III SA/Łd 68/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Protokolant Tomasz Porczyński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2012 r. sprawy ze skargi K. F. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. Prezydent Miasta S.decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 993) oraz art. 104 k.p.a. orzekł o wymeldowaniu z pobytu stałego K. F., M. F.i J. F. z posesji [...] W uzasadnieniu decyzji organ administracji publicznej I instancji wyjaśnił, że w dniu 12 maja 2006 r. wszczęto na wniosek J. F.postępowanie administracyjne w sprawie o wymeldowanie jego żony K.F. oraz córek M. i J. F. z pobytu stałego z nieruchomości pod adresem [...]. Wnioskodawca stwierdził, iż osoby te opuściły przedmiotową nieruchomość i nie jest mu znane miejsce ich aktualnego pobytu. Wniosek J.F., byłego współwłaściciela nieruchomości, w dniu 17 lutego 2011 r. poparli I.G.i G. G., obecni właściciela nieruchomości. I. G. stwierdziła, iż nie zna K., M.i J. F. Osoby te nigdy nie kontaktowały się z nią, ani nie były zainteresowane zamieszkaniem w posesji. Organ ustalił, że wyrokiem Sądu Okręgowego w Ł. z dnia [...] r. orzeczono rozwiązanie związku małżeńskiego J. i K..F. Według wyjaśnień J.F.jego żona i córki opuściły miejsce zameldowania na pobyt stały z własnej woli w dniu 3 lutego 2006 r., zaś następnego dnia zabrały z nieruchomości swoje rzeczy w obecności funkcjonariuszy policji. Natomiast K.F. i jej córki twierdzą, że nie opuściły nieruchomości dobrowolnie. Opuszczenie lokalu zostało wymuszone nagannym zachowaniem J. F. w dniu 3 lutego 2006 r. Tego dnia zachował się on agresywnie wobec córki M.F. K. i M.F.wyszły wówczas z domu i do niego nie powróciły obawiając się o własne życie i zdrowie. W tym czasie nie było w domu córki J., lecz ona także nie powróciła do domu. K. F.poinformowała, że chce zamieszkać w domu, ale tylko wtedy, gdy nie będzie mieszkał w nim J. F. Oświadczyła ponadto, że będzie dążyć do podziału majątku dorobkowego, aby spłacić długi i zabezpieczyć sobie i dzieciom dach nad głową. Organ administracji I instancji ustalił , że przeciwko J.F.prowadzone było dochodzenie o przestępstwo określone w art. 207 § 1 k.k., które z braku dowodów zostało umorzone. Z dołączonego do akt sprawy postanowienia Komendy Miejskiej Policji w S [...] r. wynika, że dochodzenie w sprawie psychicznego i fizycznego znęcania się nad K. F. przez męża J. F.w okresie od 1996 r. do 3 lutego 2006 r. zostało umorzone z braku dostatecznych danych uzasadniających podejrzenie zaistnienia przestępstwa. K.F.wniosła do sądu powszechnego pozew o dopuszczenie jej do współposiadania przedmiotowej nieruchomości. J.i K. F. w dniu 4 października 2006 r. zawarli ugodę sadową w kwestii użytkowania nieruchomości. Mimo zawarcia ugody i otrzymaniu kluczy do nieruchomości K. F.i jej córki nie powróciły do domu przy ul. [...]. Aktualne miejsce ich pobytu nie jest znane. Organ ustalił, że w okresie od grudnia 2005 r. i w 2006 r. nie były prowadzone interwencje policji w przedmiotowej nieruchomości. Organ stosując się do zaleceń Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartych w wyroku z dnia 1 października 2009 r., sygn. akt II OSK 1491/08 i wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 12 lutego 2010 r., sygn. akt III SA/Łd 556/09 w przedmiocie wymeldowania K., M. i J. F. uzupełnił postępowanie mające na celu pełne wyjaśnienie stanu faktycznego w zakresie przebiegu zdarzenia z dnia 3 lutego 2006 r., to jest z dnia poprzedzającego opuszczenie lokalu przy ul. [...] przez w/w osoby. J. F.przesłuchany w dniu [...] r. zeznał, że 4 października 2006 r., zgodnie z ugodą sądowa, udostępnił żonie i córkom dom. Nie zamieszkały one jednak w przedmiotowej nieruchomości. Nieruchomość została zlicytowana przez komornika w maju 2010 r. J. F. zaskarżył czynności komornika. W dniu 30 lipca 2010 r. odbyła się rozprawa administracyjna, na którą mimo prawidłowego doręczenia zawiadomienia, nie stawiły się K. F. i jej córki. Obecny na rozprawie J. F.zeznał, że od Wigilii 2005 r. popsuły się stosunki rodzinne. Strony nie odzywały się do siebie. W dniu 3 lutego 2006 r. córka M. wywołała świadomie prowokację, aby konflikt