III SA/Łd 729/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Irena Krzemieniewska po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za październik, listopad i grudzień 2005r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 30 listopada 2011r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę C. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za październik, listopad i grudzień 2005r. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżący wniósł o zwolnienie go kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza nie przynosi dochodów. Brak dochodów spowodowany jest blokowaniem kont przez poborcę podatkowego. Prowadzona jest w stosunku do niego także egzekucja administracyjna. Ponosi miesięczne wydatki, na które składają się koszt wynajmu mieszkania w wysokości 700 zł, prąd i woda w wysokości 200 zł oraz koszt utrzymania syna w wysokości około 600 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, że z żoną posiada rozdzielność majątkową. W gospodarstwie domowym pozostaje z 8 – letnim synem. Jako składniki majątku skarżący wskazał nieruchomość rolną o powierzchni 0,8 ha, samochód osobowy marki A rok produkcji 1997 i samochód osobowy marki A rok produkcji 2001. Zarządzeniem z dnia 31 stycznia 2012r. referendarz sądowy wezwał skarżącego pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie poświadczonych za zgodność z oryginałem odpisów zeznań podatkowych za lata 2010 - 2011 lub stosownego zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości osiąganych w tym okresie dochodach (w sposób umożliwiający ustalenie wysokości przychodów i kosztów uzyskania przychodów), złożenia odpisu deklaracji podatkowej VAT-7 za ostatnie 6 miesięcy 2011r., złożenia zaświadczenia z banku(ów) o posiadanych przez skarżącego rachunkach bankowych, kontach i lokatach bankowych oraz wyciągów z tych kont (rachunków) z okresu ostatnich sześciu miesięcy, w szczególności z rachunku, z którego skarżący regulował dotychczasowe opłaty sądowe w sprawie (wpis oraz oplata kancelaryjna za odpis orzeczenia, wyjaśnienia wątpliwości w zakresie określenia miejsca zamieszkania skarżącego (we wniosku wskazywał, że nie posiada żadnej nieruchomości ani mieszkania) oraz wskazania czyją własnością są zajmowane lokale i na jakich zasadach skarżący je zajmuje; sprecyzowanie wysokości ponoszonych kosztów bieżącego utrzymania w gospodarstwie domowym skarżącego (wskazywanych we wniosku), poprzez wykazanie kwot wydatków z określeniem ich przeznaczenia; wyjaśnienia źródeł uzyskiwanych środków finansowych służących pokryciu kosztów utrzymania w gospodarstwie domowym skarżącego, wskazywanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy na łączną kwotę około 1.500 zł. Stosowne wezwanie doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 8 lutego 2012r., lecz skarżący nie odpowiedział na nie. Postanowieniem z dnia 5 marca 2012r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący podniósł, że wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia partycypuje w kosztach sądowych, uiszczając opłaty sądowe w znacznej wysokości w sprawach o sygn. akt I SA/Łd 1476/11, I SA/Łd 1362/11, I SA/Łd 1467/11 do I SA/Łd 1473/11, I SA/Łd 729/11, I SA/Łd 962/11, I SA/Łd 744/11, III SA/Łd 729/11 i I SA/Łd 689/11, które toczą się przed Wojewódzki Sądem Administracyjnym w Łodzi. Wskazał, iż jego obecna sytuacja materialna uległa pogorszeniu, z uwagi na toczące się postępowanie egzekucyjne. Tak długo, jak uzyskiwał dochody, był w stanie bez uszczerbku dla siebie, ponosić opłaty sądowe. Suma kwot uiszczonych tytułem opłat sądowych od poszczególnych spraw była wysoka. Informacje o swoich dochodach i deklaracjach VAT - przekazał do innych spraw (III SA/Łd 744/11 i I SA/Łd 1608/11). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. – Dz.U. z dnia 14 marca 2012r. poz. 270), powoływanej dalej jako p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wobec skutecznego złożenia przez skarżącego sprzeciwu, zgodnie z powyższym przepisem postanowienie referendarza sądowego z dnia 5 marca 2012r. utraciło moc, a wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 199 p.p.s.a. zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie przez strony kosztów związanych z ich udziałem w sprawie. Podstawę sformułowanego we wniosku skarżącej żądania przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych stanowi art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W myśl tego przepisu przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu zwrócić należy uwagę, iż w doktrynie postępowania sądowoadministracyjnego przyjmuje się, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz J. P. Tarno. Wydawnictwo Prawnicze. LexisNexis, Warszawa 2004, str. 320). Przyznanie prawa pomocy bądź odmowa jego przyznania muszą się, więc opierać wyłącznie na kryteriach ustawowych określonych w art. 246 p.p.s.a. Ustawodawca uzależnił natomiast przyznanie prawa pomocy wyłącznie od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wnioskujący o przyznanie prawa pomocy musi zatem przedstawić sądowi stosowną argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do pokrycia jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania. Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności nie pozwalają przyjąć, że jego sytuacja majątkowa i osobista uzasadnia jego uwzględnienie. Przede wszystkim skarżący nie przedstawił żądanych informacji o stanie majątkowym, pomimo skierowania do niego stosownego wezwania przez referendarza sądowego. Tym samym uniemożliwił ocenę jego rzeczywistej sytuacji materialnej pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego w tej sprawie tymczasem wynika, że skarżący pomimo straty w wysokości 18000 zł za 2011r. ponosi miesięczne wydatki łącznie w wysokości około 1500 zł miesięcznie i nie wiadomo, jakie są źródła ich finansowania. Z akt spraw o sygn. akt III SA/Łd 744/11 i I SA/Ł 1608/11, w których to sprawach skarżący miał złożyć informacje o swoich dochodach i deklaracjach VAT – 7 natomiast wynika, że skarżący oświadczył, iż nie posiada bilansu ani rachunku zysków i strat z prowadzonej działalności. Konto bankowe jest przedmiotem zajęcia przez organy podatkowe od ponad roku, a opłaty reguluje na poczcie. Jego żona prowadzi indywidualną działalność gospodarczą i uzyskuje z tego tytułu dochody, jednak skarżący zawarł z nią umowę rozdzielności majątkowej małżeńskiej i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Zamieszkuje obecnie u znajomych w wynajętym mieszkaniu. Ponosi z tego tytułu koszty miesięczne w wysokości 400 zł, opłaty 300 zł oraz za żywność i ubrania około 500 zł. Jak wyjaśnił wykonuje prace dorywcze związane z mechaniką pojazdową i usługami transportowymi jako kierowca, stąd posiada dochody, który wysokości nie podał. Nadmienił, że wykonując prace dorywcze nie jest nigdzie zarejestrowany. Nadesłał jedynie kopie zeznania podatkowego za 2010r., z którego wynika, iż z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał on przychody w wysokości 1.142.200,61 zł, poniósł koszty w wysokości 1.118.536,80 zł osiągając zysk w wysokości 23.668,81 zł. Z odpisów deklaracji VAT-7 wynika, iż w roku ubiegłym jego przychody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wyniosły w lipcu 46.861 zł, w sierpniu 24.264 zł, wrześniu 0 zł, w październiku 7.800 zł , w listopadzie 20.500 zł zaś w grudniu 22.500 zł. W ocenie Sądu dokumenty znajdujące się w tych sprawach nie potwierdzają twierdzeń skarżącego o braku jakichkolwiek środków, z których mogłyby zostać pokryte koszty sądowe. Za przyznaniem skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie może przemawiać jedynie eksponowana przez niego okoliczność ponoszenia straty z prowadzonej działalności gospodarczej. W szczególności o trudnej sytuacji materialnej skarżącego nie świadczy miesięczny poziom obrotów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, który w drugim półroczu ubiegłego roku kształtował się średnio na poziomie około 20.000 zł oraz, jak sam wskazał, uzyskiwane dodatkowe dochody z drobnych prac dorywczych, których wysokości nie podał. Skarżący w żaden sposób nie wykazał, że prowadzona działalność gospodarcza w 2011r. przyniosła straty. Nie potwierdzają tego nadesłane deklaracje VAT-7. Zdaniem Sądu z przedstawionych przez skarżącego okoliczności nie wynika, by można było by mu przypisać cechy ubóstwa, które jest jedynym i zarazem koniecznym warunkiem przyznania prawa pomocy. Skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna nie pozwala mu na poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ramach prowadzonej działalności obraca kwotami wielokrotnie przewyższającymi wysokość wpisu od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. Nie bez znaczenia dla oceny sytuacji materialnej skarżącego jest też fakt posiadania nieruchomości o powierzchni 0,8 ha i dwóch samochodów osobowych. W orzecznictwie sądowym w przyjmuje się bowiem, iż posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. Ponadto skarżący osiąga dochody z dodatkowego źródła zarobkowania (drobne prace dorywcze). Poniesione wcześniej wydatki z tytułu kosztów sądowych w innych sprawach nie mają znaczenia dla rozpoznania niniejszego wniosku, gdyż ocenie Sądu podlega aktualna, przedstawiona przez skarżącego sytuacja. Okoliczność pozostawania ze współmałżonkiem w rozdzielności majątkowej również nie ma istotnego znaczenia dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyż zgodnie z art. 23 K.r.o. małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i z obowiązku tego nie zwalnia ich zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej wyłączającej wspólność majątkową, czy też ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej. W tym stanie rzeczy, wobec niewykazania przez skarżącego spełnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie, należało orzec jak w postanowieniu z mocy art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a. A.D.