III SA/Łd 784/21

Dnia 25 listopada 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki Sędziowie Sędzia NSA Teresa Rutkowska Asesor WSA Paweł Dańczak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2021 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Ł. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 roku uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z [...] r. znak: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256, z późn. zm., dalej: k.p.a.) w związku z art. 31zo ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, z późn. zm., dalej: ustawa COVID-19) umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku Ł.K. z 26 maja 2020 r. o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z 26 maja 2020 r. Ł.K. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek m. in. za kwiecień 2020 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ, odwołując się do treści art. 31zo ust.1 ustawy COVID-19, podkreślił, że zwolnienie z obowiązku opłacania składek za kwiecień 2020 r. dotyczy składek nieopłaconych. Tymczasem w niniejszej sprawie należności za kwiecień 2020 r. zostały opłacone 13 maja 2020 r. W ocenie ZUS z powyższego względu zachodzi bezprzedmiotowość postępowania i należy umorzyć postępowanie w sprawie wniosku Ł.K. z 26 maja 2020 r. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Ł.K. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy zwolnienia ze składek ZUS za kwiecień 2020. Skarżący podniósł, że błędnie dokonał płatności za wskazany miesiąc i był przekonany, iż będzie miał nadpłatę. Jednocześnie z uwagi na utrudniony kontakt z ZUS umknął mu termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej odrzucenie z powodu przekroczenia terminu do wniesienia skargi. Ustosunkowując się natomiast do treści skargi organ stwierdził, że jest ona bezzasadna i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Pismem z 1 czerwca 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował, że w wyniku ponownego rozpoznania wniosku Ł.K. o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek z 26 maja 2020 r. wnioskodawca został zwolniony z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. w kwocie 3.334,44 zł. Składki zostały umorzone w wysokości wykazanych należności w ZUS DRA za kwiecień 2020 r., tj. ubezpieczenia społeczne - 2.390,78 zł, ubezpieczenia zdrowotne - 754,11 zł, FPiFGŚP - 189,55 zł. Pismem z 24 września 2020 r. Ł.K. został poinformowany o zwolnieniu z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021 r. poz. 137) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie zgodnie z 134 p.p.s.a. sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola według powyżej wskazanych kryteriów wykazała, że zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydana została z naruszeniem przepisów prawa procesowego w stopniu obligującym do wyeliminowania jej z obrotu prawnego. W niniejszej sprawie kognicji Sądu poddana została decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] r. umarzającą postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku Ł.K. z 26 maja 2020 r. o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Tego rodzaju rozstrzygnięcie sprawy jest orzeczeniem formalnym, kończącym postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Umorzenie postępowania administracyjnego powinno być traktowane jako środek ostateczny, mający zastosowanie tylko w tych sytuacjach, kiedy nie ma możliwości podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Umorzenie postępowania ma miejsce wtedy, gdy wystąpi trwała i nieusuwalna przeszkoda w kontynuacji postępowania, uniemożliwiająca wydanie rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, a więc wówczas, gdy brak jest przedmiotu postępowania administracyjnego. Przedmiotem tym jest sprawa administracyjna, postępowanie jest bezprzedmiotowe wówczas, gdy sprawa, która miała być załatwiona decyzją administracyjną nie miała tego charakteru przed datą wszczęcia postępowania lub utraciła ten charakter w jego toku. Z bezprzedmiotowością postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy z uwagi na brak przedmiotu postępowania (por. wyroki WSA: w Warszawie z 22 maja 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 689/07; w Gorzowie Wielkopolskim z 21 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Go 237/21; w Poznaniu z 20 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Po 952/19, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji przyczyną umorzenia postępowania w niniejszej sprawie było stwierdzenie przez ZUS, iż należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r., o zwolnienie z których ubiegał się skarżący, zostały opłacone. Z tego względu, w ocenie organu, nie został spełniony jeden z warunków przyznania wnioskowanej ulgi, bowiem zwolnienie z obowiązku opłacania składek za kwiecień 2020 r. dotyczy wyłącznie składek nieopłaconych. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie istniała podstawa prawna do rozstrzygnięcia w przedmiocie wnioskowanej ulgi, jak również płatnik nie zrezygnował z ubiegania się o przyznanie wsparcia finansowego w postaci zwolnienia ze składek za kwiecień 2020 r. Stan prawny pozwalał na merytoryczne rozpoznanie wniosku płatnika z 26 maja 2020 r., bowiem istniały przepisy prawa materialnego, które pozwalały na rozpoznanie wniosku co do istoty. Stosownie do art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19 mającego zastosowanie wobec skarżącego, który - jak wynika z formularza wniosku - jest płatnikiem składek, który posiada zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych innych ubezpieczonych, na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek: 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r., 3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19). W świetle wskazanych wyżej przepisów niespełnienie jednego z warunków zwolnienia powinno skutkować decyzją odmowną, o jakiej mowa w art. 31zq ust. 7 ustawy COVID-19, a nie decyzją o umorzeniu postępowania. Wobec powyższego w rozpatrywanej sprawie brak było podstaw do umorzenia postępowania w oparciu o art. 105 § 1 k.p.a. Wydając zaskarżoną decyzję umarzającą postępowanie w sprawie organ nie rozstrzygnął prawidłowo sprawy zainicjowanej wnioskiem z 26 maja 2020 r. o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Skoro organ uznał, że strona nie spełniała przesłanek materialnoprawnych do przyznania jej wnioskowanego uprawnienia, to powinien wydać decyzję rozstrzygającą sprawę co do istoty, a nie decyzję umarzającą postępowanie z powodu bezprzedmiotowości postępowania. Bezzasadność żądania strony oznacza brak przesłanek do uwzględnienia jej wniosku i w przeciwieństwie do bezprzedmiotowości postępowania, musi być wykazana w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty, a nie prowadzić do umorzenia postępowania. Obowiązkiem organu było merytoryczne rozpoznanie wniosku skarżącego i wydanie decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku uiszczenia należnych składek za dany miesiąc na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy COVID-19, w przypadku uznania, że strona nie spełnia przesłanek do przyznania ww. zwolnienia, lub jeżeli strona spełnia przesłanki uzasadniające zwolnienie jej z obowiązku uiszczenia składek za przedmiotowy miesiąc, to organ winien wydać informację na podstawie art. 31zq ust. 5 ustawy COVID-19 Zdaniem Sądu kontrolowana decyzja nie zawiera również uzasadnienia odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ lakonicznie stwierdził, że zwolnienie z obowiązku opłacania składek za kwiecień 2020 r. dotyczy tylko składek nieopłaconych, a należności za ten miesiąc zostały opłacone przez wnioskodawcę w dniu 13 maja 2020 r. Organ nie wyjaśnił natomiast tak istotnych kwestii jak to, w jakiej wysokości składki płatnik był zobowiązany opłacić za kwiecień 2020 r., jaka kwota została przez niego wpłacona, jaka była intencja płatnika w zaliczeniu dokonanej wpłaty i jak została rozliczona dokonana wpłata. Organ pominął, że skarżący twierdził, że błędnie dokonał płatności i był przekonany, iż będzie miał nadpłatę. Należy również zauważyć, że 4 września 2020 r., a zatem już po wydaniu zaskarżonej decyzji weszła w życie ustawa z dnia 24 lipca 2020 r. o zmianie ustawy o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 1423 ze zm.), która w art. 10 ust. 1 przewiduje, że w przypadku złożenia do dnia 30 czerwca 2020 r. wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy COVID-19, zwalnia się z obowiązku opłacenia należnych składek wykazanych w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 r., w wysokości określonej w art. 31zo, także wówczas, gdy składki te zostały opłacone lub na poczet tych składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaliczył z urzędu nienależnie opłacone składki. Jak wynika z akt sprawy organ uwzględnił treść powyższej regulacji i dokonał ponownego rozpatrzenia wniosku skarżącego o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy ZUS przyznał Ł.K. wnioskowane zwolnienie, o czym poinformował go pismem z 24 września 2020 r., czyniąc wprawdzie zadość obowiązkowi wynikającemu z art. 31zq ust. 5 ustawy COVID-19, jednak nie respektując przy tym obowiązku uczynienia tego w należnej formie procesowej, tj. decyzji, przy jednoczesnym uprzednim wyeliminowaniu wadliwej decyzji odmownej. Mając na względzie powyższe Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, jako wydaną z naruszeniem art. 105 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpatrując ponownie sprawę organ uwzględni powyższe rozważania Sądu, a następnie oceni, czy aktualnie jest potrzeba wydania rozstrzygnięcia w sprawie zainicjowanej wnioskiem skarżącego z 26 maja 2020 r. is