III SA/Łd 687/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Janusz Furmanek (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Protokolant: Asystent sędziego Paweł Pijewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2011 r. sprawy ze skargi W. N. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ł. nr [...] z [...], znak [...]; 2. zasądza od Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. na rzecz W. N. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Decyzją z dnia [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ł. nie stwierdził u W. N. choroby zawodowej pod postacią astmy oskrzelowej wymienionej w poz. 6 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. nr 105, poz. 869). W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podniósł, że podstawę ustalenia, iż nie został spełniony warunek konieczny zawarty w art. 2351 K.p. do stwierdzenia u W. N. choroby zawodowej stanowiły: orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wystawione przez Przychodnię Konsultacyjno – Diagnostyczną Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Ł. i orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, wystawione przez Klinikę Chorób Zawodowych i Toksykologii Oddział Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy w Ł. oraz dochodzenie epidemiologiczne. W. N. został skierowany przez Zakład Opieki Zdrowotnej A do Poradni Chorób Zawodowych WOMP w Ł. w celu orzeczenia czy zgłaszane przez niego dolegliwości mają charakter choroby zawodowej. W wyniku przeprowadzonych specjalistycznych badań lekarskich uzyskał dwa orzeczenia lekarskie o braku podstaw do rozpoznania klinicznego choroby zawodowej – astmy oskrzelowej. W piśmie z dnia 6 lipca 2010r., skierowanym do Dyrektora Instytutu Medycyny Pracy w Ł. W. N. przedstawił swoje zastrzeżenia dotyczące postępowania orzeczniczego. W piśmie z dnia [...]. Klinika Chorób Zawodowych i Toksykologii Oddział Chorób Zawodowych lMP w Ł. stwierdziła, iż nie znalazła podstaw do weryfikacji wydanego przez nią orzeczenia. Dla rozpoznania choroby zawodowej niezbędne jest spełnienie warunku wystąpienia objawów klinicznych, potwierdzenie narażenia zawodowego i stwierdzenie, że choroba została spowodowana warunkami pracy. W tym przypadku warunek ten nie został spełniony. Organy inspekcji sanitarnej nie mogą wydać decyzji stwierdzającej istnienie choroby zawodowej wbrew lub niezgodnie z orzeczeniem lekarskim wydanym przez uprawnioną jednostkę medyczną, jeżeli zostało ono wydane z zachowaniem norm zamieszczonych w rozporządzeniu będącym podstawą rozstrzygnięcia, nie jest sprzeczne z zebranym materiałem dowodowym i zaprzecza zawodowej etiologii schorzenia. W odwołaniu od tej decyzji W. N. zarzucił, iż nie wyjaśniono przyczyn z powodu, których przerwano badanie prowokacji czystym olejem mineralnym oraz jego złego stanu po tym badaniu. Decyzją z dnia [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji. Wyjaśnił także, że w świetle aktualnej wiedzy medycznej astma jest chorobą oskrzeli, którą charakteryzują trzy główne cechy: 1. skurcz, oskrzeli odwracalny spontanicznie lub pod wpływem leku; 2. zapalenie alergiczne błony śluzowej oskrzeli prowadzące do jej obrzęku, hipersekrecji i zwiększonej przepuszczalności; 3. nadreaktywność oskrzeli na różne niespecyficzne czynniki Do wystąpienia astmy konieczny jest czynnik wywołujący – alergen, powodujący powstawanie w organizmie przeciwciał i w wyniku ich zetknięcia się ze swoistym antygenem dochodzi do wspomnianych charakterystycznych reakcji. W przypadku astmy zawodowej musi być ona spowodowana czynnikami i warunkami związanymi z określonym środowiskiem pracy, które by spełniły rolę alergenu. Aby rozpoznać astmę pochodzenia zawodowego muszą być, m.in. spełnione podstawowe kryteria jak: bezsporne potwierdzenie istnienia choroby, ustalenie w środowisku pracy czynnika uczulającego, potwierdzenie uczulenia na określony czynnik za pomocą stosownych testów (skórnych, inhalacyjnych, eliminacji i reekspozycji zawodowej, oznaczania specyficznych immunoglobulin) oraz w tzw. zespole reaktywnej dysfunkcji dróg oddechowych stwierdzenie bezpośredniego związku czasowego między wystąpieniem objawów zespołu astmopodobnego z ekspozycją na działanie gazów lub pyłów w dużych stężeniach drażniących drogi oddechowe. Zawodową etiologię można przyjąć z dużym prawdopodobieństwem w takich sytuacjach gdy: - pierwsze objawy