III SA/Łd 70/11

Dnia 6 kwietnia 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Krzemieniewska Sędziowie Sędzia NSA Janusz Furmanek Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.) Protokolant Asystent sędziego Dominika Trella po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2011 roku sprawy ze skargi A. I. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz A. I. kwotę 100,- (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] nr [...] Wojewoda [...] na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. po rozpoznaniu odwołania A. I. od decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...] orzekającej o wymeldowaniu A. I. wraz z dziećmi z pobytu stałego w lokalu przy ul. A 6b w Ł., utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Z wnioskiem o wymeldowanie A. I. z pobytu stałego w lokalu przy ul. A 6b w Ł. wystąpił w dniu [...] mąż – J. I. Wnioskodawca podniósł, iż żona nie przebywa w miejscu zameldowania od dnia [...], a aktualnie wraz z dziećmi zamieszkuje u swoich rodziców przy ul. B 101 w Ł. Wobec tego, że organ I instancji uzyskał informację o wystąpieniu przez A. I. z powództwem posesoryjnym, Prezydent Miasta Ł. zawiesił przedmiotowe postępowanie do czasu wydana rozstrzygnięcia przez sąd powszechny. Po ustaleniu, że wyrokiem z dnia [...] - sygn. akt [...], Sąd Rejonowy dla Ł. – Ś. w Ł. przywrócił A. I. naruszone posiadanie lokalu mieszkalnego przy ul. A 6b w Ł., postanowieniem z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. podjął zawieszone postępowanie w sprawie o wymeldowanie. Decyzją z dnia [...] organ I instancji orzekł o wymeldowaniu A. I. wraz z dziećmi z pobytu stałego przy ul. A 6b w Ł. W uzasadnieniu podniesiono, że skarżąca, mimo uzyskania korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia w sprawie o naruszenie posiadania lokalu oraz otrzymania swobodnego dostępu do nieruchomości przy ul. A 6b w Ł., nie dokonała powrotu do miejsca zameldowania. Organ podniósł, że wobec twierdzeń skarżącej, iż otrzymała jedynie klucze do spornej nieruchomości, natomiast nadal nie ma kodów dostępu do zainstalowanego na nieruchomości alarmu, sposób wejścia do lokalu został zademonstrowany pracownikom organu meldunkowego podczas przeprowadzonej kontroli. Stwierdzono, że aby uzyskać dostęp do posesji wystarczą jedynie klucze. A. I. poinformowała jednak Prezydenta Miasta Ł., że ponownie wystąpiła na drogę sądową w celu wyegzekwowania kodów dostępu do nieruchomości. Organ meldunkowy wskazał także, że w toku prowadzonego postępowania zmienił się właściciel spornej nieruchomości, ponieważ J. I. w drodze darowizny przekazał lokal siostrze – E. R., która podtrzymała wniosek o wymeldowanie skarżącej. W odwołaniu A. I. wniosła o uchylenie decyzji Prezydenta Miasta Ł. z uwagi na toczące się postępowanie sądowe w sprawie uzyskania kodu dostępu do przedmiotowego lokalu. Wskazała na okoliczności dotyczące opuszczenia przez nią miejsca stałego zameldowania, przyznając że po korzystnym dla niej rozstrzygnięciu przywracającym posiadanie lokalu, otrzymała klucze do nieruchomości, jednak nadal nie posiada kodu dostępu do domu, wobec czego nie może tam powrócić. Decyzją z dnia [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił argumentację Prezydenta Miasta Ł. i podniósł, że przedmiotowa sprawa została rozpoznana wnikliwie, a okoliczności istotne dla sprawy zostały wyjaśnione w sposób wyczerpujący i zupełny. Organ I instancji dokonał również prawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego. Ponadto, organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Podkreślono, iż zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, przesłanka opuszczenia miejsca pobytu stałego winna być rozumiana jako rezygnacja z posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu oraz dobrowolne wyprowadzenie się. W ocenie organu II instancji nie powinno budzić wątpliwości, iż wyżej wymienione przesłanki zostały wobec A. I. spełnione, bowiem od ponad trzech lat nie zamieszkuje ona w miejscu stałego zameldowania. Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego skarżąca opuściła miejsce pobytu stałego i swoje życie skoncentrowała przy ul. B 101 w Ł. W ocenie organu, bezspornym jest, że opuszczenie przez A. I. miejsca stałego zameldowania nie było dobrowolne, lecz spowodowane utrudnieniem dostępu do niego przez J. I. Podkreślono, że sąd cywilny przywrócił skarżącej posiadanie omawianego lokalu i nakazał wydanie kluczy do mieszkania oraz kodu dostępu do zainstalowanego tam alarmu - wyrok z dnia [...], istotnym jest jednak, że do dnia dzisiejszego A. I. nie powróciła do miejsca stałego zameldowania. Wojewoda [...] podniósł, że skarżąca złożyła wniosek do komornika o egzekucję powołanego wyżej wyroku, lecz mimo uzyskania w dniu [...] kluczy do lokalu przy ul. A 6b w Ł., nie podjęła żadnych działań zmierzających do ponownego zamieszkania w miejscu stałego zameldowania. Mając na uwadze rozbieżne zeznania stron w zakresie posiadania przez A. I. swobodnego dostępu do miejsca stałego zameldowania organ odwoławczy uznał za konieczne wstrzymanie się z wydaniem decyzji w sprawie wymeldowania, do czasu rozstrzygnięcia przez sąd kwestii wydania przez J. I. kodów dostępu do omawianego lokalu. Sąd Rejonowy dla Ł.-Ś. w Ł. postanowieniem z dnia [...]. nakazał J. I. udostępnienie wierzycielce – A. I. kodu dostępu do alarmu zainstalowanego w lokalu przy ul. A 6B w Łodzi. Organ odwoławczy podkreślił, że mimo przesłania w dniu [...] przez J. I. zdemontowanego urządzenia alarmowego, A. I. nadal nie podjęła żadnych działań zmierzających do ponownego zamieszkania w miejscu stałego zameldowania. W skardze z dnia [...] A. I. wniosła o uchylenie powyższej decyzji, oddalenie wniosku o jej wymeldowanie oraz zasądzenie kosztów postępowania. Wyjaśniła, że opuszczeniu przez nią lokalu przy ul. A 6b w Ł. nie można przypisać cechu dobrowolności, bowiem spowodowane było utrudnieniem dostępu przez J. I. Skarżąca podniosła, że organ nie wziął pod uwagę rozważań Sądu Rejonowego w sprawie o sygn. akt [...] - przywracającej skarżącej naruszone posiadanie. Zdaniem skarżącej, podejmowała ona działania zmierzające do zamieszkania w przedmiotowym lokalu, bowiem wystąpiła o wydanie kodów dostępu do alarmu. A. I. wskazała na naruszenie przez organ art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z uwagi na niespełnienie przesłanek trwałości i dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego. W odpowiedzi na skargę z dnia [...] Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację wyrażoną w decyzji. Na rozprawie w dniu [...] A. I. poparła skargę i oświadczyła, że nie podejmowała prób wprowadzenia się do lokalu przy ul. A 6b w Ł., ponieważ mąż groził jej wielokrotnie. Podniosła, że w toku sprawy rozwodowej kurator ustalił, że przy lokalu znajduje się nowoczesne urządzenie alarmowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga A. I. zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Wychodząc z tych przesłanek Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględnił skargę, gdyż stwierdził, że zaskarżona decyzja Wojewody [...] z dnia [...] narusza przepisy postępowania administracyjnego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w myśl art. 145 § 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stanowi przesłankę do jej uchylenia. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993). W myśl tego przepisu, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Z brzmienia tego przepisu, wynika, iż jedyną przesłanką decydującą o pozytywnym rozpatrzeniu przez organ wniosku o wymeldowanie osoby z pobytu stałego jest opuszczenie przez tę osobę miejsca pobytu stałego bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, w rozumieniu omawianego art. 15 ust. 2 ustawy jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Innymi słowy, chodzi tu o sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. Zamiar ten ma istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło. Po analizie akt