III SA/Łd 707/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędziowie Sędzia WS Monika Krzyżaniak Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska (spr.) Protokolant Asystent sędziego Tomasz Porczyński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 października 2014 r. sprawy ze skargi R. Ł. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę. Decyzją z dnia [...], nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 K.p.a. oraz w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013r., poz. 1442 ze zm., dale w skrócie powoływanej jako u.s.u.s.) utrzymał w mocy własna decyzję z dnia [...], nr [...] o umorzeniu postępowania w sprawie wniosku R. Ł. o umorzenie zaległości z tytułu składek nieobjętych abolicją. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne. W dniu 24 stycznia 2014r. R. Ł. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o "umorzenie całości zadłużenia za okres nieobjęty abolicją". Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych umorzył postępowanie w części dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w części finansowanej przez ubezpieczonych pracowników niebędących płatnikami tych składek za okres od lutego 2001r. do stycznia 2002r. oraz na ubezpieczenie zdrowotne, w części finansowanej przez ubezpieczonych pracowników niebędących płatnikami tych składek za okres od lutego 2001r. do stycznia 2002r. Na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy umorzył w części dotyczącej składek na ubezpieczenia społeczne za zatrudnionych pracowników, w części finansowanej przez ubezpieczonych pracowników oraz przez płatnika tych składek za okres od lutego 2001r. do stycznia 2002r. oraz na ubezpieczenie zdrowotne za zatrudnionych pracowników za okres od lutego 2001r. do stycznia 2002r., składek na Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za zatrudnionych pracowników i finansowanych przez płatnika tych składek za okres od 02 2001r. do 01.2002r.,oraz odsetek za zwłokę finansowanych przez płatnika składek należnych od nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników jako bezprzedmiotowe z uwagi na brak przepisów prawa, które stanowiłyby dla Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podstawę prawną dla podjęcia rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia bądź odmowy umorzenia tego rodzaju składek. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zakład może umorzyć należności z tytułu składek w całości lub w części w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Natomiast zgodnie z art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 ustawy i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003r. Nr 141, póz. 1365), należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia w uzasadnionych przypadkach mogą być umarzane przez Zakład pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Stosownie zaś do treści art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 tejże ustawy, co oznacza, że składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne w części finansowanej przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek nie mogą być umarzane. Ponadto organ zauważył, że na podstawie przepisów Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003r. Nr 141, póz. 1365), nie mogą być umarzane należności z tytułu składek za ubezpieczonych pracowników, gdyż przepisy te mają zastosowanie jedynie do należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli należności z tytułu składek na własne ubezpieczenia osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą. Biorąc powyższe pod uwagę w ocenie organu wniosek skarżącego w zakresie umorzenie w/w składek i odsetek jest bezprzedmiotowy, a postepowanie wszczęte wnioskiem w powyższym zakresie podlega umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. W dniu 15 kwietnia 2014r. R. Ł. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie zaległości z tytułu składek, wskazując w uzasadnieniu na swą trudną sytuację materialną. Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy wskazując, że w świetle ustalonego przez organ I stanu prawnego, postępowanie w sprawie umorzenia zadłużenia za okres nieobjęty abolicją: - na podstawie art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w części dotyczącej składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, finansowanych przez ubezpieczonych pracowników oraz - na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w części dotyczącej składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za zatrudnionych pracowników i finansowanych przez płatnika tych składek oraz odsetek za zwłokę finansowanych przez płatnika składek należnych od nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników jest bezprzedmiotowe z uwagi na brak przepisów prawa, które stanowiłyby dla Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podstawę prawną dla podjęcia rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia bądź odmowy umorzenia tego rodzaju składek. Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi zarzucając organowi naruszenie przepisów postępowania poprzez nieustalenie stanu faktycznego sprawy i niezgromadzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, wniósł o włączenie do akt sprawy postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł. [...] w Ł. z dnia 13 czerwca 2014r. o wpisaniu go do Krajowego Rejestru Sądowego –Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. Wskazał, że organ bezzasadnie uznał wspólne zamieszkiwanie jego i jego żony w mieszkaniu ojca jako prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego. Podniósł, że mimo, iż emerytura ojca jest dość wysoka, to zważywszy na zobowiązania ojca z tytułu zaciągniętych kredytów ( spłaty w wysokości 144,57 zł i 1008,20 zł miesięcznie) plus koszty utrzymania i leków powodują, że on sam ma trudności z regulowaniem bieżących wydatków i zaspokojeniem podstawowych potrzeb. Oświadczył również, że nie jest właścicielem ujawnionych w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców pojazdów. Podkreślił, że jego tragicvna ytuacje finansową potwierdza postanowienie sądu o wpisaniu go do Krajowego Rejestru Sądowego –Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Przedmiotem zaskarżenia w tej sprawie jest ostateczna decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotycząca umorzenia postepowania w zakresie rozpoznania wniosku skarżącego o umorzenie należności względem ZUS w części odnoszącej się jedynie do składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, finansowanych przez ubezpieczonych pracowników oraz w części dotyczącej składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za zatrudnionych pracowników i finansowanych przez płatnika tych składek za okres od 02.2001 do 01.2002r. oraz odsetek za zwłokę finansowanych przez płatnika składek należnych od nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników. Umorzenie postępowania, co należy podkreślić, nastąpiło tylko na gruncie art. 28 ust. 3a i art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych albowiem co do podstawy prawnej wynikającej z art. 28 ust. 1 – 3 w związku z art. 30 i 32 ustawy wniosek w tej części, został rozpoznany merytorycznie, lecz odrębną decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...], a następnie decyzją ostateczną Zakładu z dnia [...] nr [...] od której wniesioną skargę rozpoznano w sprawie o sygnaturze III SA/Łd 708/14. Zasady podlegania ubezpieczeniu społecznemu określają przepisy u.s.u.s., które w sposób ścisły regulują sytuacje pozwalające ubiegać się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczenia społecznego. Zgodnie z art. 28 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (ust. 1). Oznacza to, że należności z tytułu składek, co do zasady, mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust. 2). Całkowita nieściągalność, w rozumieniu powołanego przepisu zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (ust. 3). Stosownie do art. 28 ust. 3a powołanej ustawy, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach, określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wskazana powyżej regulacja, ze względu na treść art. 30 u.s.u.s., nie ma jednak zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek. Zgodnie bowiem ze wskazanym przepisem do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i art. 29 u.s.u.s. Oznacza to, że przedsiębiorca nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na jego koncie, w części nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne pracowników oraz ubezpieczenie zdrowotne finansowanych przez nich samych. Zatem na ocenę istnienia podstaw do umorzenia przedmiotowych należności nie mogą mieć wpływu okoliczności podnoszone w skardze. Wprowadzony przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. zwrot "nie stosuje się", należy bowiem interpretować w sposób ścisły, tj., że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na art. 28 u.s.u.s. Również zasadne jest uznanie umorzenia postepowania w sprawie wniosku o umorzenie należności względem ZUS w zakresie dotyczącym składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za zatrudnionych pracowników i finansowanych przez płatnika tych składek za okres od 02.2001 do 01.2002r. oraz odsetek za zwłokę finansowanych przez płatnika składek należnych od nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W tej materii należy podnieść, że stosownie do art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Oznacza to, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, o ile zostanie spełniona jedna z przesłanek wymienionych w ust. 3 powołanego przepisu. Ustawodawca wprowadził wyjątek od zasady umarzania należności tylko w razie całkowitej nieściągalności w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., jednakże ta regulacja obejmuje jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Przesłanki umorzenia należności na podstawie tego przepisu określa wydane na mocy delegacji ustawowej zawartej w ust. 3b art. 28 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365). Wykładnia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zw. z art. 32 u.s.u.s. nie pozwala na rozpoznanie merytoryczne wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za zatrudnionych pracowników i finansowanych przez płatnika tych składek za okres od 02.2001 do 01.2002r. oraz odsetek za zwłokę finansowanych przez płatnika składek należnych od nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników – na gruncie tego przepisu - gdyż dotyczy on wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne "ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia". Sformułowanie użyte w treści art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odnosi się jedynie do należności z tytułu składek ciążących na stronie skarżącej, jako osobie prowadzącej działalność gospodarczą, a zatem należności składkowych "ubezpieczonych", czyli ich własnych obciążeń z tego tytułu. Przedstawiona interpretacja art. 28 ust. 3a u.s.u.s. znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie, które przyjęło, że przewidziana w tym przepisie możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dotyczy tylko zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2006r., III UK 84/06, OSNP 2007, Nr 19-20, poz. 287, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 marca 2008 r., sygn. akt II GSK 451/07). Na tle unormowań zawartych w art. 28 ust. 1 i 2 oraz w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. trzeba wskazać, że ewentualne umorzenie należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika za pracownika jest możliwe tylko na podstawie art. 28 ust. 1 – 3 u.s.u.s., a więc przy istnieniu całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. (orzeczenie w tej sprawie jak wyjaśniono wyżej zapadło w odrębnym postępowaniu), natomiast na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., a tym samym w warunkach cytowanego rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. – jest wykluczone. W konsekwencji zatem braku podstaw prawnych do merytorycznego rozpatrzenia wniosku na mocy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w odniesieniu do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za zatrudnionych pracowników i finansowanych przez płatnika tych składek za okres od 02.2001 do 01.2002r. oraz odsetek za zwłokę finansowanych przez płatnika składek należnych od nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników - ZUS trafnie umorzył postępowanie. Z tych względów skarga podlegała oddaleniu na podstawie 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). m.m.