wzmocnić. Po zakończeniu awantury do domu przy ul. [...] przybyli wspólni znajomi [...], którzy doprowadzili do zawarcia ugody. J. F. odwiózł E. A. do domu. Po powrocie zastał ubrane żonę i córkę M., które oświadczyły, że są umówione i wychodzą w sprawie pracy i zaraz wrócą. Wróciły jednak dopiero następnego dnia wraz z policjantami i zabrały wybrane rzeczy i dokumenty. Następnie opuściły nieruchomość. Po upływie tygodnia K.i M. F.w obecności znajomego B. P. zabrały resztę rzeczy. J.F. zeznał, iż córki i była żona przez cztery lata nie pojawiły się w przedmiotowej nieruchomości. K. F. oraz jej córki w wyjaśnieniach złożonych w dniu 26 lipca 2010 r. podniosły, ze zostały usunięte z nieruchomości w drodze przymusu psychicznego i fizycznego. Nie widzą żadnej możliwości zamieszkiwania z J. F. Organ I instancji w dniu 26 sierpnia 2010 r. przesłuchał świadków E.A. i A.Z. Świadek E. A.zeznała, iż na prośbę K. F.przybyła do przedmiotowej nieruchomości w dniu 3 lutego 2006 r., aby pomóc w zażegnaniu konfliktu rodzinnego. Po uzgodnieniach ze świadkiem K. F. miała pozostać w domu jeszcze przez miesiąc. Córka M. w tym czasie miała zamieszkać u ciotki w W. Świadek A.w samej wyprowadzce nie uczestniczyła. Świadek Z. zeznał, że był obecny w dniu 3 lutego 2006 r. w domu F. Nie uczestniczył jednak w rozmowach K. F. ze świadkiem A. Gdy obie Panie zeszły na dół po przeprowadzeniu rozmowy rzeczowo i spokojnie rozmawiały z J. . Z rozmowy wynikało, że K.F. zgodziła się przez jeden miesiąc pozostać wspólnie z mężem w domu, natomiast córka M. pojedzie do ciotki w W. Według świadka wyprowadzka była dobrowolna, gdyż warunki lokalowe są odpowiednie do wspólnego zamieszkania mimo konfliktu stron. W dniu 8 grudnia 2010 r., zgodnie z postanowieniami Sądu Rejonowego w S.Wydział I Cywilny sygn. akt [...] r. I. i G. G. nabyli na prawach wspólności ustawowej własność przedmiotowej nieruchomości w drodze przysądzenia. I.G. zeznając w charakterze strony w dniu 17 lutego 2011 r. oświadczyła, iż obecnie w przedmiotowej nieruchomości mieszka tylko J. F. Komenda Wojewódzka Policji w piśmie nr [...] r. stwierdziła, że K., M. i J. F. nie przebywają pod adresem [...] od około 5 lat. Aktualne miejsce pobytu nie jest znane. Organ I instancji po przeprowadzeniu postępowania dowodowego przyjął, że K., M. i J. F. nie mieszkają w przedmiotowej nieruchomości od dnia 3 lutego 2006 r. Zabrały z domu dokumenty i należące do nich rzeczy. Po opuszczeniu domu zamieszkały początkowo u siostry K. F. – J. M. , a następnie w mieszkaniu znajomych siostry w W. Nie wyjawiły faktycznego miejsca pobytu, podając jedynie adres do korespondencji ( skrytka pocztowa). Jak wynika z zeznań świadków A.i Z. opuszczenie posesji nastąpiło po zażegnaniu konfliktu. Okoliczność znęcania się przez J. F.nad K. F.nie została udowodniona. Postępowanie w sprawie znęcania się nad żoną zostało umorzone przez policję wobec braku popełnienia przestępstwa. M. i J. F., mimo twierdzenia użycia wobec nich przemocy nie zgłaszały zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa znęcania się nad nimi ani w komendzie policji, ani w prokuraturze. Nie podejmowały także środków prawnych, w trybie art. 344 k.c., umożliwiających im ponowne objęcie w użytkowanie nieruchomości. Strony zawarły przed sądem ugodę w przedmiocie korzystania ze spornej nieruchomości. K. F.otrzymała od męża klucze do nieruchomości. K., M. i J. F. w ciągu 5 lat nie podejmowały próby ponownego zamieszkania w przedmiotowej nieruchomości. Nie nawiązały także kontaktu z nowymi właścicielami nieruchomości w celu ponownego zamieszkania na jej terenie. Organ przyjął, iż swoje sprawy osobiste i życiowe skoncentrowały w innym miejscu. Organ odniósł się do orzecznictwa sądów administracyjnych, zgodnie z którym nie jest dobrowolne takie opuszczenie lokalu, do którego strona została zmuszona, jeśli strona podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swoich praw do przebywania w tym lokalu, albo fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym. Wskazał, że w orzecznictwie sądów wyrażano wielokrotnie pogląd, że o opuszczeniu lokalu można mówić wówczas, gdy jest ono dobrowolne i trwałe, to również zgodnie z