przeprowadzonego postępowania i zarzutów zgłoszonych w skardze Sąd uznał, iż Wojewoda [...] nie dołożył należytej staranności przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy, a decyzja administracyjna wydana została przez ten organ przedwcześnie. W toku prowadzonego postępowania dowodowego nie wyjaśniono wszystkich okoliczności sprawy oraz nie wykazano w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości, czy w sprawie została spełniona przesłanka wynikająca z treści art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy tj. przesłanka dobrowolności opuszczenia przez skarżącą miejsca zameldowania. Skład orzekający uznał, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy doszło zatem do uchybienia art. 7, 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm.). Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). Organ administracji publicznej jest obowiązany również w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (zasada swobodnej oceny dowodów – art. 80 kpa). Obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest związany ściśle z przyjętą zasadą swobodnej oceny dowodów. Swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być jednak dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny. Dla dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji zasadnicze znaczenie ma treść art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wyjaśnić należy, że ocena dobrowolności i trwałości opuszczenia miejsca stałego pobytu jak też zamiaru stałego pobytu, zamieszkiwania w danej miejscowości czy nawet w oznaczonym lokalu, powinna być zobiektywizowana w tym sensie, że musi wynikać z takiego zachowania się osoby fizycznej, które wskazuje na rzeczywiste powiązanie jej działalności życiowej z określonym miejscem. Odnosząc się to tej kwestii wskazywano, że opuszczenie miejsca pobytu stałego nie oznacza tylko fizycznego przebywania w innym miejscu niż miejsce stałego pobytu, lecz by łączył się z tym zamiar stałego związania się z tym innym miejscem i urządzenie w nim nowego centrum życiowego (por. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 302/05, Lex 190969). Wielokrotnie w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreślano, że rezygnacja z przebywania w lokalu powinna nastąpić w sposób wyraźny czy to przez złożenie stosownego oświadczenia, czy to przez odpowiednie zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby. Opuszczeniem lokalu jest więc nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie nie ustalono jednoznacznie czy zachowaniu A. I., polegającym na opuszczeniu nieruchomości przy ul. A 6b w Ł., można przypisać cechę dobrowolności. Wyjaśnić należy, że w toku całego postępowania administracyjnego skarżąca podejmowała kroki prawne, które umożliwiłyby jej powrót do lokalu przy ul. A 6b w Ł. Wystąpiła bowiem z powództwem o naruszenie utraconego posiadania, które wyrokiem Sądu Rejonowego dla Ł.-Ś. w Ł. z dnia [...] sygn. akt [...] zostało jej przywrócone (k. 51 akt administracyjnych). W rozstrzygnięciu tym nakazano J. I. wydanie kluczy do lokalu oraz udostępnienie kodów dostępu do nieruchomości. W dniu [...] skarżąca wystąpiła do komornika z wnioskiem o wyegzekwowanie powyższego wyroku, natomiast w dniu [...] E. R. - nowa właścicielka lokalu - złożyła w siedzibie Kancelarii komorniczej w Ł. komplet kluczy do przedmiotowego lokalu (k. 64 akt administracyjnych). Podkreślić również należy, że postanowieniem z dnia [...] sygn. akt [...] Sąd Rejonowy dla Ł.