III SA/Łd 590/08

Dnia 12 lutego 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), Asesor WSA Ewa Alberciak, Protokolant Referendarz Sądowy Robert Adamczewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2009 roku sprawy ze skargi K. S.-M. na orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie uchylenia orzeczenia o wymierzeniu kary dyscyplinarnej 1/ stwierdza nieważność zaskarżonego orzeczenia oraz poprzedzającego je orzeczenia Dyrektora Aresztu Śledczego z dnia [...] [...], znak [...]; 2/ orzeka, że zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku; 3/ zasądza od Sądu Dyscyplinarnego przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej w Ł. na rzecz K. S.-M. kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania III SA/Łd 590/08 UZASADNIENIE Orzeczeniem z dnia [...] Sąd Dyscyplinarny przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej w Ł., działając na podstawie art. 127 ust. 2 i art. 132 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 207 poz. 1761 ze zm.) oraz § 9 ust. 1 pkt 5 i § 52 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996 r. w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy służby Więziennej (Dz.U. Nr 135 poz. 634 ze zm.) uchylił orzeczenie Dyrektora Aresztu Śledczego w Ł. z dnia [...] o wymierzeniu K. S. kary dyscyplinarnej nagany i umorzył postępowanie dyscyplinarne. Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny. Wyrokiem z dnia 16 października 2007 r., sygn. akt III SA/Łd 572/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżone orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej w Ł. z dnia [...] oraz poprzedzające je orzeczenie Dyrektora Aresztu Śledczego w Ł. z dnia [...] r. wydane w przedmiocie wymierzenia K. S. kary dyscyplinarnej ostrzeżenia o niepełnej przydatności do służby. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, w dniu [...] r. Dyrektor Aresztu Śledczego w Ł. wymierzył K. S. karę dyscyplinarną nagany. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie Dyrektor Aresztu Śledczego wskazał, iż K.S. pełniąca służbę asystenta ambulatorium i izby chorych Aresztu Śledczego w Ł., odmówiła wykonania polecenia służbowego polegającego na realizacji pisma Prokuratury Apelacyjnej w Ł.z dnia [...] r., dotyczącego wniosku o przeprowadzenie badań lekarskich osadzonemu aresztantowi. Powyższe w ocenie organu administracji stanowiło naruszenie przepisu art. 125 ust. 3 pkt 2 ustawy o Służbie Więziennej i uzasadniało wymierzenie kary dyscyplinarnej nagany na podstawie art. 126 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy. W zażaleniu na powyższe orzeczenie K. S. zarzuciła nieważność postępowania wskutek obrazy przepisów prawa, a w szczególności naruszenie gwarantowanego jej przez Konstytucję RP oraz przepisy proceduralne prawa do obrony. Ponadto skarżąca podniosła zarzut nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz brak wnikliwej oceny zebranego materiału dowodowego. Wskazała też na naruszenie przepisów prawa materialnego, jak również zasad Kodeksu Etyki Lekarskiej. Wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i o umorzenie postępowania wobec braku znamion zarzucanego jej czynu. Orzeczeniem z dnia [...] r. Sąd Dyscyplinarny przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej w Ł. uchylił zaskarżone orzeczenie i umorzył postępowanie dyscyplinarne. W uzasadnieniu orzeczenia organ odwoławczy stwierdził, że czyn popełniony przez K. S. miał miejsce w dniu [...] r. Zgodnie z art. 127 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej nie można wymierzyć kary dyscyplinarnej po upływie 3 lat od dnia popełnienia czynu podlegającego odpowiedzialności dyscyplinarnej. Z uwagi na powyższe organ orzekł o uchyleniu zaskarżonego orzeczenia i umorzył postępowanie. Na powyższe orzeczenie K. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Skarżąca zarzuciła rażące naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego, a w szczególności: - art. 10 , art. 40 § 2, art. 79, art. 86 Kpa, a w konsekwencji art. 42. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez pozbawienie jej prawa do obrony polegającego na zaniechaniu obowiązku powiadamiania ustanowionego pełnomocnika o podejmowanych czynnościach procesowych; - art. 6, art. 7, art. 8 , art. 75 § 1, art. 77 § 1 i § 2, art. 78 § 2 , art. 80 Kpa. oraz § 16 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996 r. w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej poprzez zaniechanie obowiązku zebrania i wnikliwej oceny materiału dowodowego; - art. 6, art. 10 i art. 54 Kodeksu Etyki Lekarskiej; - art. 58 ust. 2 i art. 125 ust. 3 pkt 2 ustawy o Służbie Więziennej. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia oraz poprzedzającego je orzeczenia organu I instancji i umorzenie postępowania z uwagi na brak znamion czynu zabronionego w zachowaniu obwinionej. W ocenie pełnomocnika skarżącej rażące naruszenie prawa, którego dopuścił się organ, wskazuje, iż pomimo wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, prowadzone postępowanie dyscyplinarne nadal było ukierunkowane na dowiedzenie winy i ukaranie skarżącej. Na powyższe wskazuje również fakt przewlekania sprawy, zaniechanie merytorycznego rozpoznania zarzutów podnoszonych przez stronę, jak również wskazane wcześniej pozbawienie prawa do obrony. W odpowiedzi na skargę Sąd Dyscyplinarny przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej w Ł. wniósł o jej odrzucenie argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. W dniu 12 lutego 2009 r., na rozprawie pełnomocnik skarżącej oświadczyła, że w toku postępowania administracyjnego prowadzonego po wydaniu wyroku z dnia 16 października 2007r. nie była jej doręczana korespondencja. Otrzymała jedynie fax z dnia 10 kwietnia 2008 r. Wskazała też, iż gdyby była obecna podczas dokonywanych przez organ czynności wnosiłaby o umorzenie postępowania z uwagi na brak winy swojej mocodawczyni. Zdaniem pełnomocnika skarżącej zaskarżone orzeczenie pozbawia skarżącą możliwości otrzymania jakiegokolwiek awansu w Służbie Więziennej. Skarżąca po okazaniu jej przez Sąd protokołu zaznajomienia obwinionej z aktami sprawy w dniu 19 czerwca 2008 r. (k. 184 akt administracyjnych) potwierdziła, iż przedstawiono jej taką dokumentacją, dotyczącą stron 1 -184. Wyjaśniła ponadto, że okazano jej o wiele grubszą teczkę dokumentów niż załączona do akt sądowoadministracyjnych. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem , jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 wskazanej wyżej ustawy). Badając legalność zaskarżonej decyzji sąd administracyjny ocenia czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W myśl art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [p.p.s.a.] (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie : 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego , c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach ; 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając skargę, w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, że zaskarżone orzeczenie wydane zostało z rażącym naruszeniem przepisów prawa procesowego, a w szczególności art. 10, art. 32, art. 79 Kpa., co w myśl art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. skutkuje stwierdzeniem jego nieważności. Jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego jest zasada czynnego udziału strony w postępowaniu, w myśl której organy administracji obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Realizację powołanej zasady czynnego udziału strony stanowi przepis art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) – zwanej dalej Kpa., nakładający na organy administracji publicznej obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz umożliwienie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji. Należy mieć również na uwadze, iż zasada czynnego udziału strony w postępowaniu jest nierozerwalnie związana z prawem obwinionego do obrony. Jak wynika z treści art. 32 Kpa. strona postępowania może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. Przyjąć zatem należy, iż od dnia powiadomienia organu o ustanowieniu pełnomocnika powinien on mieć zapewniony czynny udział w toczącym się postępowaniu tak samo jak strona. Pominięcie ustanowionego pełnomocnika w czynnościach postępowania jest równoznaczne z pominięciem strony tego postępowania, a postępowanie przeprowadzone z naruszeniem ogólnej zasady udziału strony w postępowaniu jest postępowaniem wadliwym w zakresie ciążącego na organie obowiązku zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu. Nadto niweczy to skutki staranności strony w dążeniu do ochrony swych praw i interesów , jak również otrzymania takiej ochrony prawnej jaką powinna ona uzyskać w państwie prawa. (por. postanowienie SN z dnia 9 września 1993 r., III ARN 45/93, publ. OSNCP 1994 /5/112; podob. wyrok NSA z dnia 16 czerwca 1998 r., III SA 1597/96, LEX nr 35482; wyrok NSA z dnia 31 maja 2000 r., I SA/wr 2034/97, LEX 43050). W myśl powołanego wcześniej art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienia stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kpa lub w innych przepisach. Natomiast przepis art. 156 § 1 pkt 2 Kpa stanowi, iż jedną z przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji jest jej wydanej bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Podkreślenia wymaga, iż jako rażące naruszenie kwalifikowane są nie tylko naruszenia przepisów prawa materialnego, lecz także przepisy kompetencyjne , jak również przepisy procesowe, co oznacza wyjście poza ramy wąsko rozumianego stosunku materialnoprawnego nawiązywanego na podstawie decyzji administracyjnej. Zarówno doktryna prawa, jak i wypracowane orzecznictwo sądów administracyjnych przyjmuje, iż rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość decyzji skutkiem naruszenia norm prawnych regulujących działania administracji publicznej w indywidualnych sprawach, w szczególności przepisów prawa procesowego oraz materialnego, o szczególnym ciężarze gatunkowym. Wady te powstają w wyniku naruszenia prawa w toku czynności zmierzających do wydania decyzji lub w wyniku załatwienia sprawy wydaniem decyzji. Mówiąc inaczej rażące naruszenie prawa zachodzi w przypadku gdy czynność zmierzająca do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części. Nie chodzi przy tym o błędy w wykładni prawa, lecz o przekroczenia prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. (por. B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz., Wydawnictwo C.H. BECK, Warszawa 1996 r. , s. 717, 720; wyrok NSA z dnia 14 marca 2008 r., II OSK 241/2007, LexPolonica nr 1960775). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż organy administracji publicznej, nie powiadamiając ustanowionego w sprawie pełnomocnika skarżącej o podejmowanych w toku postępowania czynnościach procesowych, niewątpliwie dopuściły się rażącego naruszenia prawa procesowego. W szczególności rażąco naruszyły art. 10 Kpa. zapewniający stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, osobiście bądź przez swojego pełnomocnika, a co za tym idzie pozbawiły skarżącą prawa do obrony. Bezspornym jest, iż skarżąca w toczącym się postępowaniu dyscyplinarnym ustanowiła pełnomocnika w osobie adwokat G. W. (akta administracyjne, teczka oznaczona 4/2006, brak nr strony). Zatem od dnia powiadomienia organu administracji o ustanowieniu zastępcy procesowego, pełnomocnik skarżącej winien mieć zapewniony czynny udział w toczącym się postępowaniu na równi ze skarżącą. Tymczasem jak wynika z akt sprawy, a także z wyjaśnień strony skarżącej, pełnomocnik K. S. nie brał udziału we wszystkich czynnościach procesowych podejmowanych w toku postępowania dyscyplinarnego, jak również nie był powiadamiany o terminie ich przeprowadzenia. Jedynie w dniu 19 czerwca 2008 r. , wypełniając dyspozycję par. 19 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996 r. w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz.U. Nr 135 poz. 634 ze zm.), organ prowadzący sprawę zapoznał skarżącą oraz jej pełnomocnika z materiałem dowodowym zgromadzonym w aktach oznaczonych [...]. zawierających ponumerowane karty 1-184. W ocenie Sądu naruszenie jednej z naczelnych zasad postępowania administracyjnego , to jest zasady czynnego udziału strony w postępowaniu oraz prawa strony do obrony uznać należy za rażące naruszenie prawa. Organ prowadzący postępowanie był w posiadaniu umocowania udzielonego przez skarżącą swojemu pełnomocnikowi. W związku z powyższym zobowiązany był do informowania pełnomocnika strony o czynnościach procesowych i terminie ich przeprowadzenia. Obowiązek ten ciążył na organie pomimo "próśb" skarżącej o nie powiadamianie jej pełnomocnika o czynnościach podejmowanych na wstępnym etapie postępowania, z uwagi na względy finansowe. W tym przypadku organ administracji winien wyjaśnić czy skarżąca cofa udzielone pełnomocnictwo, a jeżeli nie to zawiadomić pełnomocnika skarżącej o terminie podejmowanych czynności procesowych. Fakt ustanowienia pełnomocnika nie wyłącza jednoczesnego, równoległego udziału strony w sprawie. Strona zachowuje prawo do składania wyjaśnień, dokonywania czynności procesowych. Udzielenie pełnomocnictwa nie rodzi również po stronie pełnomocnika obowiązku uczestnictwa w każdej czynności. Zależy to od umowy pomiędzy pełnomocnikiem a jego mocodawcą. Nie mniej jednak w czasie trwania stosunku umocowania, obowiązkiem organu jest informowanie pełnomocnika strony postępowania o dokonywanych czynnościach procesowych. Sąd uznał natomiast za nie trafny zarzut niezastosowania się organu administracji do wytycznych sądu zawartych w wyroku WSA w Łodzi z dnia 16 października 2007 r., sygn. akt III SA/Łd 572/06, a tym samym naruszenia art. 153 p.p.s.a. oraz art. 6, 7, 8, 75 § 1, 77 §1 i § 2 oraz art. 78 § 2 Kpa. Sąd orzekający w powyższej sprawie zobowiązał organ do wyjaśnienia jakie skutki dla zdrowia osadzonego miałaby zmiana procesu leczenia oraz przeprowadzenie badań lekarskich wnioskowanych przez prokuraturę Apelacyjną w Ł.w piśmie z dnia [...] r. Zdaniem Sądu w celu zebrania pełnego materiału dowodowego i wnikliwej jego oceny należało przesłuchać ponownie skarżącą, jak i G. K. – lekarza prowadzącego osadzonego aresztanta. Jak wynika z akt sprawy organ administracji przesłuchując ponownie skarżącą oraz lekarza prowadzącego aresztanta (k. 167 , k. 159 akt administracyjnych) zastosował się do wytycznych zawartych w wyroku z dnia 16 października 2007 r. Z uwagi na stwierdzone rażące naruszenie przepisów prawa procesowego Sąd odstąpił od oceny zarzutów dotyczących naruszenia wskazanych przez stronę przepisów prawa materialnego. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 135 p.p.s.a stwierdził nieważność zaskarżonego orzeczenia i poprzedzającego je orzeczenia Dyrektora Aresztu Śledczego w Ł. z dnia [...] r. O wykonalności zaskarżonego aktu Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. T.P.