III SA/Łd 748/25
WyrokWSA w Łodzi2026-01-20
Skład orzekający: Paweł Dańczak, Anna Dębowska, Joanna Wyporska-Frankiewicz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ rentowy prawidłowo odmówił umorzenia należności z tytułu składek, uznając, że nie zaszły przesłanki całkowitej nieściągalności długu ani ważnego interesu strony przemawiającego za umorzeniem, mimo trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej wnioskodawczyni?Ratio decidendi
Organ rentowy prawidłowo odmówił umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności długu ani ważnego interesu strony. Wnioskodawczyni dysponuje dochodem z alimentów, posiada udziały w nieruchomości zabezpieczonej hipotecznie, nie jest trwale niezdolna do pracy, a jej sytuacja materialna nie nosi znamion ubóstwa uniemożliwiającego zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Umorzenie należności w takich okolicznościach naruszałoby interes publiczny oraz zasadę powszechności ponoszenia ciężarów publicznych.Stan faktyczny
Strona skarżąca złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek, powołując się na trudną sytuację materialną i zdrowotną. Organ rentowy odmówił umorzenia, uznając, że nie zaszły przesłanki całkowitej nieściągalności długu ani ważnego interesu strony. Strona skarżąca podniosła zarzuty naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego, wskazując na nieuwzględnienie jej szczególnej sytuacji.Rozstrzygnięcie
Oddala skargę.Pełny tekst orzeczenia
Dnia 20 stycznia 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Dańczak, Sędziowie Sędzia WSA Anna Dębowska, Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz (spr.), , Protokolant asystent sędziego Agata Zarychta, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2026 roku sprawy ze skargi E. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 lipca 2025 roku nr UP-525/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.
Decyzją z 28 lipca 2025 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej również: organ lub ZUS) utrzymał w mocy własną decyzję z 23 kwietnia 2025 r. którą odmówiono E. W. (dalej: strona, strona skarżąca lub skarżąca) umorzenia należności z tytułu składek.
W sprawie ustalono następujące okoliczności faktyczne i prawne:
18 lutego 2025 r. do ZUS wpłynął wniosek strony o umorzenie należności z tytułu składek, w którym skarżąca powołała się na przyczyny powstania zadłużenia. Następnie, 6 marca 2025 r., wpłynęło oświadczenie strony o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej, w którym strona skarżąca wskazała, że: - od 27 listopada 2015 r. jest rozwiedziona; - nie pracuje zarobkowo; - nie otrzymuje świadczeń emerytalno-rentowych; - otrzymuje alimenty w wysokości 3 200,00 zł miesięcznie; - nie pobiera świadczeń z Urzędu Pracy, zasiłków z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy; - prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe; - ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat – 1 136,00 zł, opłat eksploatacyjnych - 280,00 zł, kosztów związanych z leczeniem - 340,00 zł oraz innych (z tytułu wynajmu) – 1 900,00 zł; - nie posiada innych zobowiązań finansowych; - nie posiada nieruchomości, pojazdu, praw majątkowych i wierzytelności; - poszukuje pracy; - jest pod stałą opieką gastrologa, kardiologa i psychiatry. W sprawie ponadto ustalono, że: - 30 czerwca 2022 r. strona zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej; - od 6 grudnia 2023 r. jest zgłoszona w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku; - jest współwłaścicielką w 1/2 części nieruchomości (gruntów ornych) o powierzchni 1,0261 ha w miejscowości Równa, objętej księgą wieczystą, na udziale strony ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego na należności z tytułu składek w łącznej wysokości 192 729,18 zł; - na nazwisko strony nie jest zarejestrowany żaden pojazd; - 2 października 2024 r. strona zawarła z ZUS układ ratalny, który realizuje.
