III SA/Łd 628/05

Dnia 6 czerwca 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Asesor WSA Ewa Alberciak (spr.), Protokolant Pomocnik sekretarza sądowego, Jarosław Moraczewski, po rozpoznaniu w Łodzi na rozprawie w dniu 6 czerwca 2007 roku sprawy ze skargi B. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokatowi S. N. prowadzącemu kancelarię adwokacką przy ulicy P. 165/169 w Ł. kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług według obowiązującej stawki przewidziane dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym skarżącemu B. K. i kwotę powyższą nakazuje wypłacić adwokatowi S. N. z funduszów Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. III SA/Łd 628/05 UZASADNIENIE B. K. wniósł skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] roku orzekającą o wymeldowaniu skarżącego z lokalu nr 18 przy ulicy Ż. 27 w Ł. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny: W dniu 28 grudnia 2004 roku L. K., właściciel lokalu przy ulicy Ż. 27 m 18/18a, złożył wniosek o wymeldowanie B. K. z tegoż lokalu, wskazując między innymi, że B. K. od co najmniej 1978 roku nie zamieszkuje w lokalu. Wnioskodawca wyjaśnił także, że w 1978 roku lokale 18 i 18a połączono i zostały one nabyte od Skarbu Państwa przez jego matkę Z. K.. Decyzją z dnia [...] roku Prezydent Miasta Ł. orzekł o wymeldowaniu B.K. z pobytu stałego w lokalu nr 18 przy ulicy Ż. 27. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ wskazał, że B. K. w lokalu nie zamieszkuje co najmniej od 1977 roku, co jest poza sporem. Od 1986 roku strona odbywa w zakładzie karnym karę 25 lat pozbawienia wolności. Organ I instancji ustalił także, że w czerwcu 1977 roku S. F., matka skarżącego, wyprowadziła się i zdała przedmiotowy lokal. W lokalu pozostał zameldowany odbywający karę pozbawienia wolności B. K.. W listopadzie 1977 roku lokal oznaczony nr 18 został przydzielony jako izba przyległa A. W., zajmującej lokal nr 18a, która to w 1978 roku wykupiła lokal oznaczony nr 18/18a od gminy. W chwili obecnej właścicielem spornego lokalu jest L. K.. Organ I instancji wskazał także, że od 1977 roku do czasu swojego ostatniego osadzenia w 1986 roku B. K. posiadał status osoby wolnej (przebywał poza zakładem karnym). Wiedział zatem, że dysponentem lokalu stała się nowa rodzina i nie jest możliwy jego powrót do lokalu. Skarżący świadomy swojej sytuacji życiowej nie podjął żadnych działań prawnych umożliwiających mu powrót do miejsca swojego zameldowania. Organ I instancji podniósł także, że przed popełnieniem ostatniego zabronionego czynu i długotrwałym osadzeniem, B. K. zamieszkiwał w lokalu przy ulicy Ż. 45 m 30 w Ł.. W odwołaniu od powyższej decyzji B. K. wniósł o jej uchylenie i umorzenie postępowania, wskazując między innymi, że w 1977 roku, po tym jak jego matka S. F. opuściła przedmiotowy lokal, został on jego głównym najemcą. Decyzją z dnia [...] roku Wojewoda [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, przesłanka opuszczenia miejsca pobytu stałego winna być rozumiana jako rezygnacja z posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu oraz dobrowolne wyprowadzenie się. Oznacza to, że opuszczenie lokalu ma miejsce wówczas, gdy osoba zainteresowana dobrowolnie rezygnuje z zamieszkiwania w lokalu, definitywnie zrywa w nim wszelkie więzi. Przebywanie poza miejscem stałego zameldowania, uzasadnione względami obiektywnymi, nie jest równoznaczne z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności. Dotyczy to przebywania poza miejscem stałego zamieszkiwania w związku z wykonywaniem pracy, kształceniem się, leczeniem, wypoczynkiem, ze względów rodzinnych, odbywaniem służby wojskowej, pobytem w zakładach karnych i poprawczych itp. Stanowi o tym treść art. 8 ust. 1 ustawy. Nie ulega wątpliwości, że tymczasowe aresztowanie bądź odbywanie kary pozbawienia wolności w zakładzie karnym nie pozwala zakwalifikować związanej z tym nieobecności w lokalu jako opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego bez wymeldowania się. W ocenie organu odwoławczego, w przedmiotowej sprawie sytuacja kształtowała się odmiennie. B. K. od 