III SA/Łd 769/16

Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, w Wydziale III - Robert Adamczewski po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. na decyzję [...] z [...] znak [...] w przedmiocie określenia kwoty przypadającej do zwrotu postanawia odmówić przyznania prawa pomocy R.A. III SA/Łd 769/16 Uzasadnienie A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. (dalej Spółka lub skarżąca) złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Argumentując wniosek Spółka wskazała, że środki finansowe zainwestowała w dokapitalizowanie innej spółki, której jest właścicielem. Dalej wyjaśniła, że – w związku z trudną sytuacją finansową – złożyła wniosek o otwarcie postępowania sanacyjnego. Według wniosku wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 4.887.500,00 zł, kapitał zapasowy – 488.792,10 zł, a wartość jej środków trwałych 3.383.644,55 zł. Spółka, jak wskazano we wniosku, w ubiegłym roku obrotowym wykazała stratę w kwocie 1.096.921,04 zł, a stan posiadanych przez nią dwóch rachunków bankowych jest zerowy. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego Spółka przekazała dodatkowe dane i dokumenty dotyczące jej sytuacji finansowej. Z kserokopii zeznań podatkowych CIT-8 za 2014 r. wynikało, że przychody Spółki zamknęły się kwotą 4.188.377,76 zł, przy kosztach uzyskania w wysokości 3.784.966,28 zł, co dało zysk w wysokości 403.411,48 zł. Odpowiednio w roku 2015 przychód wyniósł 2.460.882,59 zł, a koszty uzyskania przychodu 3.542.522,71 zł, co dało stratę w wysokości 1.081.640,12 zł. Z przekazanych deklaracji VAT-7 wynikało, że podstawa opodatkowania w lutym 2015 r. wyniosła 93.539 zł, w marcu – 65.031 zł, w kwietniu – 69.670 zł, w maju – 140.912 zł, w czerwcu – 60.040 zł, w lipcu – 71.390 zł, w sierpniu – 45.841 zł. Z rachunku zysków i strat za okres od stycznia do lipca 2016 r. (7 miesięcy) wynikało, że Spółka odnotowała stratę w wysokości 470.280,91 zł. W kosztach działalności ujęta została amortyzacja – 438.076,44 zł, wynagrodzenia – 115.707,57 zł oraz koszt finansowy (odsetki) w wysokości 51.779,37 zł. Z zestawienia aktywów trwałych na 30.06.2016 r. wynikało, że rzeczowe aktywa trwałe osiągnęły kwotę 6.755.737,51 zł, w tym grunty (160.097,28 zł), budynki, lokale i obiekty inżynierii lądowej i wodnej, inne środki trwałe (2.777.280,29 zł). Środki trwałe w budowie osiągnęły wartość 3.297.726,42 zł. W kategorii długoterminowe aktywa finansowe, pod pozycją udziały lub akcje znalazła się kwota 3.479.450 zł. Spółka wykazała też należności krótkoterminowe na kwotę 1.108.589,77 zł. Ponadto na dzień 30 czerwca 2016 r. środki pieniężne w kasie i na rachunkach wykazywały wartość 38.363,30 zł. W zobowiązaniach długoterminowych wykazano kredyty i pożyczki na sumę 1.629.989,54 zł, a krótkoterminowe kredyty i pożyczki – 1.010.366,42 zł. Odnośnie do rachunku bankowego Spółka przekazała żądane wyciągi z posiadanych rachunków bankowych. Rachunek w Credit Agricole na 14.09.2016 r. wykazywał debet 135 zł, rachunek w BZ WBK na 30.06.2016 r. debet 113,96 zł. Natomiast rachunek w Banku Spółdzielczym Rzemiosła w Łodzi na 30.09.2016 r. saldo wynosiło 3.315,31 zł. Na rachunku tym zarejestrowano uznania w następujących kwotach: w lipcu 2016 r. – ok. 57.000 zł, w sierpniu – ok. 31.500 zł, we wrześniu – 65.600 zł. Analiza poszczególnych pozycji rachunku wykazała wypłaty na rzecz D. J. (Prezesa Zarządu Spółki): w lipcu łącznie 73.000 zł, we wrześniu – 19.500 zł. Spółka oświadczyła, że w ciągu ostatnich dwóch lat nie otrzymała pomocy publicznej, nie ustaliła obowiązku dopłat przez wspólników. Referendarz Sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) [dalej: ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi], prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 powoływanej ustawy uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności strona skarżąca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie należy uznać, że wniosek skarżącej Spółki nie zasługuje na uwzględnienie. Jak wynika ze złożonego oświadczenia skarżąca jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością. Zauważyć należy w związku z tym, iż postępowanie sądowe dla przedsiębiorcy jakim jest skarżąca jest elementem prowadzonej działalności gospodarczej i w tym zakresie musi się ona liczyć z koniecznością ponoszenia kosztów tej