III SA/Łd 59/19

Dnia 3 lipca 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Furmanek Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Blanka Kuźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2019 roku sprawy ze skargi A. Ł. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...]. Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art.138 § 1 pkt.1 K.p.a. w związku z art.83 ust.4 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2017r. poz.1778 ze zm.) utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności na ubezpieczenie społeczne za okres: 04.2011 – 07.2011, 10.2011 – 11.2012, 04.2013 – 07.2013 w kwocie 3629,95 zł oraz na ubezpieczenie zdrowotne za okres: 04.2011 – 08.2011, 10.2011 – 11.2012, 06.2013 – 07.2013 w kwocie 1670,78 zł za osoby zgłoszone do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. W uzasadnieniu organ administracji przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy podniósł, że w dniu 9 maja 2018r. A. Ł. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych a także odsetek za zwłokę w ich zapłacie. Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności na ubezpieczenie społeczne za okres: 04.2011 – 07.2011, 10.2011 – 11.2012, 04.2013 – 07.2013 w kwocie 3629,95 zł oraz na ubezpieczenie zdrowotne za okres: 04.2011 – 08.2011, 10.2011 – 11.2012, 06.2013 – 07.2013 w kwocie 1670,78 zł za osoby zgłoszone do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. A. Ł. wniósł o ponowne rozpoznanie sprawy. Decyzją z dnia [...] ZUS utrzymał w mocy własną decyzję z [...] W uzasadnieniu podniesiono, że postępowanie w sprawie umorzenia składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek nie może zostać wszczęte z uwagi na brak przepisów prawa, które byłyby dla Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podstawą dla podjęcia rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia bądź odmowy umorzenia tych składek. Zgodnie bowiem z art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29 tejże ustawy. W związku z czym składek tych nie można umorzyć ani odmówić ich umorzenia. W stosunku do tych składek niedopuszczalne jest badanie istnienia przesłanek umorzenia należności przewidzianych w art.28 s.u.s. Uzasadniona jest zatem odmowa wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia tych należności przewidziana w art. 61a § 1 K.p.a. a mianowicie brak merytorycznej podstawy do rozpoznania wniosku w zakresie składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. Mając to na uwadze organ administracji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Na wymienioną decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł A. Ł. podnosząc, że jest ona dla niego krzywdząca. Skarżący jest w bardzo trudnej sytuacji materialnej. W stosunku do niego i jego rodziny zachodzi całkowita nieściągalność i ważny interes co uzasadnia umorzenie całej zaległości składkowej. Organ administracji w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko przedstawio0ne w uzasadnieniu zaskarż onej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona aczkolwiek z innych przyczyn niż podniesione w skardze. Zgodnie z treścią art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(Dz.U. z 2012r. poz.270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art.145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1./ uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi: a./ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy b./ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego c./ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy 2./ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach 3./ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 205 z 2009r. poz.1585 z późn. zm.), zwana dalej s.u.s. Zgodnie z treścią art.28 ust.2 ustawy z 13 października 1998r. należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust.3a. W myśl art.28 ust.3 wymienionej ustawy całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zgodnie z treścią art.28 ust.3a wymienionej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na §te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z treścią art.30 s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art.28. W myśl art.32 wymienionej ustawy do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest odmowa wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz na ubezpieczenie zdrowotne za okresy wskazane w decyzji za osoby zgłoszone do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Organ rentowy oparł swoje rozstrzygnięcie na treści przepisu art.30 s.u.s. z którego wynika, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się instytucji ich umorzenia. Przepis art.30 s.u.s. dotyczy jednak tylko samych "składek" a nie "należności z tytułu składek". W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się wymóg ścisłej interpretacji art.30 s.u.s. Zawarte w powołanym przepisie pojęcie "składki" nie może być utożsamiane z pojęciem "należności z tytułu składek", które jest pojęciem szerszym i w myśl art. 24 ust. 2 s.u.s. poza samymi składkami obejmuje także odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia oraz opłatę dodatkową. W ocenie sądu, użycie przez ustawodawcę w treści art. 24 ust. 2 s.u.s. terminu "należności" (w liczbie mnogiej) oznacza, że wszystkie elementy w nim wymienione, tj. składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, są należnościami z tytułu składek (podob. wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2009 r., II GSK 679/08; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 5 maja 2010 r., III SA/Gl 105/10; wyrok WSA w Łodzi z dnia 31 marca 2016 r., III SA/Łd 142/16; wyrok WSA w Łodzi z dnia 16 lutego 2017 r., III SA/Łd 1090/16- www.cbois.nsa.gov.pl). Powyższe oznacza, że pozostałe należności z tytułu składek w części finansowanych przez zatrudnionych pracowników, poza samymi składkami, które finansują sami ubezpieczeni, mogą stanowić przedmiot postępowania administracyjnego dotyczącego ich umorzenia, odroczenia ich płatności, czy też rozłożenia na raty. Zasadność powyższego potwierdza także treść art. 24 ust. 9 s.u.s., zgodnie z którym odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne oraz dodatkowa opłata finansowane są w całości z własnych środków przez płatnika składek. W rozpoznawanej sprawie decyzja z dnia [...] zawiera błędne rozstrzygnięcie, że odmawia się wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności za osoby zgłoszone do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych, na ubezpieczenie społeczne i na ubezpieczenie zdrowotne. Użycia w decyzji sformułowania "należności...na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne" oznacza, że ZUS odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wszystkich należności z tytułu składek w części finansowanej przez pracowników a więc zarówno składek jak i odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i opłaty dodatkowej. Faktycznie inne należności niż składki (tj. odsetki, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane. Nie mogą być umarzane jedynie same składki co wynika wprost z treści art.30 s.u.s. W decyzji z dnia 16 sierpnia 2018r. organ rentowy winien odmówić wszczęcia postępowania w części dotyczącej umorzenia "składek" a nie "należności....na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne" finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Rozstrzygnięcie w wymienionej decyzji, w ocenie sądu, jest nieprawidłowe. Wadliwości decyzji w tym zakresie nie może konwalidować treść uzasadnienia decyzji, w której podniesiono, że nie mogą być umarzane składki w części finansowanej przez ubezpieczonych pracowników niebędących płatnikami tych składek. Treść rozstrzygnięcia w decyzji z 16 sierpnia 2018r. jest jasna i wynika z niej, że odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia "należności....na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne" a więc zarówno samych składek jak i odsetek, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i opłaty dodatkowej. Faktycznie inne należności niż składki mogą być umarzane. Reasumując sąd uznał, że skarga jest uzasadniona. Organ rentowy naruszył przepis art.61a § 1 K.p.a. oraz art.28 ust.2 i 3 s.u.s. co miało wpływ na wynik sprawy. Mając to na uwadze, na podstawie art.145 § 1 pkt.1a.) i c.) p.p.s.a., sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS z [...] Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji winien wziąć pod uwagę rozważania zawarte w niniejszym uzasadnieniu. AK