-Ś. w Ł. w sprawie o egzekucję świadczenia niepieniężnego z wniosku A. I., wyznaczył J. I. termin 7 dni na wykonanie obowiązku wynikającego z wyroku Sądu Rejonowego z dnia [...] poprzez udostępnienie skarżącej kodów dostępu do lokalu przy ul. A 6b w Ł., pod rygorem wymierzenia grzywny (k. 149-159 akt administracyjnych). W dniu [...] r. na adres kancelarii pełnomocnika ustanowionego przez skarżącą w postępowaniu cywilnym, przesłano urządzenie alarmowe, z informacją, że zostało ono zdemontowano ze ściany budynku przy ul. A 6b (k. 157 akt administracyjnych). Biorąc pod uwagę wskazane powyżej okoliczności podnieść należy, że Wojewoda [...] dokonał w decyzji z dnia [...] ich niewłaściwej oceny. Nie wyjaśniono bowiem czy przesłane w dniu [...] urządzenie alarmowe było tym urządzeniem, które rzeczywiście było zamontowane na ścianie budynku przy ul. A 6b w Ł. Jednocześnie w ocenie Sądu sam fakt przesłania urządzenia alarmowego nie świadczy o tym, że prawidłowo zostało wykonane postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...] sygn. akt [...]. Organ nie ustalił bowiem czy skarżąca miała swobodny dostęp do lokalu. Dodatkowo zauważyć należy, że na rozprawie w dniu [...] A. I. oświadczyła, że w toku sprawy rozwodowej kurator ustalił, iż na spornym budynku znajduje się nowoczesne urządzenie alarmowe. W tym zakresie organ odwoławczy nie poczynił żadnych ustaleń, pomimo posiadania takiej możliwości wynikającej z treści przepisu art. 85 § 1 k.p.a. – poprzez przeprowadzenie oględzin przedmiotowej nieruchomości. Nie sposób również zgodzić się z twierdzeniem organu administracji, iż po wydaniu wyroku przywracającego naruszone posiadanie oraz nadesłaniu pełnomocnikowi skarżącej urządzenia alarmowego, A. I. uzyskała swobodny dostęp do lokalu, jednak nie podjęła próby powrotu do niego. Z oświadczenia skarżącej złożonego przed organem w dniu [...] (k. 167 akt administracyjnych) wynika, że z uwagi na obowiązki związane z wykonywaną pracą, planowała przeprowadzić się do lokalu przy ul. A 6b w Ł. na początku 2011 r. Organ odwoławczy wywiódł z powyższego, że skarżąca nie ma woli powrotu do przedmiotowej nieruchomości i już w dniu [...] wydał decyzję w sprawie wymeldowania A. I. z pobytu stałego z lokalu przy ul. A 6b w Ł. Zdaniem Sądu, wydanie takiej decyzji po upływie niespełna miesiąca od przesłania pełnomocnikowi strony urządzenia alarmowego, rzekomo zdemontowanego z przedmiotowej nieruchomości, było działaniem przedwczesnym. Wyjaśnić bowiem należy, że minął zbyt krótki okres, na podstawie którego można byłoby przewidywać, że A. I. do spornego lokalu faktycznie nie powróci. Dodatkową okolicznością przemawiającą za zasadnością tego stanowiska jest fakt, że A. I. w oświadczeniu z dnia [...] przyznała, że ma zamiar powrotu do lokalu w 2011 r., natomiast w chwili obecnej nie ma takiej możliwości z uwagi na jej obowiązki w pracy. Nie istnieje przepis prawa materialnego, czy też procesowego nakazujący natychmiastowy powrót do lokalu, w sytuacji uzyskania korzystnych rozstrzygnięć przed sądem cywilnym w sprawie o naruszenie posiadania i organ II instancji powinien tę okoliczność wziąć pod uwagę. Reasumując, w przedmiotowej sprawie A. I. od momentu wystąpienia z wnioskiem o jej wymeldowanie wraz z dziećmi przez J. I., podejmowała skuteczne kroki prawne mające na celu umożliwienie jej powrotu do lokalu przy ul. A 6b w Ł. (przywrócenie naruszonego posiadania, jak również skuteczne postępowanie egzekucyjne). W tej sytuacji uznać należy, że organ odwoławczy nie wykazał w prowadzonym przez siebie postępowaniu, że w sprawie zaistniała przesłanka dobrowolności opuszczenia przez skarżącą miejsca zameldowania na pobyt stały. Postępowanie wyjaśniające nie doprowadziło bowiem do jednoznacznego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Mając na uwadze wskazane wyżej naruszenia zasad postępowania, organ administracji publicznej, rozpoznając ponownie sprawę, powinien przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe mające na celu ustalenie czy A. I. ma obecnie swobodny dostęp do przedmiotowego lokalu i podjęła działania związane z przeprowadzką, czy też dalej podejmuje kroki prawne w celu ponownego zamieszkania. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 ust 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. W przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 powołanej wyżej ustawy. Natomiast podstawę zasądzenia zwrotu kosztów postępowania od organu na rzecz skarżącej stanowił przepis art. 200 tej ustawy. B.A.