działalności jakimi są m.in. właśnie koszty sądowe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się więc istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością przedsiębiorstwa, przewidując realizację swoich praw przed sądem, należy uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia tej zasady powoduje, że strona wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych. Nie może wówczas skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 9 lipca 1992 r. (sygn. akt I Acz 393/92 oraz postanowienia NSA z 2 marca 2005 r., sygn. akt II GZ 12/05, z 13 stycznia 2006 r., sygn. akt I FZ 679/05). Dodatkowo należy podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu orzekającego. Zgodnie bowiem z treścią art. 246 § 2 ustawy p.p.s.a. spełnienie przesłanek ekonomicznych w nim wskazanych uprawnia jedynie do udzielenia prawa pomocy. Tym samym referendarz może, a nie musi, przyznać taką pomoc, gdy w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 lipca 2008 r., sygn. akt I GZ 173/08). W orzecznictwie podnosi się także, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w art. 246 § 2 ustawy p.p.s.a. (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 24 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 367/09). Oceniając w tym kontekście spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. wskazać należy, iż zgodnie z art. 243 powoływanej ustawy orzeka się o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać referendarza sądowego o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii referendarza rozpoznającego wniosek pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności (por. postanowienie NSA 28 stycznia 2009 r., sygn. akt I FZ 525/08). Odnosząc się do dokumentów i oświadczeń, które zostały przedłożone, stwierdzić należy, że nie przemawiają one za przyznaniem prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przedłożone sprawozdania finansowe wykazują co prawda stratę, niemniej jednak pamiętać należy, iż strata sama w sobie nie może być utożsamiana z wynikiem finansowym Spółki, gdyż stanowi ona wyliczoną dla potrzeb podatkowych różnicę przychodów oraz kosztów ich uzyskania i sama w sobie nie przesądza o wynikach prowadzonej działalności. Według rachunku zysków i strat Spółki, za okres od stycznia do lipca 2016 r (7 miesięcy) wynikało, że Spółka odnotowała stratę w wysokości 470.280,91 zł. zauważyć przy tym jednak należy, iż w kosztach działalności ujęta została amortyzacja – 438.076,44 zł, wynagrodzenia – 115.707,57 zł oraz koszt finansowy – odsetki – w wysokości 51.779,37 zł. już z tego choćby wynika, iż zaewidencjonowana strata to w głównej mierze koszty amortyzacji i wynagrodzeń. Nie zmienia to oczywiście sytuacji finansowej Spółki, ale należy mieć na uwadze, analizując wysokość wypłacanych wynagrodzeń za okres 7 miesięcy, iż stanowią one prawie dziesięciokrotność należnego w sprawie wpisu. Ponadto podkreślić również należy, iż nawet brak bieżących dochodów, czy strata wykazywana w formularzu PPPr sama w sobie nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy. Skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą. Tym samym przyjąć należy, iż prowadzona działalność jej się opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przypadku skarżącej Spółki braku środków finansowych nie można także wywodzić z oświadczenia o braku środków trwałych, które mogłyby być ewentualnie w tym celu spieniężone. Ich deklarowana wartość wg bilansu na 30.06.2016 r. wynosiła 6.755.737,51 zł, w tym grunty (160.097,28 zł), budynki, lokale i obiekty inżynierii lądowej i wodnej, inne środki trwałe (2.777.280,29 zł), środki trwałe w budowie - wykazano kwotę 3.297.726,42 zł. Zauważyć dalej należy, iż Spółka wykazała w kategorii długoterminowe aktywa finansowe, pod pozycją udziały lub akcje, kwotę 3.479.450 zł. Wskazuje to na duże zasoby finansowe zgromadzone w formie udziałów, akcji innych podmiotów, które można chociażby w niewielkiej części spieniężyć (wpis wynosi 11977 zł) lub uzyskać na ich zabezpieczeniu pożyczkę na sfinansowanie wpisu do skargi. Spółka wykazała też należności krótkoterminowe na kwotę 1.108.589,77 zł. Ponadto, na dzień 30 czerwca 2016 r. – a zatem miesiąc przed wniesieniem skargi, gdy Spółka musiała mieć świadomość ewentualnych kosztów wpisu do skargi, dysponowała środkami