1986 roku przebywa w zakładzie karnym odbywając tam karę 25 lat pozbawienia wolności. Jednakże w ocenie organu odwoławczego, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala bezsprzecznie stwierdzić, że skarżący opuścił dobrowolnie lokal na kilka lat przed ostatnim osadzeniem w zakładzie karnym. Dowodzi temu w szczególności treść zeznań samego zainteresowanego, z których wynika, że B. K. w 1977 roku był osadzony w jednostce penitencjarnej i po jej opuszczeniu w grudniu 1977 roku nie zamieszkał ponownie w miejscu swego stałego zameldowania w lokalu przy ulicy Ż. 27 m 18 w Ł.. B. K. opuścił lokal w sposób dobrowolny i definitywny. Co prawda z akt sprawy wynika, że ewentualny powrót B. K. do miejsca jego stałego zameldowania był utrudniony. Jednakże po opuszczeniu zakładu karnego w 1977 skarżący nie podjął żadnych środków prawnych celem zmiany wyżej wymienionego stanu rzeczy. Stosownie zaś do utrwalonej linii orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego możliwa do przezwyciężenia w postępowaniu prawnym przyczyna opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, wynikająca z przeszkód faktycznych stosowanych przez najemcę, właściciela lokalu etc., nie wyłącza dopuszczalności instytucji wymeldowania przewidzianej w treści przepisu art. 15 ust. 2 cytowanej powyżej ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W sytuacji, więc, gdy osoba, której dotyczy postępowanie o wymeldowanie, nie podejmowała środków prawnych zmierzających do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i nie powróciła do mieszkania, należy uznać opuszczenie przez nią lokalu jako równoznaczne z opuszczeniem lokalu w rozumieniu wyżej wymienionego przepisu. Wobec powyższego uznać należy, że B. K. pogodził się z zaistniałym stanem rzeczy i dobrowolnie zrezygnował z zamieszkiwania w miejscu swego stałego zameldowania. Powyższy wniosek potwierdza także to, że w okresie od grudnia 1977 roku do momentu osadzenia w zakładzie karnym w 1986 roku B. K. zamieszkiwał w lokalu nr 30 przy ul. Ż. 45. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi B. K. wyjaśnił, że nie mają do niego zastosowania przepisy art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o ewidencji ludności, bowiem nigdy dobrowolnie nie opuścił miejsca swojego zamieszkania. Wszelkie czynności związane ze zmianą właściciela spornego lokalu miały miejsce w czasie, gdy skarżący odbywał wielokrotne kary pozbawienia wolności. Zdaniem skarżącego, u źródła sporu leżą błędne i bezprawne działania organu zarządzającego lokalem, który w 1977 roku przyznał lokal A. W., umożliwiając jej następnie wykupienie go na własność z zasobów gminy. Wyjaśnił nadto, że jego matka wyprowadzając się do mieszkania spółdzielczego w 1977 roku pozostawiła go w spornym lokalu jako jedyną zameldowaną osobę cedując na niego uprawnienia wynikające ze statusu głównego najemcy. Skarżący wyjaśnił, że wyrokami z dnia 16 kwietnia 1977 roku i z dnia 7 września 1977 roku został skazany na karę pozbawienia wolności i zakład karny opuścił dopiero w 1983 roku. Po opuszczeniu zakładu karnego próbował dostać się do bezprawnie, jego zdaniem, zajętego lokalu. Interwencja odbywała się w asyście funkcjonariuszy Milicji. W związku z brakiem możliwości zamieszkania w przedmiotowym lokalu skarżący zajął nielegalnie pustostan przy ul. Ż. 45 i podjął próby odzyskania lokalu składając wiele pism do administracji zarządzającej lokalem przy ulicy Ż. 27. Skarżący na wolności przebywał tylko do 1984 roku, co w połączeniu z nieprzychylnym nastawieniem organów państwowych nie pozwoliło mu na zakończenie sprawy dotyczącej jego lokalu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z przepisami art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Analogiczne unormowanie zawarte zostało w przepisie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. Przeprowadzając taką kontrolę, sąd zgodnie z art. 134 § 1 powołanej ustawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może więc dokonać oceny zaskarżonej decyzji także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała decyzję strona skarżąca. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji stwierdził, iż zaskarżona decyzja, jak również decyzja ją poprzedzająca nie zostały wydane z uchybieniami prawa procesowego czy też prawa materialnego, które spowodowałyby konieczność ich uchylenia. Podstawę prawną rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowił art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.). Zgodnie z treścią tego przepisu organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkich Sądów Administracyjnych prezentowany jest pogląd, iż opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy winno mieć charakter dobrowolny i trwały. Dla wydania zgodnego z prawem rozstrzygnięcia konieczne było zatem przeprowadzenie pełnego i dokładnego postępowania wyjaśniającego zmierzającego do ustalenia, czy obie wskazane wyżej przesłanki zostały spełnione. W toku postępowania organy administracji winny w szczególności zadbać o przestrzeganie zasad wynikających z przepisów art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. W myśl pierwszego z tych przepisów w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis ten nakazuje organom administracji podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. Oznacza, to iż organy administracji państwowej mają obowiązek dążenia do prawdy obiektywnej. Nie mają takiego obowiązku strony postępowania. Strona jest uprawniona, a nie zobowiązana, do przedstawiania dowodów. To organy administracji zobowiązane są do zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Organ administracji jest zobowiązany do podejmowania wszelkich kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i powinien prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębić zaufanie obywateli do państwa (art. 8 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz wyrok NSA OZ w Lublinie z 7 października 1983 roku, SA/Lu 240/83). Obowiązek ten jest realizowany dzięki nakazowi zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia przez organ administracji całego materiału dowodowego. Z kolei, stosownie do treści art. 77 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Oznacza to, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie w sprawie. Z art. 77 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego wynika bowiem obowiązek organu administracji zgromadzenia całego materiału dowodowego, koniecznego do rozstrzygnięcia sprawy, co oznacza obowiązek podjęcia przez organ stosownych działań, między innymi przeprowadzenia z urzędu dowodów służących ustaleniu stanu faktycznego sprawy oraz zażądania od strony przedstawienia dowodów na poparcie jej twierdzeń. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, wyjaśnić należy, że organy orzekające o wymeldowaniu oparły swoje rozstrzygnięcie przede wszystkim na zeznaniach świadków (rodziny i osób znających skarżącego oraz wnioskującego o wymeldowanie), oświadczeniach skarżącego, zgromadzonych dokumentach i informacji o osobie skarżącego uzyskanej z Krajowego Rejestru Karnego. Dowody te należy ocenić jako pełne. W toku postępowania organ I instancji przeprowadził postępowanie zmierzające do uzyskania informacji o przebiegu kar pozbawienia wolności odbywanych przez skarżącego. W dniu 6 stycznia 2005 roku zwrócono się do Krajowego Rejestru Karnego z zapytaniem o informację z Kartoteki Osób Pozbawionych Wolności oraz Poszukiwanych Listem Gończym. Z udzielonej odpowiedzi wynika, że skarżący od dnia 8 lutego 1986 roku odbywa karę 25 lat pozbawienia wolności. Jest to informacja dotyczącego obecnie odbywanej kary i miejsca pobytu osadzonego i nie uwzględnia ona okresu przez rozpoczęciem jej odbywania. Zasadnym dla potrzeb prowadzonego przez organy postępowania było zatem zwrócenie się do Rejestru z zapytaniem o wpisy w kartotece kart rejestracyjnych i zawiadomień, zawierających informacje o osobach odpowiadających na zasadach określonych w Kodeksie karnym, Kodeksie karnym skarbowym oraz Kodeksie wykroczeń, a więc we wskazanej w formularzu zapytania Kartoteki Karnej (art. 13 ust. 1 z dnia 24 maja 2000 roku o Krajowym Rejestrze Sądowym - Dz.U. Nr 50, poz. 580 ze