utrwaloną linią w orzecznictwie sądowoadministracyjnym za równoznaczne z opuszczeniem miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych uznaje się sytuację, gdy dana osoba, nawet usunięta z lokalu, nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających jej powrót do lokalu. Wówczas obowiązkiem organu jest jedynie ustalenie, czy nastąpiło faktyczne opuszczenie, bez wymeldowania się, z dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Organ uznał, że K. F., M.F. i J.F. opuściły miejsce pobytu stałego i dlatego należy orzec na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych o ich wymeldowaniu. Okoliczność nieodpowiednich zachowań J.F.nie został udowodniona i stwierdzona w postępowaniu karnym. Strony nie podjęły przewidzianych prawem działań umożliwiających swobodne korzystanie z nieruchomości. Po zawarciu ugody nie zamieszkały w nieruchomości. Tym samym opuszczenie przez nie lokalu jest dobrowolne i trwałe. Organ nie dał wiary wyjaśnieniom stron o ich zamiarze zamieszkania w nieruchomości, gdyż wskazują one, że faktyczny zamiar stron jest inny. Świadczą o tym m.in. wypowiedzi K. F.: będę dążyć do podziału majątku dorobkowego, spłacić długi i zabezpieczyć sobie i dzieciom dach nad głową". Organ przy ocenie zamiaru stron nie wziął pod uwagę tylko oświadczeń woli stron składanych we wszystkich oświadczeniach, ale również okoliczności stanu faktycznego, takie jak obiektywne możliwości realizacji woli przebywania w danym lokalu. Od dnia ugody strony mogły zamieszkać w lokalu. Po zmianie właściciela nieruchomości strony nie wykazały zainteresowania ponownym w niej zamieszkaniem. Nie kontaktowały się z nowymi właścicielami nieruchomości. Zerwały związki z miejscem pobytu stałego. M. i K. F. wniosły odwołanie od decyzji organu I instancji do Wojewody Ł., żądając jej uchylenia i umorzenia postępowania pierwszej instancji, ewentualnie jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia w trybie art. 26 § 2 k.p.a., ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenia co do istoty sprawy poprzez oddalenie wniosku o zameldowanie. Zaskarżonej decyzji zarzuciły naruszenie art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, art. 6 ust. 1 oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także szeregu norm k.p.a., m.in. artykułów 7, 8, 10, 12, 15, 24 § 1 pkt 5, 24 § 1 pkt 5, 24 § 4, 28, 50, 73 § 1, 74 § 2, 81, 107 § 1 i 3 oraz 237 § 1, 3, 4, 238 § 1. Wojewoda Ł.decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Uzasadniając decyzję wskazał, że odwołujące się były informowane o podejmowanych czynnościach dowodowych, a po zakończeniu postępowania dowodowego, zostały powiadomione o tym fakcie i o możliwości ustosunkowania się do zgromadzonego materiału, lecz z możliwości tej nie skorzystały. Wystąpiły natomiast pisemnie z żądaniem wydania z akt sprawy nieuwierzytelnionych odpisów wszystkich dokumentów. Przepis art. 73 § 1 k.p.a. nie przewiduje możliwości wydawania dokumentów z akt sprawy. Daje natomiast stronie prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Odwołującym się taką możliwość zapewniono, a tym samym zarzut naruszenia art. 10 § 1 i art. 81 w zw. z art. 73 § 1 i art. 74 § 2 k.p.a. jest nieuzasadniony. Organ odwoławczy wyjaśnił, iż niniejsza sprawa była już przedmiotem rozpatrywania nie tylko organów administracji publicznej, ale także Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Z wyroków tych sądów wynika, ze stan faktyczny sprawy nie został do końca wyjaśniony przez organy administracji publicznej, bowiem nie rozważyły one dostatecznie kwestii opuszczenia lokalu przez skarżące oraz istnienia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu. Dotyczyło to zwłaszcza incydentu, do którego doszło w dniu 3 lutego 2006 r. W ocenie sądów, dopiero po ustaleniu – w następstwie jakiego zdarzenia doszło do opuszczenia lokalu przez skarżące oraz w jakim miejscu znajduje się ośrodek ich osobistych i majątkowych interesów oraz czy mają zamiar przebywać tam na stałe, będzie możliwe stwierdzenie, czy w omawianej sprawie zachodzą przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodów osobistych. Organ I instancji uwzględniając wskazania sądów podjął działania zmierzające do wyjaśnienia przebiegu zdarzenia z dnia 3 lutego 2006 r. Działania te wykazały, że w tym dniu doszło do agresywnego zachowania J.F., w efekcie którego K. F. opuściła wraz z córkami dotychczasowe miejsce pobytu stałego. Organowi I instancji nie udało się wykonać wszystkich zaleceń WSA w Łodzi. W szczególności nie zdołał ustalić w jakim miejscu znajduje się ośrodek osobistych i majątkowych interesów skarżących oraz czy mają zamiar przebywać tam na stałe. Skarżące mimo wezwania organu I instancji nie udzieliły wyjaśnień w powyższym zakresie, ograniczając się do informacji, ze podtrzymują dotychczasowe stanowisko w sprawie. Organ odwoławczy, mając na uwadze wagę zaleceń sądu, uznał za konieczne uzupełnienie akt sprawy w powyższym zakresie i w dniu 14 października 2011 r. ponownie zwrócił się do odwołujących o udzielenie odpowiedzi na powyższe pytania. W dniu 10 listopada 2011 r. wpłynęły do organu odwoławczego pisma odwołujących, w których brak jest jakiegokolwiek odniesienia się do poruszanych kwestii. Podobnie jak przed organem i instancji odwołujące zawarły informację, iż podtrzymują dotychczasowe stanowisko. W związku z powyższym organ odwoławczy uznał, że odwołujące zrezygnowały z udziału w wyjaśnianiu sprawy i postanowił dokonać jej rozstrzygnięcia w oparciu o posiadany materiał dowodowy. O powyższym powiadomiono odwołujące pismem z dnia 14 października 2011 r. Na podstawie dokonanych ustaleń organ odwoławczy przyjął, że K., M. i J.F.opuściły przedmiotową nieruchomość w dniu 3 lutego 2006 r. W początkowym okresie opuszczenie to było spontaniczne, związane z agresywnym zachowaniem J.F.wobec córki M. Jednak w świetle pozostałych okoliczności sprawy okoliczność ta nie może mieć decydującego wpływu na jej końcowy wynik. Zdaniem Wojewody Ł. owe okoliczności to: umorzenie sprawy karnej przeciwko J. F., zaniechanie przez odwołujące powrotu do lokalu mimo zawartej ugody i posiadania kluczy, zabranie rzeczy, znaczny upływ czasu od opuszczenia lokalu, brak wskazania przez odwołujące ( mimo zaleceń sądu) aktualnego centrum życiowego i stanowiska co do zamiaru przebywania w nim, a także uzależnienie powrotu do lokalu od opuszczenia nieruchomości przez J. F. oraz zakończenia spraw majątkowych. W chwili obecnej nie ma żadnych podstaw do przyjęcia, że nieruchomość położona w [...] stanowi centrum życiowe K., M. i J. F. Okres ponad 5 lat od opuszczenia lokalu świadczy o trwałym jego opuszczeniu. Wprawdzie w toku postępowania, ze względu na brak ujawnienia przez odwołujące miejsca ich aktualnego przebywania, nie udało się ustalić gdzie skupiają one swoje centrum życiowe, to jednak ustalenie tego miejsca nie stanowi ustawowej przesłanki koniecznej do wymeldowania. Z wyjaśnień K. F. wynika, że chciałaby utrzymać meldunek do czasu podziału majątku, ponieważ chce córkom zapewnić miejsce, do którego będą mogły wrócić po zakończeniu tych spraw. Jeżeli w przyszłości odwołujące powrócą do spornego lokalu i zamieszkają w nim z zamiarem stałego pobytu, będą mogły ponownie dokonać stosownego zameldowania. Utrzymywanie w ewidencji ludności zapisu, że miejscem pobytu stałego K., M. i J. F.jest przedmiotowa nieruchomość byłoby utrzymywaniem ewidentnej fikcji meldunkowej, niezgodnej z przepisami prawa. K. F. w dniu 30 grudnia 2011 r. wniosła skargę na decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, żądając jej uchylenia oraz uchylenia poprzedzającej ją decyzji [...]. Zarzuciła naruszenie art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, art. 6 ust. 1 oraz art. 15. ust. 2 ustawy z dnia 10 czerwca 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a ponadto przepisów k.p.a. – artykułów: 7, 8, 10, 12, 15, 24 § 1 pkt 5, 24 § 4, 28, 50, 73 § 1, 74, 81, 107 § 1 i § 3, 237 § 1, 3 i 4, 238 § 1. W uzasadnieniu skargi zarzuciła naruszenie art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez dokonanie przez organy administracji oceny materiału dowodowego niezgodnie z wytycznymi zawartymi w wyroku NSA z dnia 1 października 2009 r. sygn. akt II OSK 1491/08 oraz WSA w Łodzi z dnia 12 lutego 2010 r. sygn. akt III SA/Łd 556/09. Skarżąca podniosła, że bez jakiejkolwiek reakcji ze strony organu pozostał wniosek skarżących zawarty w piśmie z dnia 22 lipca 2010 r. o przesłanie kserokopii protokołu rozprawy z dnia 8 lipca 2010 r. Ponadto stronom bezpodstawnie i bezprawnie uniemożliwiono zapoznanie się z materiałem dowodowym, o czym skarżące pisały w piśmie z dnia 13 października 2010 r. nadto pomimo sformułowanego w tym piśmie wniosku o przesłanie wskazanych odpisów organ nie uczynił zadość temu wnioskowi. W dniu 25 października 2010 r. organ wydał decyzję i dopiero po tym, w piśmie z dnia 28 października 2010 r. poinformowano skarżące, że uwierzytelnione odpisy – 11 stron ( po 5 PLN każda) są przygotowane do wydania. Podniosła ponadto, iż uniemożliwiono jej czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji uniemożliwiono wypowiedzenie się co do zebranych dowodów oraz zgłoszonych żądań ( wobec niemożliwości zapoznania się z nimi), a zatem okoliczności w nich wskazanych, nie można uznać za udowodnione. Powyższych naruszeń nie można konwalidować w postępowaniu odwoławczym. W ocenie skarżącej organ błędnie uznał za strony postępowania aktualnych właścicieli przedmiotowej nieruchomości I. i G. G. Kolejnym zarzutem podniesionym w skardze jest prowadzenie postępowania przez pracowników organu pierwszej instancji, którzy podlegali wyłączeniu z mocy prawa – B. G. i S. G. Ponadto zdaniem skarżącej organ wydał decyzję w oparciu o czynności przeprowadzone przez D. M. ( kierowała rozprawą w dniu 30 lipca 2010 r.), wyłączoną od udziału w postępowaniu postanowieniem Prezydenta Miasta S.z dnia [...] Wojewoda Ł. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty wcześniej przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej: p.p.s.a ), sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Ponadto, co należy podkreślić, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art.134 § 1 p.p.s.a. W ocenie Sądu Wojewoda Ł. wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd administracyjny wyrokiem z dnia 1 października 2009 r. sygn. akt II OSK 1491/08 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26 czerwca 2008 r. sygn. akt III SA/Łd 448/07 oddalający skargę K. F., M. F. i J F. na decyzję Wojewody Ł. z dnia [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta S. z dnia [...] o wymeldowaniu K.F., M.F. i J. F.z pobytu stałego w lokalu mieszkalnym położonym przy ulicy [...]. W uzasadnieniu wyroku NSA wskazał, że z brakiem dobrowolności opuszczenia lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności (...) mamy do czynienia, gdy w wyniku z reguły bezprawnych działań osób trzecich dana osoba nie przebywa w lokalu, w którym jest zameldowana. W pewnych sytuacjach, nieprzebywanie w lokalu może być efektem konfliktu rodzinnego, który tak jak w niniejszej sprawie prowadzi do opuszczenia lokalu przez jedną ze stron. Z tego względu dopiero po ustaleniu w następstwie jakiego zdarzenia doszło do opuszczenia lokalu przez skarżące oraz w jakim miejscu aktualnie znajduje się ośrodek ich osobistych i majątkowych interesów ( tzw. centrum życiowe) i czy mają zamiar przebywać tam na stałe, będzie możliwe stwierdzenie, że zachodzą przesłanki z art. 15 ust. 2. NSA podzielił pogląd zaprezentowany we wcześniejszym wyroku tego sądu z dnia 5 stycznia 2007 r. sygn. akt II OSK 133/06, w którym wskazano, że opuszczenie lokalu jest to nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i złożeniem w nowym ośrodku swoich osobistych i majątkowych interesów, przy czym zamiar ten można określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku uchylającego wyrok WSA w Łodzi z dnia 26 czerwca 2008 r. sygn. akt III SA/Łd 448/07 stwierdził, iż niewyjaśnienie przez organy administracji powyższych okoliczności powoduje, że niejasne są przesłanki, które spowodowały nieuwzględnienie podniesionych w skardze zarzutów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi rozpoznając ponownie skargę K., J.i M F. na decyzję Wojewody Ł. z dnia [...] w przedmiocie wymeldowania, wyrokiem z dnia 12 lutego 2010 r. sygn. akt III SA/Łd 556/09, uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...]. Sąd uzasadniając wyrok wyjaśnił, że stosownie do art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez NSA. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że stosownie do art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( Dz.U z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm.) organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Oznacza to, iż do wymeldowania w trybie administracyjnym niezbędne jest spełnienie następujących przesłanek: faktyczne opuszczenie lokalu oraz niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. Jak stanowi przepis art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Zamieszkiwanie w lokalu w rozumieniu tego przepisu ustawy winno łączyć się ze skoncentrowaniem w tym lokalu ( z przeniesieniem do tego lokalu) centrum życiowego danej osoby. Wymaganą prawem przesłankę wymeldowania stanowi ustanie pobytu w lokalu – nieprzebywanie w lokalu. Ugruntowany w orzecznictwie NSA pogląd dotyczący dobrowolności i trwałości " opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu" nie stracił na aktualności w zw. z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. ( sygn. akt K 20/01) – w wyniku którego z dniem 19 czerwca 2002 r. utracił moc art. 9 ust. 2 powołanej ustawy. Przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie ma charakter trwały i jest dobrowolne. Jeżeli zatem strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego bądź uniemożliwiono jej dostęp do lokalu np. wobec wymiany zamków w drzwiach, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu ( v. wyrok NSA z dnia 17 marca 2003 r. sygn. akt V SA 2323/02). Za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy należy uznać sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego nie dopuszczona, nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do domu. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że spełnienie przesłanki opuszczenia przez zainteresowaną osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest ono dobrowolne i wynika z jej własnej woli. Konieczne jest zatem dokonanie oceny zamiaru osoby, która ma być wymeldowana. Ocena ta nie może być bezkrytyczna. Niezbędne jest uwzględnienie obiektywnych przesłanek opuszczenia, takich jak: powód opuszczenia, możliwość dostępu do lokalu, wola powrotu i utrzymywania związków z miejscem stałego pobytu, jak również pogodzenie się z dalszym niezamieszkiwaniem w nim. Sąd wyjaśnił, że organy administracji nie rozważyły w sposób dostateczny kwestii dotyczącej opuszczenia lokalu przez skarżące oraz istnienia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu. Stan faktyczny sprawy nie został do końca wyjaśniony. Dotyczy to zwłaszcza przebiegu incydentu z dnia 3 lutego 2006 r. WSA uchylając decyzje wskazał, że przebywanie przez strony postępowania w innym lokalu ze względu na konflikt rodzinny nie świadczy o zamiarze trwałego opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Nie przebywanie skarżących w sposób ciągły w przedmiotowym lokalu spowodowane było trwającym konfliktem rodzinnym. Z oświadczeń skarżących, składanych w toku postępowania administracyjnego, wyraźnie wynika, iż nie opuściły miejsca pobytu stałego w sposób trwały i nie zrezygnowały z koncentracji życia w lokalu przy [...]. Opuszczenie lokalu jest to nie tylko fizyczne nieprzebywanie w lokalu, ale i zamiar opuszczenia danego, z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i założeniem w nowym ośrodku swoich osobistych i majątkowych interesów. Zamiar ten można określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Dlatego też opuszczenie lokalu powinno być dobrowolne, połączone z zabraniem wszystkich swoich rzeczy z zajmowanego lokalu i skoncentrowaniem swojego centrum życiowego poza miejscem pobytu stałego. Rezygnacja z prawa przebywania w lokalu musi nastąpić w sposób wyraźny, poprzez złożenie stosownego oświadczenia woli, jak i w drodze odpowiedniego zachowania, które w sposób niebudzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby. Sąd uznał, że organy administracji nie wyjaśniły, czy skarżące wyraziły w sposób wyraźny wolę opuszczenia miejsca pobytu stałego i zamieszkania na stałe w innym lokalu. Z tego względu dopiero po ustaleniu w następstwie jakiego zdarzenia doszło do opuszczenia lokalu przez skarżące oraz w jakim