III SA/Łd 769/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Furmanek po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2017 r. sprzeciwu A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 15 listopada 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 769/16 w sprawie ze skargi A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. na decyzję Zarządu Województwa [...] z dnia [...] r. znak [...] w przedmiocie określenia kwoty przypadającej do zwrotu postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Zarządu Województwa [...] z dnia [...] r., znak [...]wydaną w przedmiocie określenia kwoty przypadającej do zwrotu. Wnioskiem z dnia 30 września 2016 r., złożonym na urzędowym formularzu PPPr skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wskazała, że posiadane przez nią środki finansowe zostały zainwestowane w dokapitalizowanie innej spółki, której jest właścicielem. Z uwagi na trudną sytuacją finansową – złożyła wniosek o otwarcie postępowania sanacyjnego, co wynika z załączonego postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w Ł. XIV Wydział Gospodarczy dla spraw Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych z dnia 16 września 2016 r., [...]. Wskazała również, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 4.887.500,00 zł, kapitał zapasowy 488.792,10 zł, a wartość jej środków trwałych 3.383.644,55 zł. W ubiegłym roku obrotowym wykazała stratę w kwocie 1.096.921,04 zł, a stan posiadanych przez nią dwóch rachunków bankowych jest zerowy. Nadto z dodatkowo przedłożonej przez skarżącą dokumentacji, w tym kserokopii zeznań podatkowych CIT-8 za 2014 r. wynikało, że przychody spółki zamknęły się kwotą 4.188.377,76 zł, przy kosztach uzyskania w wysokości 3.784.966,28 zł, co dało zysk w wysokości 403.411,48 zł. Odpowiednio w roku 2015 przychód wyniósł 2.460.882,59 zł, a koszty uzyskania przychodu 3.542.522,71 zł, co dało stratę w wysokości 1.081.640,12 zł. Z przekazanych deklaracji VAT-7 wynikało, że podstawa opodatkowania w lutym 2015 r. wyniosła 93.539 zł, w marcu – 65.031 zł, w kwietniu – 69.670 zł, w maju – 140.912 zł, w czerwcu – 60.040 zł, w lipcu – 71.390 zł, w sierpniu – 45.841 zł. Z rachunku zysków i strat za okres od stycznia do lipca 2016 r. (7 miesięcy) wynikało, że spółka odnotowała stratę w wysokości 470.280,91 zł. W kosztach działalności ujęta została amortyzacja – 438.076,44 zł, wynagrodzenia – 115.707,57 zł oraz koszt finansowy (odsetki) w wysokości 51.779,37 zł. Z zestawienia aktywów trwałych na 30.06.2016 r. wynikało, że rzeczowe aktywa trwałe osiągnęły kwotę 6.755.737,51 zł, w tym grunty (160.097,28 zł), budynki, lokale i obiekty inżynierii lądowej i wodnej, inne środki trwałe (2.777.280,29 zł). Środki trwałe w budowie osiągnęły wartość 3.297.726,42 zł. W kategorii długoterminowe aktywa finansowe, pod pozycją udziały lub akcje znalazła się kwota 3.479.450 zł. Spółka wykazała też należności krótkoterminowe na kwotę 1.108.589,77 zł. Ponadto na dzień 30 czerwca 2016 r. środki pieniężne w kasie i na rachunkach wykazywały wartość 38.363,30 zł. W zobowiązaniach długoterminowych wykazano kredyty i pożyczki na sumę 1.629.989,54 zł, a krótkoterminowe kredyty i pożyczki – 1.010.366,42 zł. Spółka przekazała nadto wyciągi z posiadanych rachunków bankowych. Rachunek w Credit Agricole na 14 września 2016 r. wykazywał debet 135 zł, rachunek w BZ WBK na 30 czerwca 2016 r. debet 113,96 zł. Natomiast saldo na rachunku spółki prowadzonym w Banku Spółdzielczym Rzemiosła w Łodzi na 30 września 2016 r. wynosiło 3.315,31 zł. Na rachunku tym zarejestrowano uznania w następujących kwotach: w lipcu 2016 r. – ok. 57.000 zł, w sierpniu – ok. 31.500 zł, we wrześniu – 65.600 zł. Analiza poszczególnych pozycji rachunku wykazała wypłaty na rzecz D. J. (Prezesa Zarządu spółki): w lipcu łącznie 73.000 zł, we wrześniu – 19.500 zł. Spółka oświadczyła, że w ciągu ostatnich dwóch lat nie otrzymała pomocy publicznej, nie ustaliła obowiązku dopłat przez wspólników. W oparciu o powyższe dane postanowieniem z dnia 15 listopada 2016r., III SA/Łd 769/16 starszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej spółce w zakresie wskazanym we wniosku z dnia 30 września 2016 r. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie referendarz sądowy stwierdził, że przedłożone przez stronę informacje, nie przemawiają za przyznaniem stronie prawa pomocy. W szczególności wskazał, iż wykazywana przez spółkę strata sama w sobie nie przesądza o wynikach prowadzonej działalności, gdyż stanowi ona wyliczoną dla potrzeb podatkowych różnicę przychodów oraz kosztów ich utrzymania. W niniejszej sprawie podkreślenia wymaga, że pomimo wykazywanej straty, skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą, co oznacza, że pomimo przejściowych kłopotów finansowych działalność ta jest opłacalna. Ponadto w ocenie referendarza sądowego należny w sprawie wpis sądowy mógłby zostać pokryty z wykazanych przez spółkę długoterminowych aktywów finansowych, których kwota znacznie przekracza jego wysokość, czy też z zabezpieczonych środków finansowych znajdujących się na rachunkach bankowych spółki, które to środki zostały wypłacone bezpośrednio przed wniesieniem skargi. Spółka mogła także rozważyć możliwość, pomimo braku takiego zapisu w umowie spółki, podjęcia w oparciu o przepisu ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych, decyzji o dopłatach przez wspólników, w celu poprawy jej kondycji finansowej. Kwestionując prawidłowość wydanego rozstrzygnięcia spółka reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła sprzeciw, w którym zarzuciła naruszenie art. 243 w zw. z art. 246 § 2 p.p.s.a. polegające na ich błędnej wykładni prowadzącej do uznania, iż referendarz sądowy może decydować w sposób zupełnie dowolny o przyznaniu prawa pomocy, bez uwzględnienia, czy wnioskodawca spełnia ustawowe wymogi do jego przyznania; art. 106 § 3 i § 5 p.p.s.a.w zw. z art. 233 k.pc. i art. 11 § 1 w zw. z art. 3 §1 i § 5 ustawy Prawo restrukturyzacyjne poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na pominięciu przez referendarza faktu wszczęcia wobec skarżącej postępowania sanacyjnego, które wszczynane jest w stosunku do podmiotu niewypłacalnego bądź zagrożonego niewypłacalnością; art. 106 § 3 i § 5 p.p.s.a w zw. z art. 233 k.p. oraz art. 177 § 1 k.s.h. poprzez uznanie, że spółka mogła żądać od wspólników dokonania na jej rzecz dopłat, w sytuacji gdy umowa spółki takiej możliwości nie przewidywała. Uzasadniając pełnomocnik skarżącej wskazał, iż fakultatywny charakter przepisu regulującego przyznanie prawa pomocy nie upoważnia organów do całkowitej dowolności w jego stosowaniu, gdyż mogło by to doprowadzić do zaprzestania przyznawania prawa pomocy. Zakwestionował także stanowisko referendarza, co do możliwości uiszczenia wpisu sądowego, w sytuacji wszczęcia wobec skarżącej postępowania sanacyjnego, co wskazuje na fakt złej kondycji finansowej spółki i pozwala na stwierdzenie, że dokonana przez referendarza ocena możliwości finansowych spółki jest sprzeczna z zasadami logiki oraz obowiązującymi przepisami prawa. Natomiast, co do możliwości żądania przez spółkę dokonania na jej rzecz dopłat przez wspólników pełnomocnik wskazał, iż po pierwsze możliwości takiej nie przewiduje umowa spółki. Koniecznym byłaby zatem zmiana tej umowy, co związane jest z licznymi ograniczeniami, w tym wymaga podjęcia jednomyślnej uchwały wspólników. Ponadto ustanowienie w umowie obowiązku dopłat stanowi przełamanie zasady, zgodnie z którą wspólnicy ryzykują jedynie wniesionymi przez siebie wkładami i nie ponoszą odpowiedzialności za zobowiązania spółki. Tym samym rozwiązanie to winno być traktowane jako wyjątkowe. Mając powyższe na uwadze skarżąca spółka wniosła o uchylenie postanowienia z dnia 15 listopada 2016 r. i o przyznanie prawa pomocy poprzez całkowite lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. W pierwszej kolejności wskazać należy, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718) – dalej: p.p.s.a., w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2015 r., poz. 658), który ma zastosowanie do spraw wszczętych po 15 sierpnia 2015 r. Zgodnie z treścią tego przepisu rozpoznając sprzeciw od postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 ustawy p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Ponieważ sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosuje odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ponieważ użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić, odnosi się do wnioskodawcy, inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.). Podobnie art. 252 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości, co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Kwestią sporną w niniejszej sprawie pozostaje w istocie prawidłowość przeprowadzonej przez referendarza sądowego oceny sytuacji majątkowej spółki, w następstwie której stronie odmówiono przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu ocena ta została przeprowadzona w sposób właściwy, w oparciu o całokształt informacji wskazanych przez stronę skarżącą. Uzasadniając zaskarżone rozstrzygnięcie referendarz sądowy wyjaśnił przyczyny z powodu których nie uwzględnił żądania spółki. W szczególności wskazał na fakt dalszego prowadzenia przez wnioskującą działalności gospodarczej, pomimo wykazywanej