozostaje w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Pismo sądowe zawierające wezwanie zostało uznane za doręczone w dniu 18 lipca 2013 r. W związku z faktem, iż skarżący nie przedstawił żadnych wymaganych informacji i dokumentów, postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2013 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Powyższe postanowienie zostało doręczone skarżącemu w dniu 20 sierpnia 2013 r. W dniu 27 sierpnia 2013 r. skarżący złożył do Sądu sprzeciw od powyższego postanowienia. Jednocześnie złożył wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż nie wypełnił zarządzenia referendarza sądowego bez swej winy, bowiem w jego skrzynce pocztowej nie było awiza. Skarżący wskazał, iż już kilkakrotnie wcześniej zdarzało się, że kierowana do niego korespondencja ginęła ze skrzynki pocztowej. Ponadto wskazał, że pozostaje z żoną w faktycznej separacji, posiadają rozdzielność majątkową od 2000 roku, nie mieszkają razem. Żona skarżącego oświadczyła, że oświadczenie o stanie majątkowym i dokumenty może udostępnić skarżącemu jedynie na wezwanie Sądu. Skarżący poinformował, ze nie posiada żadnego konta bankowego, lokat ani kredytów. Posiada zadłużenie w Izbie Celnej w związku ze sprawami rozpatrywanymi przed WSA. Rodzice, którzy pomagają skarżącemu są emerytowanymi rolnikami, nie posiadają kont bankowych, zamieszkują na terenie gospodarstwa rolnego w domku stanowiącym ich własność, nie posiadają żadnego wartościowego majątku. Do pism skarżący załączył akt notarialny w postaci umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 21 września 2000 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 86 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako "p.p.s.a." sąd na wniosek strony postanowi przywrócenie terminu, jeżeli bez swojej winy nie dokonała ona w terminie czynności w postępowaniu sądowym. Stosownie do art. 87 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w tym uchybieniu. Z przepisu tego wynika ponadto, że równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Wniosek o przywrócenie terminu powinien zatem powoływać okoliczności wskazujące na brak winy strony w uchybieniu terminu, które zapewniają uprawdopodobnienie zasadności tego wniosku. W ocenie Sądu skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu, gdyż okoliczności podane we wniosku o przywrócenie terminu nie dają podstaw do przyjęcia, że uchybienie było niezawinione. Kryterium braku winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania staranności przy dokonywaniu czynności. Powszechnie przyjmuje się - jako kryterium przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu procesowego - obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 1972r., sygn. akt II CRN 448/71, OSPiKA 1972/7-8/144)/. Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998r., sygn. akt II CKN 8/98, LEX nr 50679). W rozpoznawanej sprawie skarżący uchybił terminowi do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy z przyczyn, które nie sposób uznać za niezawinione. W myśl art. 73 p.p.s.a. w razie niemożności doręczenia adresatowi pisma osobiście lub sposób zastępczy, pismo takie składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy, a zawiadomienie o tym umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. W tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia tego okresu. Ustawodawca ustanawia w cytowanym przepisie domniemanie faktyczne doręczenia pisma, o ile zostaną spełnione warunki w przepisie tym przewidziane. Jak wynika z treści znajdującej się w aktach sprawy koperty zawierającej wezwanie do uzupełnienia oświadczenia o majątku i dochodach, przesyłka została dwukrotnie awizowana: w dniu 4 lipca 2013 r. i 12 lipca 2013 r. Domniemanie faktyczne wynikające z art. 73 p.p.s.a. może być obalone wówczas, gdy adresat pisma wykaże, że dane wynikające z dowodu doręczenia nie są zgodne z rzeczywistością. W rozpoznanej sprawie twierdzenia skarżącego w tym przedmiocie nie zostały zobiektywizowane, w szczególności poprzez zainicjowanie wszczęcia stosownego postępowania wyjaśniającego przed organami pocztowymi. Z tego też względu nie można przyjąć, że w sposób skuteczny mogły one obalić domniemanie doręczenia pisma, wynikające z art. 73 p.p.s.a. Z pewnością takiego przeciwdowodu nie stanowi oświadczenie skarżącego o braku awizo w skrzynce oraz stwierdzenie, iż wcześniej zdarzały się przypadki ginięcia korespondencji ze skrzynek pocztowych w okolicy, w której mieszka. Sąd nie ma w niniejszej sprawie podstaw do tego, żeby kwestionować prawidłowość doręczenia. Skarżący miał bowiem świadomość, że złożenie przez niego skargi do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego skutkować będzie wszczęciem określonych procedur sądowych, W takiej sytuacji należyta dbałość w prowadzeniu własnych spraw wymagała od niego podjęcia odpowiednich działań, gwarantujących zabezpieczenie swoich interesów. Zapobiegliwość w postaci zobowiązania domowników do odbierania kierowanej do niego korespondencji czy też zasięganie informacji w urzędzie pocztowym o kierowanych do niego przesyłkach, umożliwiłaby mu dochowanie terminu do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy. Natomiast przechodząc do oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy należy wskazać, iż zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Z 2012 r. poz. 270 t.j.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zatem strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Analiza przedstawionych przez skarżącego informacji, zawartych w składanym urzędowym formularzu, daje podstawy do twierdzenia, iż wniosek skarżącego nie może zostać uwzględniony. Stosownie bowiem do treści art. 252 § 1 p. p. s. a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Z kolei zgodnie z art. 255 p. p. s. a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z tym należy podkreślić, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. W rozpatrywanej sprawie wnioskodawca w złożonym na formularzu wniosku nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku swego koniecznego utrzymania. Nie zadośćuczynił bowiem wezwaniu z dnia 1 lipca 2013 r., stąd ocena jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych została dokonana na podstawie danych zawartych we wniosku, uwzględniając okoliczności wskazane w sprzeciwie. D. G. nie ujawnił na potrzebę rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy niezbędnych w tym zakresie dokumentów, uniemożliwił w ten sposób Sądowi ustalenie kwestii zasadniczych. Zarówno uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i sprzeciwu uznać należało za niewystarczające. Skarżący przedstawił jedynie umowę małżeńską wyłączającą wspólność ustawową, w jakiej pozostaje z żoną od 2000 r., nie przedstawił natomiast żadnych innych dokumentów, np. dotyczących dochodów osiąganych przez rodziców, na których utrzymaniu pozostaje. Skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 19 kwietnia 2012 r. sygn. akt II FZ 170/12, LEX nr 1137689). Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł w punkcie 1 postanowienia na podstawie art. 86 § 1 w związku z art. 87 p.p.s.a., zaś w punkcie 2 – na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 tej ustawy.