miejscu aktualnie znajduje się ośrodek ich osobistych i majątkowych interesów ( tzw. centrum życiowe) i czy mają zamiar przebywać tam na stałe, będzie możliwe stwierdzenie, że zachodzą przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi rozpoznającego obecnie skargę K. F. na decyzję Wojewody Ł. z dnia [...] zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzają zostały wydane po przeprowadzeniu postępowania zgodnie ze wskazaniami zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 12 lutego 2010 r. sygn. akt III SA/Łd 556/09. Ocena prawna dokonana przez organy administracji publicznej obu instancji jest zgodna z oceną prawną wyrażoną w w/w wyroku. Nie doszło zatem do naruszenia art. 153 p.p.s.a. Organ I instancji przeprowadził postępowanie dowodowe zmierzające do ustalenia w następstwie jakiego zdarzenia doszło do opuszczenia lokalu przez skarżącą. Z zeznań świadków Z.i A. przesłuchanych przez organ wynika, iż w dniu 3 lutego 2006 r. w wyniku rozmów ze świadkiem A. K. F. miała pozostać przez okres 1 miesiąca w przedmiotowej nieruchomości, zaś M. F. w tym czasie miała przebywać u ciotki w W. W/w świadkowie zeznali, iż wezwano ich tego dnia do domu K. i J.F., by pomogli zażegnać spór rodzinny zakończony kłótnią K. i M. F.z J. F. Gdy świadkowie opuszczali dom członkowie rodziny F.zachowywali się spokojnie. Wojewoda Ł. uwzględniając ocenę dokonaną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z dnia 12 lutego 2010 r. przyjął, że opuszczenie nieruchomości przez K., M. i J. F. w początkowym okresie było spontaniczne, związane z agresywnym zachowaniem J. F. w dniu 3 lutego 2006 r. Kierując się wskazaniami sądu dokonał ustaleń obiektywnych przesłanek opuszczenia, takich jak: możliwość dostępu do lokalu, woli powrotu i utrzymywania związku z miejscem pobytu, jak również pogodzenie się z dalszym zamieszkiwaniem poza nieruchomością. W ocenie sądu obecnie rozpoznającego skargę organ odwoławczy trafnie przyjął, że okoliczność agresywnego zachowania J. F. w dniu 3 lutego 2006 r. nie może mieć decydującego wpływu na wynik postępowania. Takie okoliczności jak: umorzenie z braku dowodów sprawy karnej przeciwko J.i F. o znęcanie się nad żoną, brak woli K., M. i J. F.powrotu do domu mimo zawarcia ugody sądowej dotyczącej współposiadania nieruchomości w sposób umożliwiający korzystanie z niej przez wszystkich członków rodziny, dysponowanie przez K., M.i J. F. kluczami do nieruchomości i zabranie rzeczy z lokalu świadczy o rezygnacji z dalszego zamieszkiwania w przedmiotowej nieruchomości. Niewątpliwie okolicznością potwierdzającą brak woli powrotu do lokalu jest upływ ponad 5 lat od daty jego opuszczenia, bez podejmowania jakichkolwiek prób ponownego w nim zamieszkania. Po wydaniu wyroku przez WSA w Łodzi z dnia 12 lutego 2010 r. pojawiła się nowa istotna w sprawie okoliczność, to jest nabycie własności przedmiotowej nieruchomości przez osoby trzecie. W dniu 28 grudnia 2010 r. uprawomocniło się postanowienie Sądu Rejonowego w S.z dnia [...] przysądzające na rzecz I. G. i G. G. na współwłasność na prawach wspólnosci ustawowej przedmiotowej nieruchomości. Bezsporne pozostaje w sprawie, iż po wydaniu w/w postanowienia K., M. i J. F.nie podjęły działań w celu uzgodnienia z nowymi właścicielami możliwości zamieszkania w domu położonym w [...] W ocenie sądu bierność w tym zakresie świadczy o pogodzeniu się z dalszym niezamieszkiwaniem w przedmiotowej nieruchomości. O braku woli powrotu świadczy także odmowa wskazania organom administracji miejsca aktualnego pobytu. Nawet jeśli taka odmowa wynikała z niechęci ujawnienia nowego adresu J.F., to skarżąca powinna wziąć pod uwagę to, że pozbawia organ możliwości przeprowadzenia dowodu na potwierdzenie podnoszonej przez siebie okoliczności braku koncentracji swoich spraw życiowych w innym miejscu niż dom przy ul. [...]