III SA/Łd 633/16

Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, w Wydziale III - Robert Adamczewski po rozpoznaniu 1 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. W. i T. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z [...] znak [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy a.l. III SA/Łd 633/16 Uzasadnienie J. W. i T. W. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. (obecnie Dyrektor Izby Administracji skarbowej) z [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z 2 września 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę wniesioną przez J. W. Postanowieniami z 9 września 2016 roku oraz z 13 października 2016 r. Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił T. W. przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że majątek małżonków stanowi nieruchomość rolna o pow. 0,28 ha (obciążona hipoteką). Jednakże, jak wynika z oświadczenia samej skarżącej oraz akt sądowych, jest to nieruchomość, na której rozpoczęto budowę domu. Dodatkowo w tym względzie za deklaratywne, nieznajdujące pokrycia w rzeczywistości i przedstawionych dokumentach uznał referendarz oświadczenia dotyczące zaprzestania budowy domu i konieczności dokonania rozbiórki już wzniesionego obiektu z uwagi na jego zniszczenie. Zauważył, iż sprawą oczywistą jest, iż budowa domu wymaga posiadania środków finansowych, podejmując się zatem tej inwestycji małżonkowie musieli dysponować środkami na jej realizację. Powyższe okoliczności spowodowały uzasadnione wątpliwości co do rzetelności całokształtu oświadczeń skarżącej złożonych w sprawie. Wątpliwości w kwestii rzeczywistej sytuacji majątkowej małżonków nie tłumaczyły także oświadczenia zawarte w piśmie pełnomocnika skarżącego z 24 czerwca 2016 r. (w sprawie o sygn. akt I SA/Łd 1371/15). Uwagę rozstrzygającego wniosek o przyznanie prawa pomocy zwróciło zwłaszcza oświadczenie dotyczące lokalu, w którym mieszkają małżonkowie. Według oświadczenia należy on do ich bratanka i jest im użyczany bezpłatnie (za opłaty). Tymczasem na blankietach opłat figuruje właśnie mąż skarżącej, a nie osoba, do której miałby należeć ów lokal. Ponadto z oświadczeń męża skarżącej, złożonych na rozprawie 14 czerwca 2016 r. (w sprawie o sygn. akt I SA/Łd 1371/15) wynikało, że w latach 2008-2011 uzyskał ze sprzedaży nieruchomości dochód w wysokości 700.000 zł, w całości przeznaczony na budowę domów dla synów. Jednakże okoliczność ta w żaden sposób nie została udokumentowana, stąd nie można było przyjąć, że małżonkowie definitywnie środkami tymi już nie dysponują. Nie sposób również było uznać skarżącej za osobę ubogą, skoro wykazana na rozprawie 14 czerwca 2016 r. wartość należącej do małżonków nieruchomości wynosi ponad 600.000 zł. Nie bez znaczenia dla oceny wniosku pozostawał także fakt regulowania przez skarżącą rat pożyczek w kwocie 1.148,02 zł miesięcznie. W tej sytuacji – jak stwierdził w analizowanej sprawie referendarz - przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa. W podobny sposób wypowiadał się już wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w orzeczeniach z 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 150/06, z 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, czy z 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 475/05. Z tego też względu, zdaniem referendarza, skoro skarżąca reguluje opisywane należności w postaci rat pożyczek we wskazanej wysokości, to jest także w stanie ponieść koszty sądowe w prowadzonej przed sądem sprawie. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, referendarz sądowy uznał, że wniosek skarżącej nie zasługiwał na uwzględnienie. Postanowienie z 13 października 2016 r. stało się przedmiotem sprzeciwu i zostało utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 13 grudnia 2016 r., w którym Sąd w pełni podzielił uzasadnianie odmowy przyznania skarżącej prawa pomocy. W dniu 14 marca 2017 roku skarżąca sformułowała kolejny wniosek o przerzynanie prawa pomocy, przedkładając następnie – po wezwaniu Sądu - formularz wniosku na druku "PPF" w dniu 20 kwietnia 2017 r (data wpływu do sądu). Postanowieniem z 27 kwietnia 2017 r. Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi ponownie odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia referendarz wskazał, że strona skarżąca nie wskazała żadnych nowych okoliczności, nie przekazała żadnych nowych dowodów mimo, iż w ramach wcześniej rozpoznawanych wniosków o przyznanie prawa pomocy składanych w sądzie była wzywana do doprecyzowania swoich oświadczeń majątkowych. Składając kolejny wniosek skarżąca nie wykazała zatem w żaden sposób, by zmieniły się okoliczności, leżące u podstaw poprzednich rozstrzygnięć w przedmiocie prawa pomocy, a w szczególności, że jej sytuacja bytowa uległa zmianie. Dlatego też, w ocenie referendarza sądowego, brak było jakichkolwiek okoliczności świadczących o zmianie stanu majątkowego strony, co przesadziło o braku podstaw do zmiany stanowiska zaprezentowanego w uprzednio wydawanych w niniejszej sprawie postanowieniach. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy orzeczeniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 13 czerwca 2017 r., w którym sąd w pełni zgodził się z twierdzeniami referendarza, że w braku wykazania, iż okoliczności sprawy uległy zmianie uznać należy, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy. W dniu 14 grudnia 2017 r. do sądu wpłynął kolejny wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z mężem. Podała, że od 2013 r. mają zmniejszone świadczenie emerytalne z powodu egzekucji przez urząd skarbowy. W rezultacie z tytułu emerytury małżonkowie osiągają dochód w łącznej wysokości 2.216,23 zł netto. Ich majątek stanowi nieruchomość rolna o pow. 0,28 ha (obciążona hipoteką) oraz niewykończony dom. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawczyni podała, że jest po zawale i cierpi na nadciśnienie tętnicze, a jej mąż jest inwalidą II grupy. Z braku pieniędzy małżonkowie wykupują tylko te leki, które ratują im życie, nie stać ich na rehabilitację. Skarżąca wskazała na stałe miesięczne wydatki: mieszkanie – 429,27 zł, energia – 114 zł, gaz – 48,86 zł, ubezpieczenia obojga małżonków – 159 zł, leki – 100 zł. Małżonkowie spłacają także raty zaciągniętych pożyczek, miesięcznie przeznaczając na ten cel kwotę 1.147 zł. Zarządzeniem z 5 stycznia 2018 roku skarżąca została zobowiązana do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy poprzez: poświadczonych za zgodność z oryginałem odpisów zeznań podatkowych za lata 2016-2017 lub stosownego zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości osiąganych w tych latach dochodów (w sposób umożliwiający ustalenie wysokości przychodów i kosztów uzyskania przychodów); złożenia zaświadczenia z banku(ów) o posiadanych przez skarżącą lub jej męża rachunkach bankowych, kontach i lokatach bankowych oraz wyciągów z tych kont (rachunków) z okresu ostatnich sześciu miesięcy; przedstawienia dokumentów potwierdzających fakt wskazanego we wniosku zadłużenia wobec banku A S.A. z tytułu zaciągniętych przez małżonków pożyczek wraz z udokumentowaniem wysokości miesięcznej raty pożyczki; wyjaśnienia tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego, wskazanego jako miejsce zamieszkania małżonków oraz jako adres do korespondencji, poprzez przedstawienie dokumentów potwierdzających, iż właścicielami tych nieruchomości nie są J. W. lub T. W.; udokumentowania wartości nieruchomości rolnej wykazanej w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wraz z przedstawieniem odpisu księgi wieczystej i wypisu z ewidencji gruntów (z oświadczenia pełnomocnika J. W. radcy prawnego A. G. złożonego na rozprawie przed tut. Sądem 14 czerwca 2016 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Łd 1371/15 wynika, że posiadana przez J. W. nieruchomość rolna jest w rzeczywistości nieruchomością zabudowaną); złożenia jednoznacznego oświadczenia, w jaki sposób wydatkowana została kwota 700.000 zł uzyskana ze sprzedaży w latach 2008-2011 nieruchomości; jeśli zaś kwoty te w rzeczywistości zostały w całości przeznaczone na budowę domów dla synów – do wykazania, kto jest aktualnym właścicielem tych domów (z oświadczenia J.W. złożonego w innej sprawie wynika, że sprzedaży nieruchomości w latach 2008-2011 uzyskał dochód w wysokości ok. 700.000 zł, które to kwoty zostały przeznaczone na budowę domów dla synów); sprecyzowanie wysokości ponoszonych kosztów bieżącego utrzymania w gospodarstwie domowym skarżącej i udokumentowania źródeł uzyskiwanych środków finansowych służących pokryciu kosztów utrzymania w gospodarstwie domowym skarżącej, w szczególności określenia kosztów utrzymania domu (wskazanego we wniosku o przyznanie prawa pomocy); przedłożenia dziennika budowy dla budynków mieszkalnych i gospodarczych, o budowie którego informują we wniosku skarżący w terminie 14 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca nadesłała pismo, w którym udzieliła jedynie ogólnikowej odpowiedzi wskazując, że informacji tych udzielała już wcześniej i znajdują się one w aktach spraw prowadzonych przed tutejszym sądem. Kwestionowała przy tym żądanie od niej części informacji wskazując, iż informacje o majątku skarżącej i jej męża – podawane uprzednio w uzasadnieniach postanowień zapadłych przed tutejszym sądem – zostały sfałszowane i w tym zakresie informacji winien udzielić dotychczasowy pełnomocnik skarżącej. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie jest zasadny. Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) [dalej: ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi], prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 2 powoływanej ustawy uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności strona skarżąca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Strona występująca o przyznanie prawa pomocy jest obowiązana uprawdopodobnić, że spełnia kryteria przyznania pomocy. Zauważyć przy tym należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Oceniając w tym kontekście złożony wniosek referendarz uznał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Z treści powyższego przepisu (w szczególności z użytego w nim określenia "gdy wykaże") wynika, że ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią kosztów postępowania. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, które podaje we wniosku. W pierwszej kolejności wskazania wymaga, że jest to kolejny wniosek w przedmiocie prawa pomocy złożony przez stronę w rozpoznawanej sprawie przed sądem administracyjnym. Uprzednio referendarz sądowy prawomocnymi postanowieniami z 9 września i 13 października 2016 r. oraz 27 kwietnia 2017 r. odmawiał skarżącej prawa pomocy. Dwa ostatnie z tych postanowień stały się przedmiotem sprzeciwu i zostały utrzymane w mocy odpowiednio postanowieniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 13 grudnia 2016 r. oraz 13 czerwca 2017 r., w których to Sąd w pełni podzielił uzasadnianie odmowy przyznania skarżącej prawa pomocy, podzielając tezy uzasadnienia referendarza. Wskazać w związku z tym należy, że jakkolwiek strona, po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, może złożyć kolejny wniosek o jego przyznanie, to jednak rozpoznanie tego kolejnego wniosku nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętych wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże nie tylko strony, ale także sąd (art. 170 ustawy p.p.s.a.). Ponowne rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony (por. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 654/08). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że Referendarz sądowy rozpoznając aktualnie złożony (kolejny) wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, nie może odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy zawartej we wskazanym wcześniej prawomocnym postanowieniu. Podkreślić przy tym należy, że możliwość zmiany bądź uchylenia wspomnianego orzeczenia daje art. 165 ustawy p.p.s.a., jednakże tylko i wyłącznie przy spełnieniu wskazanego w nim warunku, czyli zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy przy tym rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia (por. T. Ereciński, [w]: Komentarz do K.p.c. III, LexisNexis, s. 661). W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Analiza treści oświadczeń skarżącej zawartych w aktualnie złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazuje, że oświadczenia te stanowią w istocie powtórzenie oświadczeń zamieszczonych we wnioskach uprzednio prze skarżącą składanych i w żadnej mierze nie wynika z nich, aby sytuacja materialna skarżącej uległa jakiejkolwiek zmianie, zwłaszcza istotnemu pogorszeniu i uzasadniała przyznanie skarżącej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Mając jednak na uwadze, że przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy są każdorazowo odnoszone do aktualnej sytuacji materialnej strony. W konsekwencji ze względu na upływ czasu od wcześniejszych postępowań w zakresie prawa pomocy dotyczących skarżącej konieczną stała się weryfikacja aktualnego stanu majątkowego i finansowego strony, w związku z czym wystosowano wezwanie o treści przedstawionej na wstępie uzasadnienia, mające na celu szczegółowe zobrazowanie możliwości finansowych wnioskodawczyni. W odpowiedzi na powyższe skarżąca udzieliła jedynie ogólnikowej odpowiedzi wskazując, że informacji tych udzielała już wcześniej i znajdują się one w aktach spraw prowadzonych przed tutejszym sądem. Kwestionowała przy tym żądanie od niej części informacji wskazując, iż informacje o majątku skarżącej i jej męża – podawane uprzednio w uzasadnieniach postanowień zapadłych przed tutejszym sądem – zostały sfałszowane i w tym zakresie informacji winien udzielić dotychczasowy pełnomocnik skarżącej. Zdaniem referendarza, brak odpowiedzi na powyższe wezwanie, czyni twierdzenia skarżącej o braku środków umożliwiających pokrycie kosztów postępowania gołosłownymi. Przypomnieć należy bowiem, że przyznanie prawa pomocy następuje na wniosek strony zatem to w jej interesie leży całościowe przedstawienie swojej rzeczywistej sytuacji rodzinnej, majątkowej i możliwości płatniczych. W przeciwnym razie musi się ona liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami. W tej sytuacji referendarz sądowy uznał, iż wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżąca nie wykazała bowiem, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy zwrócić w szczególności raz jeszcze uwagę, iż skarżącej w niniejszym postępowaniu odmówiono już przyznania prawa pomocy. Składając kolejny wniosek skarżąca nie wykazała w żaden sposób, by zmieniły się okoliczności, leżące u podstaw poprzednich rozstrzygnięć w przedmiocie prawa pomocy, a w szczególności, że jej sytuacja bytowa uległa zmianie. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 i art. 245 § 2 w zw. z art. art. 165 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu. a.l.