Decyzją z 23 kwietnia 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ: nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.; skarżąca nie wykazała zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego strony. Ponadto strona nie wykazała, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń oraz nie wykazała, że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
19 maja 2025 r. strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Powołaną na wstępie decyzją z 28 lipca 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję 23 kwietnia 2025 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu tej decyzji, powołując treść przepisów stanowiących materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia, tj. przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2025 r., poz. 350 ze zm.), zwanej dalej: "u.s.u.s." – organ w pierwszej kolejności wyjaśnił, że od 1 stycznia 2012 r. została wprowadzona zmiana dotycząca okresu przedawnienia. Na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. z 2011 r., Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Następnie, powołując treść art. 24 ust. 5, ust. 5f. i art. 24 ust. 5a. u.s.u.s. organ wskazał, że wobec zaległości figurujących na koncie skarżącej bieg terminu przedawnienia: - był zawieszony od 24 sierpnia 2022 r., tj. od dnia doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania do 4 czerwca 2024 r., tj. do dnia uprawomocnienia decyzji wydanej 26 września 2022 r., - był zawieszony od 11 lipca 2024 r., tj. od dnia doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania do 9 października 2024 r., tj. daty uprawomocnienia decyzji z 5 września 2024 r., - jest zawieszony od 2 października 2024 r., tj. od daty zawarcia umowy ratalnej do nadal. Równocześnie, wskazując na brzmienie art. 24 ust. 5 u.s.u.s., ZUS zaznaczył, iż w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości, której skarżąca jest współwłaścicielką, dokonano hipotecznego zabezpieczenia należności z tytułu składek: - wpisem z 20 grudnia 2024 r. na podstawie decyzji z 5 września 2024 r. za okres 01/2018 - 06/2022 na kwotę 183 890,64 zł; - wpisem z 31 marca 2025 r. na podstawie decyzji z 5 listopada 2024 r. za okres 07/2022 - 10/0022 na kwotę 8 838,54 zł. Uwzględniając powyższe okoliczności ZUS stwierdził, że należności nie uległy przedawnieniu. Następnie, ZUS powołując art. 28 ust. 2, ust. 3 i 3a u.s.u.s. wskazał, że przytoczone powyżej przez ustawodawcę przypadki stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. W sprawie ustalono, że: przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe, - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, - nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, - ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe; nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Strona zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej 30 czerwca 2022 r., jednak nie zostało spełnione kryterium braku majątku, ponieważ skarżąca jest współwłaścicielką w 1/2 części nieruchomości dla której prowadzona jest księga wieczysta, a na udziale strony ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego na należności z tytułu składek. Organ stwierdził również, że przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz.U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16 zł. Również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Organ stwierdził też, że przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi, wskazując, iż nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności nie zostało dotychczas wdrożone ze względu na zwarty z ZUS układ ratalny, który strona realizuje, a ponadto skarżąca dysponuje składnikiem majątkowym w postaci udziałów w prawie własności nieruchomości, które zostały zabezpieczone hipotecznie na rzecz ZUS. Organ dokonując analizy przesłanek z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365) - zwanego dalej: "rozporządzeniem" - wskazał, że przesłanka wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania w sprawie, ponieważ strona nie prowadzi działalności gospodarczej. Zwrócono też uwagę, że strona nie powoływała się na konieczność opieki nad chorym członkiem rodziny, ale na własne problemy zdrowotne - poinformowała, że jest pod stałą opieką gastrologa, kardiologa i psychiatry. Dodała, że choruje na przewlekłe wrzodziejące zapalenie jelita grubego, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia rytmu serca, niedokrwistość, depresję, zaburzenia lękowe i snu. Do akt sprawy strona przedłożyła dokumentację medyczną (m.in. historię wizyt w Poradni Zdrowia Psychicznego, kartę informacyjną leczenia szpitalnego oraz zaświadczenia lekarskie, które potwierdzają powoływane problemy zdrowotne). Organ wskazał, iż nie neguje problemów zdrowotnych strony i podchodzi do nich ze zrozumieniem, jednak skarżąca mając aktualnie 52 lata nie przedłożyła żadnych dowodów potwierdzających swoją trwałą i całkowitą niezdolność do pracy, np. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności lub niezdolności do pracy. Organ zaznaczył przy tym, że od 6 grudnia 2023 r. strona jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako bezrobotna bez prawa do zasiłku. Ponadto jej stałym źródłem dochodów są alimenty. Dlatego, zdaniem ZUS, w niniejszej sprawie ta przesłanka nie zachodzi. Dalej ZUS, analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, wskazał, że należy brać pod uwagę m.in. to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych. Zaznaczono przy tym, że trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały. Organ stwierdził też, że ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Organ wskazał, że strona poinformowała, że nie pracuje zarobkowo i otrzymuje alimenty w wysokości 3 200 zł miesięcznie oraz prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Budżet gospodarstwa domowego jest znacznie wyższy niż poziom minimum socjalnego określony 30 czerwca 2025 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego w I kwartale 2025 r. na kwotę 1 896,57 zł dla 1-osobowego gospodarstwa pracowniczego. Zdaniem organu sytuacja finansowa skarżącej nie wskazuje na stan ubóstwa i konieczność sięgania po pomoc z opieki społecznej, która dedykowana jest tylko dla osób w bardzo trudnej, zagrażającej egzystencji, sytuacji materialnej. Strona nie korzysta z pomocy społecznej. Udzielenie wsparcia ze środków z pomocy społecznej poprzedzone jest szczegółowym, obowiązkowym wywiadem środowiskowym. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 12 lipca 2024 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r., poz. 1044) od 1 stycznia 2025 r. obowiązuje kwota kryterium dochodowego z pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej w wysokości 1 010 zł. Organ wskazał, że do strona ponosi stałe wydatki w łącznej wysokości 3 656 zł, w tym z tytułu miesięcznych opłat - 1 136 zł, opłat eksploatacyjnych - 280,00 zł, kosztów związanych z leczeniem - 340,00 zł oraz innych - 1 900 zł (z tytułu wynajmu), oprócz zobowiązania w ZUS nie posiada innych zobowiązań finansowych, zaległości składkowe reguluje w ratach po ok. 500 zł miesięcznie, koszty związane z utrzymaniem i ratą w ZUS o 956 zł przewyższają dochody strony, a w miesięcznych kosztach utrzymania nie uwzględniono jeszcze podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, na zakup żywności, ubrań, środków higienicznych itp. Strona oświadczyła, że w regulowaniu kosztów utrzymania i spłacania raty w ZUS pomaga jej kuzyn. Wobec powyższego ZUS stwierdził, że potrzeby bytowe strony są zaspokojone. Organ wyjaśnił przy tym, że instytucja umorzenia służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach, związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji, gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia. W przedmiotowej sprawie brak jest dowodów, że takie okoliczności zachodzą. Organ podkreślił, że skarżąca ma 52 lata, dysponuje dochodem w postaci alimentów oraz nie jest wykluczona z rynku pracy ze względów zdrowotnych. Do osiągnięcia wieku emerytalnego skarżącej pozostało jeszcze 8 lat aktywności zawodowej. Od 6 grudnia 2023 r. jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako bezrobotna bez prawa do zasiłku. Strona poszukuje zatrudnienia. Słuszny interes jako strony i możliwość zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych zapewnia skarżącej dochód znacznie przekraczający poziom minimum socjalnego. Ocena sytuacji materialnej strony nie pozwala na stwierdzenie, że nosi ona znamiona ubóstwa i konieczność zapłaty należności z tytułu składek pozbawi ją możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb bytowych. Organ wskazał przy tym, iż udzielił stronie ulgi w postaci rozłożenia zaległości na raty. Przy czym strona poinformowała, że spłaca zadłużenie wobec ZUS w układzie ratalnym, ponieważ chce uniknąć egzekwowania długu przez komornika, ponadto posiada ona udziały w nieruchomości, na której ZUS dokonał zabezpieczania hipotecznego na należności z tytułu składek. Organ stwierdził, że natychmiastowe umorzenie należności naruszałby interes publiczny oraz konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. W konkluzji uzasadnienia stwierdzono, iż na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o przepisy rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W ocenie organu okoliczności w nich wymienione nie zachodzą, a zasada równości obywateli wobec prawa nie pozwala ZUS na wydanie korzystnego dla strony rozstrzygnięcia. Decyzja odmawiająca umorzenia nie nakłada na skarżącą żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyły na niej do tej pory i których nałożenie spowodowałoby pogorszenie obecnej sytuacji materialnej i osobistej.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona reprezentowana przez fachowego pełnomocnika zaskarżyła powyższą decyzję w całości, zarzucając jej:
1) naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. poprzez uchylenie się przez organ od obowiązku wszechstronnego rozważenia całości materiału dowodowego znajdującego się w jego dyspozycji lub możliwego do pozyskania przezeń w toku postępowania, w szczególności nieuwzględnienia szczególnej sytuacji materialnej skarżącej, która w chwili obecnej nie jest w stanie samodzielnie pokryć swoich zobowiązań i musi zapożyczać się u rodziny, aby mieć z czego zapłacić ratę należności z tytułu składek, a także zupełne pominięcie faktu, iż skarżąca nie uchylała się od płatności składek, a jedynie w wyniku błędu uiszczała je do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego zamiast do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych;
2) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: u.s.u.s.) i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r, w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez ich niezastosowanie i nieumorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem składek na te ubezpieczenia pomimo istnienia uzasadnionego przypadku.