. W zaistniałej sytuacji, biorąc pod uwagę pozostałe okoliczności sprawy potwierdzające brak woli powrotu do domu położonego przy ul. [...], organ miał podstawy przyjąć, że skarżąca swoje centrum życiowe przeniosła na stałe w inne miejsce niż przedmiotowa nieruchomość, a w konsekwencji orzec o jej wymeldowaniu na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Bezzasadny jest zarzut skarżącej dotyczący naruszenia jej uprawnień procesowych. Strona była powiadamiana o terminach rozpraw. Organ pouczył ją o możliwości sporządzania notatek, kopii i odpisów, a także prawie żądania uwierzytelnionych odpisów ( v. pismo Prezydenta S. z dnia [...] r. k. 119 akt administracyjnych). Przed wydaniem zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej została pouczona w trybie art. 10 § 1 k.p.a. o prawie zapoznania się z aktami sprawy i złożenia końcowego oświadczenia w sprawie. Organ odwoławczy prawidłowo uznał za strony postępowania aktualnych właścicieli nieruchomości. Prawidłowość przyjętego stanowiska znajduje potwierdzenie w uchwale Siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 grudnia 2011 r. sygn. II OPS 1/11, w myśl której osoba dysponująca tytułem prawnym do lokalu jest stroną, w rozumieniu art. 28 k.p.a., w postępowaniu administracyjnym o zameldowanie ( wymeldowanie) w tym lokalu innej osoby ( v. O NSA i WSA 2012/ 2 (47)/ 17). Sąd nie uwzględnił zarzutu skargi dotyczącego wydania decyzji z naruszeniem art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Przesłanka wyłączenia pracownika z powodu brania przez niego udziału w wydaniu zaskarżonej decyzji ( art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a.) nawiązuje w swej istocie do zasady dwuinstancyjności postępowania i hierarchicznego podporządkowania organów orzekających. W takim klasycznym modelu postępowania administracyjnego odwołanie rozpoznaje inny organ i oczywiście w innym składzie osobowym. Na tym polega zasada i jednocześnie gwarancja procesowa, że nikt nie może być sędzią we własnej sprawie, bo z wydanym poprzednio rozstrzygnięciem zwykle się identyfikuje przy ponownej ocenie ( v. uchwała Siedmiu Sędziów NSA z dnia 22 lutego 2007 r. sygn. II GPS 2/06 –ONSA i WSA 2007/ 3 /61). Wskazani w skardze pracownicy organu I instancji nie brali udziału w rozpatrywaniu odwołań od decyzji organu I instancji. Nie zachodziła wobec tego konieczność wyłączenia ich od udziału w postępowaniu w sprawie.. Zmiana brzmienia art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. dokonana w 2010 r., polegająca na usunięciu z przepisu zwrotu " niższej instancji" oceniana w łączności ze zmianą wprowadzoną w art. 16 § 1 zd. 1 k.p.a. odnośnie do przyjęcia ostateczności decyzji administracyjnej powinna przyczynić się do usunięcia wątpliwości, które występowały w przypadku dwukrotnego rozpatrywania sprawy przez ten sam organ po wniesieniu – jako substytutu odwołania – wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ( v. B. Adamiak Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz 11 wyd. z 2011 r., str. 153). Ponadto zauważyć należy, że pracownik organu I instancji B. G.uczestniczyła jedynie w czynnościach przygotowawczych, polegających na zbieraniu materiału dowodowego. Nie dokonywała natomiast oceny tego materiału i nie wydawała decyzji. Zatem jej udział w sprawie nie miał decydującego wpływu na rozstrzygniecie organu. Z kolei jak podnosi strona skarżąca S. G.podpisał uchyloną decyzję organu I instancji z dnia [...] r. Jednak w późniejszym okresie ( 21.06.2011 r.) podpisał wezwanie na rozprawę, to jest pismo nie dotyczące istotnych kwestii merytorycznych. Podpisanie wezwania nie miało wpływu na treść decyzji wydanej przez organ. Natomiast pracownik organu I instancji D.M.po wyłączeniu jej w dniu 5 sierpnia 2010 r. od udziału w sprawie nie podejmowała żadnych czynności w sprawie. Czynności wykonywane przez D. M.przed tą datą, to jest poprzedzające fazę wydawania decyzji z dnia 25 października 2010 r. ( uchylonej przez Wojewodę Ł. w dniu 21.01.2011 r.), miały jedynie charakter przygotowawczy. Prowadziła ona rozprawę w dniu [...]r. Nie brała jednak udziału w ocenie zgromadzonego materiału dowodowego i nie wydawała decyzji. Organ zatem nie miał obowiązku wyłączyć z materiału dowodowego dowodu w postaci zeznań J. F. złożonych na rozprawie w dniu [...] r. Zeznania złożone tego dnia przez J. F. w swej treści były zbieżne ze stanowiskiem prezentowanym przez niego w toku całego postępowania administracyjnego. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę. t.p.