astmy wystąpiły po okresie pracy w narażeniu na określony alergen (może być zróżnicowany czasowo); - objawy astmy występują w przypadku każdorazowej ekspozycji na określony alergen; - są objawy ze strony dróg oddechowych w postaci skurczu oskrzeli oraz wzrostu niespecyficznej nadreaktywności po prowokacji inhalacyjnej. W rozpatrywanej sprawie żaden z charakterystycznych wymienionych powyżej objawów klinicznych dla astmy nie zaistniał. Przepis § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych stanowi, że państwowy inspektor sanitarny wydaje decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do jej stwierdzenia w szczególności na podstawie orzeczenia lekarskiego wydanego przez uprawnione jednostki orzecznicze. Zaliczenie schorzenia do choroby zawodowej uzależnione jest więc od treści specjalistycznego orzeczenia lekarskiego poprzedzającego merytoryczne rozstrzygnięcie i wydawanego na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego, co oznacza, że to względy natury medycznej rozstrzygając uznaniu bądź nie uznaniu jakiegoś schorzenia za chorobę zawodową. Sam fakt zatrudnienia w narażeniu na czynniki potencjalnie szkodliwe, przy braku objawów klinicznych choroby figurującej w wykazie chorób zawodowych, nie daje podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Organ administracyjny nie może więc uwzględnić wniosku pracownika o stwierdzenie choroby zawodowej nie popartego wiarygodnymi i przekonywującymi dowodami podważającymi wiarygodność i moc dowodową materiału zgromadzonego przez lekarzy medycyny pracy i organy administracji sanitarnej. Jednostki medycyny pracy w sposób przekonywujący wyjaśniły, z jakich przyczyn choroba skarżącego nie można uznać za chorobę zawodową. Wyrażona ocena została zawarta w spełniających wymagania formalne opiniach lekarskich, z których jednoznacznie wynika, że u zainteresowanego nie rozpoznano objawów klinicznych pozwalających stwierdzić, iż występuje u niego choroba zawodowa pod postacią astmy oskrzelowej. Nie fakt wystąpienia objawów chorobowych, jakie zgłasza W. N. decyduje o rozpoznaniu i stwierdzeniu choroby zawodowej, lecz wyniki przeprowadzonych badań, które wskazują, że czynniki szkodliwe środowiska pracy, jakim był olej maszynowy i rozcieńczalnik do wyrobów nitrocelulozowych nie spowodowały u zainteresowanego choroby zawodowej, gdyż wymienione przez niego dolegliwości nie posiadają cech charakterystycznych dla obrazu klinicznego astmy oskrzelowej, w tym pochodzenia zawodowego. Czynniki szkodliwe wskazane przez W. N. jako przyczyna jego dolegliwości, tj. rozpuszczalnik w skład którego wchodzą ksylen, toluen, octan butylu, aceton, butanol oraz oleje mineralne mają działanie drażniące drogi oddechowe, ale w rozpatrywanej sprawie nie mają odniesienia zdrowotnego. Rozpatrzony został cały okres pracy (lata 1989 – 2009) W. N. z uwzględnieniem zatrudnienia w Zakładzie Elektromechaniki Motoryzacyjnej B, gdzie miał zawodowy kontakt, m.in. z olejami mineralnymi i rozpuszczalnikami. W. N. był poddany badaniom specjalistycznym w uprawnionych do orzekania o chorobach zawodowych jednostkach orzeczniczych i wydane przez nie orzeczenia zawierają stwierdzenia zgodne w treści o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej – astmy oskrzelowej. Nie został spełniony podstawowy warunek do rozpoznania choroby zawodowej, a mianowicie: istniejące schorzenia nie odpowiadają objawom klinicznym, jakie występują przy astmie oskrzelowej. Zmiany chorobowe rozpoznane u W. N. nie mają związku z wykonywaną pracą i ich etologia jest pozazawodowa. Wynika to z orzeczenia WOMP w Ł. z dnia [...] oraz z orzeczenia IMP w Ł. z dnia [...]. Nadto organ drugiej instancji podkreślił, że inspektor sanitarny nie może stwierdzić choroby zawodowej, jeżeli upoważnione jednostki orzecznicze nie rozpoznały takiej choroby. W skardze na powyższą decyzję W. N. nie zgodził się z przedstawioną przez Instytut Medycyny Pracy diagnozą i sposobem przeprowadzenia badań. Zgłosił również zastrzeżenia, co do sposobu przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego przez Sanepid. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga W. N. jest uzasadniona. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjny sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Z tych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W rozpoznawanej sprawie organy administracji publicznej naruszyły przepisy postępowania administracyjnego, a mianowicie art. 7, 77 § 1, 80, 84 § 1 i 107 § 3 k.p.a. i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy Kodeksu pracy oraz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 105, poz. 869). Zgodnie z treścią art. 2351 Kodeksu pracy za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo ze sposobem wykonywania pracy zwanych "narażeniem zawodowym". W myśl art. 2351 Kodeksu pracy rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Zgodnie z treścią punktu 6 do rozporządzenia z 30 czerwca 2009r. chorobą zawodową jest astma oskrzelowa. Z przepisu art. 2351 Kodeksu pracy wynika, że o tym czy schorzenie jest chorobą zawodową decyduje spełnienie dwóch następujących przesłanek : po pierwsze schorzenie musi być wymienione w wykazie chorób zawodowych oraz po drugie jest bezsporne lub wysoce prawdopodobne, że schorzenie zostało spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Należy zaznaczyć, że przepisy art. 2351 i 2352 Kodeksu pracy weszły w życie w dniu 9 lipca 2003r. Tego samego dnia weszło w życie rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009r. Zgodnie z treścią § 1 ust.1 tego rozporządzenia, z zastrzeżeniem ust. 2, do postępowań w sprawie zgłaszania podejrzenia rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy tego rozporządzenia, z tym że czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne. W sprawie postępowanie zostało wszczęte przed dniem 3 lipca 2009r. Zgodnie z § 11 ust. 1 rozporządzenia czynności dokonane przed tym dniem pozostają skuteczne. W związku z czym wszystkie czynności dokonane przez organy administracji przed tą datą pozostają skuteczne. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że W. N. przez okres ponad 16 lat był zatrudniony w Zakładach Elektrotechniki Motoryzacyjnej B jako szlifierz – gwinciarz i ustawiacz automatów tokarskich. Zajmował się szlifowaniem śrub miedzianych, odtłuszczał śruby w rozpuszczalniku nitro, pracował na walcarce chłodzonej olejami, obsługiwał automaty tokarskie oraz odwirowywał wióry w celu uzyskania oleju. Przez okres 14 lat był narażony na działanie rożnych związków chemicznych takich jak : olej maszynowy zawierający oleje smarowe oraz hydrorafinowane węglowodory C 20 i C 50, rozpuszczalnik do wyrobów nitrocelulozowych zawierający toluen, aceton, butanol, octan butylu oraz oleje mineralne, tlenki azotu i aldehydy w przeliczeniu na formaldehyd. Organy administracyjne odmówiły stwierdzenia choroby zawodowej, opierając się na orzeczeniach Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Nr [...] z dnia [...] i Instytutu Medycyny Pracy z dnia [...]. W oparciu o te orzeczenia zostały wydane kwestionowane decyzje. W ocenie Sądu zostały one wydane z naruszeniem Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących postępowania dowodowego. Skarżący w "skardze" z dnia 6 lipca 2010r. zarzucił, że próba prowokacyjna została niewłaściwie przeprowadzona, gdyż użyto czystego oleju zamiast przetworzonego w wyniki obróbki. Po tej próbie został przewieziony na wózku do innego lekarza, gdyż nasiliły się objawy chorobowe. Instytut Medycyny Pracy w Łodzi w odpowiedzi stwierdził jedynie, że "proces diagnostyczny został wykonany zgodnie z zasadami przyjętymi w orzecznictwie o chorobach zawodowych...". Organy sanitarne na tym poprzestały, nie próbując wyjaśnić, czy te zarzuty są uzasadnione i okoliczności przedstawione w "skardze" mogą mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Zgodnie natomiast z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Tego w uzasadnieniu organów obu instancji brakuje. Żadne z nich nie wyjaśniło, czy zdarzenie opisane przez skarżącego w "skardze" ma wpływ na wnioski zawarte w orzeczeniach. Nie odniesiono się również do wadliwie, według skarżącego, przeprowadzonej prowokacyjnej próby wziewnej. Stwierdzono jedynie, że "proces diagnostyczny został wykonany zgodnie z zasadami przyjętymi w orzecznictwie o chorobach zawodowych..." Dlatego też organy sanitarne mają wyjaśnić, co wydarzyło się podczas prowokacyjnej próby wziewnej i czy stan zdrowia skarżącego jaki wtedy zaistniał miał wpływ na ocenę, czy istnieje choroba zawodowa i odnieść się do zarzutu zastosowania niewłaściwego oleju. Z tych też względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz 134 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach był art. 200 p.p.s.a. A. B.