W oparciu o wskazane zarzuty pełnomocnik strony wniósł o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez umorzenie całości lub części należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne naliczonych względem skarżącej oraz przyznanie skarżącej od organu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym rozstrzygnięciu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143) - dalej: "p.p.s.a.", który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Z przepisów tych wynika, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Przeprowadzona przez sąd w niniejszej sprawie kontrola, według powyższych kryteriów, nie wykazała, aby zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego.
Przede wszystkim postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i rentowe może być prowadzone wyłącznie wówczas, gdy takie należności są nadal wymagalne, a dłużnik nie jest w stanie - jego zdaniem - ich uiścić. Umorzenie może bowiem dotyczyć tylko należności istniejących. Przyczyną skutkującą wygaśnięciem zobowiązania z tytułu należności składkowych jest przedawnienie. Przedawnienie należności z tytułu należności składkowych uniemożliwia zatem prowadzenie postępowania o ich umorzenie i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty, skutkując koniecznością umorzenia postępowania z powodu bezprzedmiotowości. Zatem ustalenia, co do istnienia należności składkowych, powinny być poczynione w pierwszej kolejności i wyprzedzać analizę przesłanek dopuszczających umorzenie zaległości z tytułu składek w rozumieniu art. 28 u.s.u.s. Merytoryczne rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek jako załatwienie sprawy co do istoty może być wydane tylko wobec faktycznie istniejących należności. W niniejszej sprawie takie ustalenia zostały poczynione przez organ, który powołując w tym zakresie właściwe przepisy ustawy, słusznie stwierdził, że w niniejszej sprawie nie doszło do przedawnienia należności składkowych. Organ uwzględniając zaległości figurujące na koncie skarżącej prawidłowo ustalił bieg terminu przedawnienia, który był zawieszony od 24 sierpnia 2022 r., tj. od dnia doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania do 4 czerwca 2024 r., tj. do dnia uprawomocnienia decyzji wydanej 26 września 2022 r. Następnie bieg terminu podlegał zawieszeniu od 11 lipca 2024 r., tj. od dnia doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania do 9 października 2024 r., tj. daty uprawomocnienia decyzji z 5 września 2024 r. Obecnie bieg ten jest zawieszony od 2 października 2024 r., tj. od daty zawarcia umowy ratalnej. Ponadto organ powołując brzmienie art. 24 ust. 5 u.s.u.s. trafnie wskazał, że w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości, której współwłaścicielką jest skarżąca, dokonano hipotecznego zabezpieczenia należności z tytułu składek, tj.: kwoty 183 890,64 zł oraz kwoty 8 838,54 zł. W tych okolicznościach faktycznych i prawnych ZUS prawidłowo stwierdził, że należności strony nie uległy przedawnieniu.
Zaznaczyć należy, iż w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. sformułowana została zasada, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Z kolei w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca zdefiniował sytuacje, w których organ może uznać, że zachodzi całkowita nieściągalność należności wskazanych w ust. 2. Jak bowiem stanowi art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe;
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z 28 lutego 2023 r. Prawo upadłościowe;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Analizując przywołane powyżej przesłanki umorzenia, ZUS zasadnie uznał, że w przypadku skarżącej powyższy przepis nie ma zastosowania. Z przyczyn oczywistych nie zachodzi bowiem przesłanka występująca w pkt 1 powołanego przepisu, jak również przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s., ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:
- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe,
- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
- ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy Prawo upadłościowe.