straty, co może świadczyć o rentowności tej działalności, mimo przejściowych kłopotów finansowych. Ponadto z przedłożonych przez stronę deklaracji na poczet podatku od towarów i usług za okres luty – sierpień 2016 r. wynika, iż prowadzona przez spółkę działalność generuje wysokie obroty. Wskazał również na posiadane przez spółkę długoterminowe aktywa finansowe zgromadzone w formie udziałów, akcji innych podmiotów, jak również posiadane przez spółkę środki trwałe, których wartość znacznie przekracza wysokość należnego wpisu sądowego. Również wskazana okoliczność wyprowadzenia z rachunków bankowych znacznych kwot pieniężnych, w krótkim odstępie czasu, poprzedzającym wniesienie skargi pozwala na stwierdzenie, że spółka świadoma toczącego się wobec niej postępowania w przedmiocie określenia kwoty przypadającej do zwrotu, winna liczyć się z niekorzystnym dla niej rozstrzygnięciem, a co za tym ewentualną koniecznością wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Tym samym strona skarżąca winna i miała możliwość zabezpieczenia środków finansowych koniecznych na pokrycie tego postępowania. Dalej Sąd stwierdza, iż otwarcie w stosunku do wnioskującej postępowania sanacyjnego na podstawie powołanego wcześniej postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w Ł. XIV Wydział Gospodarczy dla spraw Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych z dnia 16 września 2016 r., świadczy niewątpliwie, iż spółka boryka się z problemami finansowymi. Niemniej jednak z charakteru tej instytucji prawnej wynika, iż celem postępowania sanacyjnego nie jest ogłoszenie upadłości dłużnika, a doprowadzenie do jego uzdrowienia sytuacji gospodarczej w oparciu o plan restrukturyzacyjny. Zgodnie bowiem z definicją art. 3 ust. 6 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 1574) działaniami sanacyjnymi są czynności prawne i faktyczne, które zmierzają do poprawy sytuacji ekonomicznej dłużnika i mają na celu przywrócenie dłużnikowi zdolności do wykonywania zobowiązań, przy jednoczesnej ochronie przed egzekucją. Mając powyższe na uwadze Sąd za chybione uznał zarzuty sprzeciwu, co do niewłaściwej oceny sytuacji finansowej spółki oraz, co do dowolnego charakteru zaskarżonego rozstrzygnięcia referendarza sądowego. Natomiast, co do podniesionego zarzutu naruszenia art. 106 § 3 i § 5 p.p.s.a w zw. z art. 233 k.p. oraz art. 177 § 1 k.s.h. poprzez niezasadne uznanie, że spółka mogła żądać od wspólników dokonania na jej rzecz dopłat przez wspólników, w sytuacji braku takiego zapisu w umowie spółki, Sąd wskazał iż powyższe rozwiązanie stanowiło jedną z możliwości pokrycia należnego wpisu sądowego, na którą wskazał referendarz sądowy. Podjęcie takich działań, jak słusznie zauważył referendarz oznaczałoby wyczerpanie wszelkich możliwości zmierzających do pozyskania niezbędnych środków na pokrycie działalności spółki, a co za tym idzie nie pozostawałoby bez wpływu na ocenę możliwości finansowych wnioskującej. Bez wpływu na wynik sprawy w ocenie Sądu pozostają podniesione w tym zakresie argumenty pełnomocnika spółki, co do konieczności zmiany umowy spółki wymagającej podjęcia jednomyślnej uchwały wspólników spółki, gdyż jak wynika ze złożonego do akt sprawy wypisu z KRS aktualnego na dzień 30 września 2016 r. wynika, iż jedynym wspólnikiem skarżącej spółki jest M. W.- J.. Ponadto wywodzona przez pełnomocnika skarżącej z zasady ograniczenia ryzyka wspólników spółki kapitałowej do wysokości wniesionych przez siebie wkładów i nieodpowiadania za zobowiązania tej spółki, wyjątkowość obowiązku dopłat wspólników na rzecz spółki powodującego po ich stronie obowiązku dodatkowego obowiązku świadczenia na rzecz spółki nie może pozostawać w sprzeczności z konstytucyjną zasadą obowiązku ponoszenia własnych ciężarów i świadczeń publicznych, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Reasumując Sąd stwierdza, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tym samym wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim zauważyć należy, iż stosownie do powołanych przepisów, warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie, w szczególności, że pozostaje w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej poniesienie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Pamiętać należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 roku o sygn. akt GZ 71/04). Przy ocenie możliwości płatniczych wnioskodawcy prawa pomocy trzeba również pamiętać o tym, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje bowiem powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Natomiast prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a orzekł jak w postanowieniu. e.o.