pieniężnymi w kasie i na rachunkach o wartości 38.363,30 zł – wpis w sprawie wynosi natomiast 11.977 zł. zasadnym byłoby zatem zabezpieczenie chociażby części tych środków na koszty ewentualnego wpisu do skargi. Dalej wskazać należy, iż Spółka w zobowiązaniach długoterminowych wykazała kredyty i pożyczki na sumę 1.629.989,54 zł, a krótkoterminowe kredyty i pożyczki – 1.010.366,42 zł. Nie ulega wątpliwości, iż prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się z zaciąganiem długów w formie pożyczek, czy kredytów i jest to pewien element działalności gospodarczej. Niemniej jednak pamiętać należy, iż przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym, czy też związanych z prowadzoną działalnością (opłacanie rat kredytów i pożyczek), nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa. W podobny sposób wypowiadał się już Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w orzeczeniach z 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 150/06, z 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, czy z 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 475/05. Dalej zauważyć należy, iż z deklaracji na poczet podatku od towarów i usług za okres luty – sierpień 2016 r. wynika m.in., że Spółka dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi na kwoty odpowiednio w lutym 2015 r. - 93.539 zł, w marcu – 65.031 zł, w kwietniu – 69.670 zł, w maju – 140.912 zł, w czerwcu – 60.040 zł, w lipcu – 71.390 zł, w sierpniu – 45.841 zł. Powyższe świadczy o fakcie prowadzenia przez Spółkę działalności o nie małej wartości obrotów. Wreszcie odnieść się należy do analizy rachunków bankowych Spółki, w szczególności rachunku w Banku Spółdzielczym Rzemiosła w Łodzi. Stan tego rachunku na 30.09.2016 r. wynosił 3.315,31 zł. Zauważyć jednak należy, iż na rachunku tym zarejestrowano uznania w następujących kwotach: w lipcu 2016 r. – ok. 57.000 zł, w sierpniu – ok. 31.500 zł, we wrześniu – 65.600 zł. Ponadto analiza poszczególnych pozycji rachunku wykazała wypłaty na rzecz D. J. (Prezesa Zarządu Spółki): w okresie lipiec – wrzesień na łączną kwotę ok. 93.000 zł. Nie sposób przesądzać charakteru tych wypłat na rzecz Prezesa Zarządu (z wyciągu to nie wynika), nie mniej jednak – niezależnie od charakteru tych wypłat – faktem pozostaje, iż kwota ta (z okresu trzech miesięcy) wielokrotnie przekracza wysokość wpisu w sprawie. Część tych środków mogłaby zatem posłużyć dla uregulowania należnego od Spółki wpisu do skargi. Wszystkie wskazane dane świadczą o tym, że nawet mimo ewentualnych problemów z bieżącym regulowaniem zobowiązań i wbrew temu co mają poświadczać podniesione we wniosku argumenty, Spółka nie utraciła płynności finansowej i w dalszym ciągu faktycznie funkcjonuje w obrocie prowadząc działalność gospodarczą. Bez wątpienia wymaga to odpowiedniego zaangażowania materialnego i finansowego, a zatem powinna również we własnym zakresie ponosić całość wynikających z tego kosztów, w tym związanych z prowadzeniem postępowań sądowych. Ponadto Spółka działa w sprawie przez pełnomocnika – adwokata, co z natury rzeczy jest związane z określonymi wydatkami, z pokryciem których również bez wątpienia musiała się liczyć i zabezpieczyć na to odpowiednie środki. Brak jest w tej sytuacji przesłanek, by wydatki związane z jego wynagrodzeniem traktowane były w sposób priorytetowy względem kosztów sądowych. Zwrócić należy także uwagę, iż nie ma przeszkód, pomimo braku obowiązku wynikającego z treści umowy Spółki, do podjęcia odpowiednich kroków celem poprawy jej kondycji finansowej, np. poprzez podjęcie decyzji o dopłatach przez wspólników. Podjęcie takich działań oznaczałoby wyczerpanie wszelkich możliwości zmierzających do pozyskania niezbędnych środków na pokrycie działalności Spółki. Wspólnicy, decyzją których Spółka powstała nie mogą pozostawać bierni w sytuacji trudności finansowych i żądać udzielenia przez państwo bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowań sądowych. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r., Nr 94, poz. 1037 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, stwierdzić należy, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Mając na uwadze wszystkie podniesione argumenty, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 245 § 3 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu. R.A.