W ocenie sądu organ trafnie stwierdził też, iż nie zaistniała również okoliczność wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. ponieważ skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej 30 czerwca 2022 r., ale jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku majątku niepodlegającego egzekucji, gdyż skarżąca jest współwłaścicielką, w ½ części, nieruchomości dla której prowadzona jest księga wieczysta i na udziale strony ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek. Nie można zatem stwierdzić przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia i zaniechania prób jego wyegzekwowania. O ile w chwili obecnej trwa postępowanie w przedmiocie podziału majątku wspólnego strony i jej byłego małżonka, to udział we współwłasności części nieruchomości stanowi składnik majątku, z którego będzie można prowadzić egzekucję w przyszłości.
Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. także w niniejszej sprawie nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz.U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16 zł (§ 1 wskazanego rozporządzenia). Ponadto, Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję należności z tytułu składek (przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.), jak również w niniejszej sprawie nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.). Aktualnie przymusowe dochodzenie należności nie zostało dotychczas wdrożone ze względu na zawarty układ ratalny z ZUS, który strona realizuje. Ponadto, jak już wcześniej wskazano, strona dysponuje składnikiem majątku w postaci udziału w prawie własności nieruchomości, który został zabezpieczony hipotecznie. Bez znaczenie jest zatem okoliczność, podnoszona przez pełnomocnika skarżącej, iż pomiędzy skarżącą, a jej byłym małżonkiem trwa postępowanie o podział majątku wspólnego i zniesienie współwłasności nieruchomości. Wpis hipoteki na nieruchomości może stanowić niedogodność dla dłużnika, ale jest on dopuszczalny w świetle regulacji art. 26 ust. 1-3 u.s.u.s. i to pomimo uprzednio zawartego między organem a dłużnikiem składkowym układu ratalnego obejmującego tożsame zaległości składkowe, co mające być następnie zabezpieczone hipotecznie. Organ rentowy realizując m.in. przepisy z zakresu ubezpieczeń społecznych, także jako dysponent Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 68 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 51 ust. 2 u.s.u.s.), ma powinność skutecznie zabezpieczać spłatę zadłużenia składkowego, a w razie potrzeby, także dążyć, do wyegzekwowania całości zadłużenia, w tym akcesoryjnych odsetek. Zabezpieczenie hipoteczne pozycjonuje organ jako uprzywilejowany (z uwagi na zajętą pozycję na wypadek kolejnych wpisów hipotek), zapobiega przedawnieniu się należności i przede wszystkim pozwala na szybszą odpowiedź organu w postaci wszczęcia postępowania egzekucyjnego i wyegzekwowania składek wraz z odsetkami w przypadku naruszenia postanowień układu ratalnego (por. np. wyrok SA w Szczecinie z dnia 19 maja 2022 r., sygn. akt III AUa 441/20, Lex/el nr 3394474).
Zdaniem sądu, prawidłowo zatem ZUS ocenił, iż w przypadku skarżącej nie zostały spełnione przesłanki zawarte w pkt 1, 2, 3, 4, 4a, 4b, 4c, 5 i 6 art. 28 u.s.u.s.
Dodatkowo, w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być, w uzasadnionych przypadkach, umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zasady takiego umarzania reguluje wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z § 3 ust. 1 wskazanego rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Przy czym, w myśl § 3 ust. 2 wskazanego rozporządzenia, za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące ze zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające ze zobowiązanym w faktycznym związku. Natomiast za działalność, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się pozarolniczą działalność w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (§ 3 ust. 3 rozporządzenia).
