III SA/Łd 602/15

Dnia 11 września 2015 roku Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 11 września 2015 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku D.H. o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D.H. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. lf III SA/Łd 602/15 Uzasadnienie D.H. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi zwolnienie go od kosztów sądowych ponad kwotę 1350 zł, w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, a także z dodatkowych dokumentów złożonych na wezwanie referendarza sądowego, wynika, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Skarżący posiada udział 1/2 w 60-metrowym domu, posiada także gospodarstwo rolne o powierzchni 11 ha oraz dzierżawi grunty rolne o powierzchni 50,37 ha. Prowadzi również działalność gospodarczą, która do końca maja 2015 r. przyniosła mu 3759,79 zł dochodu. W 2014 r. dochód z działalności gospodarczej wyniósł 30 629,18 zł (przychód to kwota 207 354,20 zł, a koszty jego uzyskania to 176 725,02 zł). Skarżący zadeklarował, że w związku ze zmianą upraw gospodarstwo rolne nie przyniosło dochodów, a dopłaty do produkcji rolnej w całości zostały przeznaczone na pokrycie kosztów dzierżawy i utrzymanie gospodarstwa w dobrej kulturze rolnej. Dopłaty te za 2014 r. (otrzymane w 2015 r.) łącznie wyniosły 89 582,29 zł (11435,42 zł z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, 76 686,34 zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej i 1460,53 zł z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej). Dopłaty te zostały przyznane za areał ok. 100 ha, który skarżący uprawiał w 2014 r., obecnie od marca 2015 r., wedle deklaracji skarżącego, zmniejszył ilość dzierżawionych gruntów do 50 ha, z czynszem dzierżawnym wynoszącym 37 777,50 zł rocznie (750 zł za ha). Wykazując swoje stałe miesięczne koszty utrzymania, skarżący stwierdził, że nie stać go na uiszczenie całości kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w kwocie 5400 zł. Zadeklarował, że jest w stanie uiścić 1350 zł i taką kwotę wpłacił tytułem częściowego uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie uczynił zadość tym wymaganiom. Niewątpliwie skarżący nie jest osobą ubogą, która do dochodzenia swoich praw przed sądem wymaga pomocy Państwa. Skarżący prowadzi dobrze prosperującą działalność gospodarczą, która w 2014 r. przyniosła ponad 200 000 zł przychodów. Do końca maja 2015 r. przychód jego firmy wyniósł ponad 80 000 zł. Oznacza to, że firma generuje znaczne obroty. Oczywiście, księgowy dochód firmy jest mniejszy, pomniejszony o koszty uzyskania przychodu, ale należy pamiętać, że nawet strata z prowadzonej działalności gospodarczej jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami i nie oznacza automatycznie braku środków finansowych na pokrycie kosztów postepowania (por. postanowienia NSA: z dnia 24 czerwca 2008 r., I FZ 260/08, i z dnia 22 marca 2011 r., II GZ 112/11). Ponadto skarżący prowadzi duże gospodarstwo rolne, które niewątpliwie również przynosi znaczne dochody. Wprawdzie skarżący twierdzi, że w bieżącym roku zmienił rodzaj upraw, co spowodowało, że gospodarstwo nie przyniosło zysku, trudno jednak przyjąć, by prowadzone w gospodarstwie rolnym inwestycje, mające niewątpliwie podnieść jego dochodowość, mogły być uzasadnieniem dla przyznania mu prawa pomocy. Należy również podkreślić, że skarżący złożył do organu skargę w dniu 25 maja 2015 r., a wiec wiedział już wówczas o konieczności poniesienia kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi, a w dniu 2 czerwca 2015 r. otrzymał 78 146,87 zł tytułem dopłat obszarowych. Kolejne dopłaty, w wysokości 11 435,42 zł, pojawiły się na koncie skarżącego w dniu 15 czerwca 2015 r. Nie ulega zatem wątpliwości, że w momencie powstania obowiązku poniesienia kosztów sądowych związanych z wniesioną skargą, skarżący dysponował środkami na ich pokrycie. Bez znaczenia są przy tym argumenty, że całość dopłat przeznaczył na utrzymanie gospodarstwa w dobrej kulturze rolnej i na pokrycie kosztów dzierżawy. Przede wszystkim dopłaty otrzymał za areał 100 ha, podczas gdy w momencie wypłaty dysponował już połową tej powierzchni. Zatem wysokość dopłat była dostosowana do większej powierzchni gospodarstwa i niewątpliwie nie musiała być w całości wykorzystana na utrzymanie areału o połowę mniejszego. Nie do przyjęcia jest również sytuacja, by uznać za dopuszczalne dysponowanie posiadanymi środkami w taki sposób, by jedne wydatki były uznane za priorytetowe, a przy konieczności poniesienia innych (w tym przypadku kosztów sądowych) posiłkować się pomocą Państwa. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć bowiem pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W tym kontekście trudno uznać skarżącego za osobę ubogą, pozbawioną majątku. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. lf