zm.). Akta sprawy wskazują, że organ I instancji powziął wątpliwość, czy dane uzyskane z Rejestru są wystarczające i w związku z tym wystąpił w dniu 18 lutego 2005 roku z ponownym zapytaniem do Rejestru, tym razem dotyczącym Kartoteki Karnej uściślając, że chodzi o ewentualne osadzenie B. K. w latach 1977 – 1984. W odpowiedzi uzyskano informację, że wskazane w zapytaniu postępowanie upoważnia wnioskodawcę do uzyskania informacji tylko z Kartoteki Osób Pozbawionych Wolności oraz Poszukiwanych Listem Gończym. Nie można zatem zarzucić organowi braku staranności w zbieraniu materiału dowodowego. Z wyjaśnień skarżącego zawartych w skardze wynika, że w latach 1977 – 1983 przebywał on w zakładzie karnym, do którego powrócił w roku 1984 i karę pozbawienia wolności odbywa do dziś. Organy podjęły starania, aby uzyskać informację na temat stanu faktycznego sprawy zwracając się do skarżącego o złożenie wyjaśnień. Wyjaśnień tych jednakże skarżący nie udzielił, jedynie lakonicznie odpowiadając na precyzyjnie sformułowane przez organ pytania. Dokładniejsze dane B. K. podał dopiero na etapie postępowania sądowego. Co więcej, nawet gdyby oświadczenia o takiej treści skarżący złożył w toku postępowania administracyjnego, to tym bardziej uzasadniałyby one podjęcie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Konsekwencją analizy wyjaśnień skarżącego w zestawieniu z zeznaniami odebranymi od świadków jest stwierdzenie, że skarżący w latach 1977 - 1986 przebywał czasowo w zakładzie karnym, ale również przez około 1 roku przebywał na wolności. Miał zatem możliwość prowadzenia postępowania zmierzającego do przywrócenia posiadania spornego lokalu. Należy również podnieść, iż w roku 1977 rodzina skarżącego wyprowadziła się z przedmiotowego lokalu. W roku 1978 połączono przedmiotowy lokal z sąsiednim, przydzielono A. W. i umożliwiono wykup połączonego lokalu Z K. . Obecnie w wyniku spadkobrania właścicielem tego lokalu jest Z. K.. Zarówno skarżący, jak również jego pełnomocnik nie przedstawili żadnych dowodów na to, że skarżący w jakikolwiek sposób podczas pobytu na wolności czynił starania w celu zabezpieczenia sobie stałego pobytu w tym lokalu.. Nie było zatem podstaw do uznania za prawdziwe twierdzeń skarżącego, zgodnie z którymi w okresie przebywania na wolności wielokrotnie zmierzał do umożliwienia mu zamieszkania w tym lokalu. Nie można również zgodzić się ze stwierdzeniem skarżącego, że późniejsze osadzenie w zakładzie karnym uniemożliwiło mu kontynuowanie starań o odzyskanie lokalu, bowiem, jak tego dowodzi niniejsze postępowanie, przebywanie w zakładzie karnym co najwyżej utrudnia, ale nie umożliwia dochodzenia swoich praw w postępowaniu administracyjnym czy sądowym. Uznać zatem należy, że B. K. pogodził się z zaistniałym stanem rzeczy i dobrowolnie zrezygnował z zamieszkiwania w miejscu swego stałego zameldowania. Organy nie kwestionują bowiem utrwalonego w orzecznictwie poglądu Naczelnego Sadu Administracyjnego, zgodnie z którym czasowe opuszczenie miejsca stałego zameldowania w związku z osadzeniem w zakładzie karnym nie skutkuje koniecznością wymeldowania się, a więc również nie stanowi podstawy do wydania decyzji o wymeldowaniu osoby odbywającej karę pozbawienia wolności. Zasadnym było jednak ustalenie dobrowolności opuszczenia spornego lokalu w świetle przebiegu osadzeń skarżącego i okoliczności, że skarżący czasowo przebywał na wolności odstępując od czynności mających umożliwić powrót do lokalu. W lokalu tym skarżący nie posiada żadnych swoich przedmiotów ani sprzętów i nie przebywał w nim od 1977 r., nawet przebywając na wolności. W tym stanie rzeczy nie ma wątpliwości, że opuszczenie przez skarżącego lokalu przy ulicy Ż. 27 miało charakter dobrowolny i trwały co uzasadniało podjęcie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wobec powyższego skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Taka ocena jest wynikiem obowiązujących regulacji prawnych i wypływającego z nich wniosku, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 roku, Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Sąd skargę oddalił.