Podkreślić należy, iż użycie przez ustawodawcę zarówno w art. 28 ust. 2, jak i w treści ust. 3a u.s.u.s. zwrotu: "mogą być umarzane" oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrotu: "może umorzyć" oznacza dopuszczenie możliwości orzeczenia o umorzeniu składek, przy zaistnieniu okoliczności wskazanych w tych przepisach. Dopuszczenie możliwości orzeczenia o umorzeniu należności nie oznacza jednak, że wystąpienie okoliczności mogących stanowić przesłankę orzeczenia o umorzeniu należności obliguje organ do wydania decyzji orzekającej o umorzeniu zaległych, należnych składek. Przez użycie sformułowania "mogą być umarzane" ustawodawca usankcjonował możliwość wydawania decyzji tzw. "uznaniowych". Co z kolei oznacza, że pomimo zaistnienia przesłanek, które pozwoliłyby na ewentualne umorzenie zaległości, tj. spełnienia ich przez wnioskodawcę, organ nie musi tych zaległości umorzyć. Jest natomiast zobligowany do wykazania, dlaczego orzekł o odmowie umorzenia zaległych należności, co wymaga należytego ustalenia wszystkich okoliczności sprawy.
Z uwagi na uwarunkowania prowadzące do możliwości orzeczenia o umorzeniu należności, wymienione w powołanych powyżej aktach prawnych, ocenić należało, czy organ przeprowadził postępowanie w sposób pozwalający na dokonanie poprawnych ustaleń faktycznych i czy te ustalenia faktyczne zostały prawidłowo ocenione. Decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek są bowiem – jak już powyżej wskazywano – podejmowane na zasadzie uznania administracyjnego. Podlegają one wprawdzie kontroli sądowej, ale ze względu na specyficzny charakter spraw, których dotyczą, kontrola ta ma jednak ograniczony zakres. Jeżeli zatem organ poprawnie przeprowadzi postępowanie dowodowe i dokonana przez niego ocena stanu faktycznego jest właściwa, to samo wyprowadzenie wniosku przesądzającego o wyniku sprawy jest zagadnieniem natury słusznościowej, które pozostaje poza zakresem kontroli sądu administracyjnego. Sąd ten bada bowiem zgodność z prawem, a nie wnika w celowość decyzji wydanej w ramach uznania administracyjnego i rozstrzygnięcia sprawy w niej zawartego. Z tego też względu kontrola sądowa jest ograniczona jedynie do ustalenia, czy na podstawie określonych przepisów prawnych dopuszczalne było wydanie decyzji uznaniowej, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (por. np. J. Borkowski, Komentarz do art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2012 r., s. 429 ). Wobec powyższego w rozpatrywanej sprawie organ był zatem zobowiązany tak prowadzić postępowanie, aby jak najwszechstronniej wyjaśnić wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy oraz jak najstaranniej wyjaśnić podstawy faktyczne i prawne rozstrzygnięcia. Przy czym zaznaczyć należy, że choć w polskim prawie administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, która obliguje organ do zebrania materiału dowodowego, to w tego typu sprawach nie może ona jednak zastąpić aktywności dowodowej samego wnioskodawcy. W postępowaniu o udzielenie ulgi w płatności należności składkowych to bowiem podmiot zainteresowany powinien wskazać wszelkie dowody i okoliczności wiążące się z dochodzonym umorzeniem ciążących na nim zobowiązań. Skoro zatem skarżąca domaga się uznania jego argumentów, wskazujących na szczególne okoliczności zachodzące w niniejszej sprawie, to powinna okazać dowody potwierdzające te twierdzenia, bądź wskazać gdzie takowe organ może pozyskać. Prawidłowość postępowania dowodowego nie zależy przy tym od tego, czy zapadła decyzja jest satysfakcjonująca dla strony. O wyjątkowości okoliczności podnoszonych przez skarżącą nie może też przesądzać jej subiektywne przekonanie, gdyż muszą to być takie okoliczności, które ze względów obiektywnych mogą być potraktowane jako szczególne.
W ocenie sądu, w składzie rozpoznającym niniejszą skargę, w rozpoznawanej sprawie organ administracji prawidłowo przeprowadził postępowanie poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji. Wskazać należy, iż ZUS dysponował jedynie tym materiałem, który udostępniła skarżąca - nie miał natomiast realnych środków procesowych do samodzielnego ustalenia jej faktycznej sytuacji materialnej. To na wnioskodawcy (zobowiązanym) spoczywał bowiem ciężar dowodu, tj. wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie składek (por. np. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2014r., sygn. akt II GSK 1501/13, Lex/el nr 1657956), a obowiązkiem organu było dokonanie analizy przedstawionych przez stronę skarżącą dowodów.
W ocenie sądu ZUS prawidłowo dokonał analizy sytuacji materialno-bytowej skarżącej na podstawie posiadanych informacji. Organ ustalił, że strona nie prowadzi działalności gospodarczej. Skarżąca nie powoływała się również na konieczność opieki nad chorym członkiem rodziny, ale na własne problemy zdrowotne, wskazując, że jest pod stałą opieką gastrologa, kardiologa i psychiatry. Dodała, że choruje na przewlekłe wrzodziejące zapalenie jelita grubego, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia rytmu serca, niedokrwistość, depresję, zaburzenia lękowe i snu, co znalazło potwierdzenie w załączonej przez stronę dokumentacji medycznej. Organ, nie umniejszając sytuacji zdrowotnej strony, słusznie jednak zważył, że skarżąca ma 52 lata i nie przedłożyła żadnych dowodów potwierdzających swoją trwałą i całkowitą niezdolność do pracy, np. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności lub niezdolności do pracy. Wręcz przeciwnie z prawidłowo poczynionych przez organ ustaleń faktycznych, niekwestionowanych przez stronę skarżącą, wynika, że od 6 grudnia 2023 r. jest ona zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako bezrobotna bez prawa do zasiłku. Ponadto stałym źródłem dochodów strony skarżącej są alimenty. ZUS analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności wskazał, że należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje takiej sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały. Organ zasadnie przy tym stwierdził, że ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się bowiem do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Zaznaczyć przy tym należy, że dokonując analizy sytuacji finansowej skarżącej ZUS każdorazowo zobligowany jest do porównania dochodów osiąganych w rodzinie do minimum socjalnego, które jest ustalone na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. Niewątpliwie, na ogólną sytuację finansową rodziny mają wpływ dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W niniejszej sprawie organ ustalił, że strona prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, nie pracuje zarobkowo i otrzymuje alimenty w wysokości 3 200 zł miesięcznie. Organ prawidłowo wskazał też, że budżet gospodarstwa domowego jest znacznie wyższy niż poziom minimum socjalnego określony 30 czerwca 2025 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego w I kwartale 2025 r. na kwotę 1 896,57 zł dla 1-osobowego gospodarstwa pracowniczego. Wobec powyższego sytuacja finansowa strony skarżącej nie wskazuje zatem na stan ubóstwa i konieczność sięgania po pomoc z opieki społecznej, która dedykowana jest tylko osobom w bardzo trudnej, zagrażającej egzystencji sytuacji materialnej. Strona nie korzysta także z pomocy społecznej. Organ dokonał także szczegółowej analizy wydatków strony, wskazując, że ponosi ona stałe wydatki w łącznej wysokości 3 656 zł, które przewyższają dochody strony. Skarżąca korzysta też ze wsparcia rodziny. Strona oświadczyła bowiem, że w regulowaniu kosztów utrzymania i spłacania raty w ZUS pomaga jej kuzyn, co również ma korzystny wpływ na jej sytuację finansową. Wskazane okoliczności, jak słusznie skonstatował organ, prowadzą to do wniosku, że niezbędne potrzeby bytowe gospodarstwa domowego strony skarżącej są zaspokojone bez konieczności zwracania się o pomoc do instytucji socjalnych.
Nie ulega jednocześnie wątpliwości, co należy podkreślić, iż instytucja umorzenia służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji gdy status materialny trwale nie rokuje poprawy w kontekście konieczności spłaty zadłużenia. Umorzenie należności może być więc uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym. W ocenie sądu, skarżąca nie wykazała, aby takie okoliczności zachodziły w jej przypadku. Jak bowiem wynika z akt sprawy, skarżąca dysponuje stałym, miesięcznym dochodem w postaci świadczenia alimentacyjnego. Prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Ponadto posiada udziały w nieruchomości, na której ZUS dokonał zabezpieczania hipotecznego należności z tytułu składek. Nadto, skarżąca ma 52 lata i nie jest wykluczona z rynku pracy ze względów zdrowotnych. Od 6 grudnia 2023 r. jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako bezrobotna bez prawa do zasiłku. Strona skarżąca nadmieniła, że poszukuje zatrudnienia. W tak ustalonych okolicznościach faktycznych dokonana przez organ ocena sytuacji materialnej strony nie pozwala więc na stwierdzenie, że nosi ona znamiona ubóstwa i konieczność zapłaty należności z tytułu składek pozbawi ją możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb bytowych. Znamienny przy tym jest fakt, że organ udzielił stronie ulgi w postaci rozłożenia zaległości na raty, który strona realizuje. Prawidłowo zatem przyjęto, że skarżąca nie wykazała, aby w sprawie zaistniały szczególne, wyjątkowe okoliczności mogące być podstawą uwzględnienia jej wniosku.
Sąd podziela zatem stanowisko organu, że skarżąca nie wykazała, aby jej sytuacja materialno-bytowa całkowicie i trwale uniemożliwiała spłatę zaległych należności. Nie zostało również stwierdzone, aby skarżąca była pozbawiona w sposób trwały możliwości uzyskiwania dochodów – pobiera ona bowiem świadczenie alimentacyjne, jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy i poszukuje zatrudnienia. Ponadto odmowa umorzenia powstałych zaległości nie nakłada na skarżącą żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyły na niej do tej pory i których nałożenie spowodowałoby pogorszenie jej obecnej sytuacji materialnej oraz osobistej. Wobec powyższego zgodzić się należy z organem, że umorzenie zaległości byłoby w tej sytuacji przedwczesne. Umorzenie należności składkowych oznacza bowiem definitywną rezygnację z możliwości dochodzenia należnych wpływów z tytułu ubezpieczeń społecznych, a te oparte są na systemie partycypacyjnym. Dochody ze składek do systemu ubezpieczeń społecznych nie tylko wpływają bezpośrednio na sytuację samego ubezpieczonego, ale pośrednio także na bezpieczeństwo emerytalne innych osób ubezpieczonych, dlatego decyzja o ich umorzeniu nie może następować pochopnie i z reguły zastrzeżona jest dla sytuacji wyjątkowych, szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia i inne względy społeczne jest realnie niemożliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec ZUS.
Ograniczone możliwości płatnicze, strony skarżącej, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być – jak słusznie stwierdził ZUS - uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się bowiem do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny.
Reasumując wskazać należy, że skarga sprowadza się w zasadzie wyłącznie do polemiki z oceną stanu faktycznego dokonaną przez organ administracji. Skarżąca nie wykazała, że uregulowanie należności z tytułu nieopłaconych składek doprowadzi do niemożności zaspokojenia jej niezbędnych potrzeb życiowych. Natomiast okoliczność, że strona skarżąca nie godzi się z wnioskami prawidłowo wyciągniętymi z oceny dowodów dokonanej przez organ nie oznacza, że ocena ta jest błędna. Zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne oraz posiada prawidłową podstawę prawną ze wskazaniem, jakimi przesłankami kierował się organ odmawiając umorzenia zaległości. Zdaniem sądu, ZUS prawidłowo stwierdził, w oparciu o zgromadzone dokumenty, że w niniejszej sprawie nie zachodziła ani całkowita nieściągalność długu, ani ważny interes strony przemawiający za koniecznością umorzenia należności.
Wskazać także należy, iż w orzecznictwie nie jest kwestionowane, że zmiana sytuacji skarżącego i wystąpienie nowych okoliczności może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie należności i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja była decyzją negatywną. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji, z uwzględnieniem aktualnej sytuacji zobowiązanego (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej) (tak chociażby w: wyroku NSA z dnia 25 października 2018 r., sygn. akt I GSK 1970/18, Lex/el nr 2577704).
Mając powyższe na uwadze, sąd stwierdził, że zarówno zaskarżona doń, jak i poprzedzająca ją decyzja, odpowiadają prawu, wobec czego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.
a.kr
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło