III SA/Łd 791/14

Dnia 9 grudnia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.) Protokolant Starszy asystent sędziego Dominika Trella po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2014 roku sprawy ze skargi M. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] nr [...]; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku; 3. przyznaje adwokatowi J. C., prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...], kwotę 295,20,- (dwieście dziewięćdziesiąt pięć dwadzieścia) złotych, zawierającą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącemu i nakazuje wypłacić powyższą kwotę adwokatowi J. C. z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] [...]) orzekającą o wymeldowaniu M.J. z pobytu stałego w lokalu nr 2 przy ulicy A. 35A w P.. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że w dniu 12 marca 2014 r. do organu meldunkowego wpłynął wniosek J.W., reprezentowanej przez pełnomocnika A.J. ( córkę), legitymującej się decyzją przydziału lokalu nr 2 przy ul. A. 35A w P., o wymeldowanie jej wnuka – M.J. z pobytu stałego pod wskazanym adresem. We wniosku wyjaśniono, że M.J. nie mieszkał w tym lokalu, ale przebywał w domu dziecka. Wystąpienie z wnioskiem spowodowane było pobiciem wnioskodawczyni i jej męża przez wnuka. W dacie wystąpienia z wnioskiem wnuk przebywał w areszcie śledczym. Prezydent Miasta P. po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego wydał w dniu [...]. decyzję o wymeldowaniu M.J. z przedmiotowego lokalu. Uzasadniając wydane orzeczenie wskazał, iż M.J. przebywał w spornym lokalu będąc dzieckiem. Gdy miał 7 – 9 lat został umieszczony w pogotowiu opiekuńczym. Placówkę tę opuścił jako osoba dorosła w 2013 r. Nie powrócił jednak do przedmiotowego lokalu i przebywał w noclegowni, gdzie został zatrzymany przez policję, a następnie osadzony w zakładzie karnym. W ocenie organu I instancji wnuk wnioskodawczyni trwale opuścił mieszkanie, w którym jako dziecko został zameldowany na pobyt stały. Aktualnie przebywa w zakładzie karnym. Wystąpiły zatem okoliczności uzasadniające jego wymeldowanie z pobytu stałego. M.J. w odwołaniu od decyzji organu I instancji stwierdził, że po opuszczeniu domu dziecka matka uniemożliwiła mu powrót do mieszkania dziadków, gdyż zamierza je przejąć, a następnie sprzedać. Matka mimo zameldowania nie mieszka od dawna w mieszkaniu dziadków. Ma ona wpływ na babcię i podejmowane przez nią decyzje w przedmiocie pobytu odwołującego się w przedmiotowym mieszkaniu. Wojewoda [...] utrzymując w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. wskazał, iż materialnoprawną podstawę wydania decyzji o wymeldowaniu strony stanowi art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( tekst jedn. Dz.U. z 2006 r., nr 139, poz. 993 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję, w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego organ odwoławczy uznał, że M.J. przebywał i zamieszkiwał w spornym lokalu wraz z matką jedynie do 7 – 9 roku życia. Następnie został umieszczony w placówce opiekuńczej, w której przebywał do 2013 r. Po jej opuszczeniu, gdy był już dorosłym człowiekiem nie powrócił do mieszkania, w którym był zameldowany. Przebywał w noclegowni w P.. Tam został zatrzymany i osadzony w zakładzie karnym. Nie utrzymywał więzi ze spornym lokalem. Nie posiadał do niego kluczy. W lokalu tym nie było żadnych jego rzeczy osobistych. Jak sam wyjaśnił w rodzinie występuje konflikt. Matka i babcia ( wnioskodawczyni) sprzeciwiają się jego pobytowi w mieszkaniu wnioskodawczyni. Zdaniem Wojewody [...] M.J. w sposób trwały opuścił sporny lokal, bowiem jako dziecko umieszczony został w placówce opiekuńczej, a po opuszczeniu placówki opiekuńczej nie powrócił do lokalu, w którym był zameldowany. Utrzymywanie dalszego zameldowania na pobyt stały tworzy fikcję meldunkową. M.J. wniósł skargę na decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, podnosząc że nie opuścił lokalu dobrowolnie i miał zamiar do niego powrócić. Wyjaśnił, że był zmuszony korzystać z noclegowni z przyczyn od niego niezależnych. Chciał wrócić do mieszkania przy ul. A. i godziła się na to babcia, gdy jeszcze przebywał w pogotowiu opiekuńczym. Sprzeciwiła się jednak temu powrotowi jego matka A.J.. Wojewoda [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 powołanej ustawy). Stosownie zaś do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 t.j. ze zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl natomiast przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego i materialnego niezależnie od podnoszonych w skardze zarzutów, jednakże tylko w granicach sprawy, w której skarga została wniesiona. Oceniając wydane w sprawie rozstrzygnięcie przy zastosowaniu powyższych kryteriów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Wojewody [...] oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta P. naruszają przepisy postępowania administracyjnego w stopniu powodującym konieczność ich uchylenia. Obie te decyzje zostały wydane z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 86 k.p.a. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm., dalej: ustawa,. z których wynika, że osoba przebywająca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązana wykonywać obowiązek meldunkowy określony w ustawie. Obowiązek ten polega m.in. na zameldowaniu się w miejscu pobytu stałego lub czasowego i wymeldowaniu się z miejsca pobytu stałego lub czasowego ( art. 2 i art. 4 pkt 1 i 2 i art. 5 i 10 ustawy). Podkreślenia wymaga przy tym ściśle rejestracyjny charakter prowadzonej ewidencji, który oznacza, że zameldowanie nie rodzi żadnych praw do lokalu, a wymeldowanie tych praw nie pozbawia. Stanowi o tym art. 1 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym ewidencja ludności polega na rejestracji danych o miejscu pobytu osób, urodzeniach, zmianach stanu cywilnego, obywatelstwa, imion i nazwisk oraz o zgonach. W rozpatrywanej sprawie z wnioskiem o wymeldowanie z lokalu wystąpiła babcia skarżącego wskazując, że nigdy z nią nie zamieszkiwał. Organy administracji obu instancji ustaliły natomiast, iż zamieszkiwał on w przedmiotowym lokalu do 7 lub 9 roku życia. Prowadząc postępowanie dowodowe organy powinny dążyć do wyjaśnienia w pierwszej kolejności czy prawidłowa była czynność materialno-techniczna zameldowania skarżącego w lokalu, a więc, czy i kiedy dokładnie zamieszkiwał on w przedmiotowym lokalu. Dopiero po zajęciu stanowiska w tej kwestii organ może rozważać spełnienie przesłanek wymeldowania. Zgodnie z treścią art. 15 ust. 2 ustawy, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się przy tym, że o opuszczeniu miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ww. ustawy można mówić wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Dla zaistnienia przesłanki "opuszczenia miejsca pobytu stałego" konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu, niż miejsce pobytu stałego, towarzyszył zamiar stałego i dobrowolnego opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu (por. m.in. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, niepublikowany; wyrok NSA z dnia 10 lutego 1989 r., sygn. akt SA/Wr 789/88, ONSA 1989/2/72). Organy administracji nie ustaliły czy skarżący rzeczywiście w dzieciństwie, to jest przed umieszczeniem w pogotowiu opiekuńczym, faktycznie mieszkał w spornym lokalu. Skarżący twierdzi, iż przebywał stale w lokalu nr 2 położonym w P. przy ul. A. 35 A, zaś we wniosku o wymeldowaniu zawarto informację, iż nigdy w tym lokalu nie mieszkał. Jeśli dokonana czynność zameldowania miała charakter fikcyjny, a tym samym była niezgodna z prawem, to obowiązkiem organu meldunkowego jest wyeliminowanie błędnego wpisu na podstawie art. 47 ust. 2 ustawy (v. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2006 r., sygn. akt II OSK 883/05 – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Organ I instancji ustalił, że skarżący przebywał w dzieciństwie w przedmiotowym lokalu, a następnie opuścił go dobrowolnie i nie ma zamiaru do niego powracać. Organ odwoławczy uznał prawidłowość tych ustaleń. Okoliczności powyższe wynikały z zeznań przesłuchanej w charakterze strony A.J.. A.J. nie jest jednak stroną postępowania o wymeldowanie skarżącego, a jedynie pełnomocnikiem strony – wnioskodawczyni J.W.. Tym samym przesłuchanie A.J. nastąpiło z naruszeniem art. 86 k.p.a., a w konsekwencji jej zeznania nie mogą posiadać mocy dowodu w sprawie. W wypadku przesłuchania A.J. w charakterze świadka organ powinien zwrócić uwagę na istniejący wieloletni konflikt między skarżącym a jego matką, którego przyczyną jest umieszczenie skarżącego przed laty w pogotowiu opiekuńczym. Ewentualne zeznania A.J. w charakterze świadka powinny być uzupełnione zeznaniami innych świadków, nie pozostających w konflikcie ze skarżącym ( np. sąsiadów ), ewentualnie innymi przeprowadzonymi przez organ środkami dowodowymi. Postępowanie dowodowe, przeprowadzone z poszanowaniem przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., powinno po pierwsze zmierzać do wyjaśnienia, czy zameldowanie skarżącego było zgodne z prawem, czy też miało wyłącznie charakter fikcyjny. Jeśli ustalone zostanie, iż zameldowanie było zgodne z prawem, to wyjaśnienia będą wymagać okoliczności zaistniałe po opuszczeniu przez skarżącego pogotowia opiekuńczego. W szczególności czy zamierzał on powrócić do spornego lokalu i czy uniemożliwiono mu ten powrót. Jeśli po wyczerpaniu ww. środków dowodowych nie zostaną wyjaśnione fakty istotne do rozstrzygnięcia sprawy, to organ administracji dla ich wyjaśnienia przeprowadzi dowód z przesłuchania strony – wnioskodawczyni J.W., w trybie art. 86 k.p.a. W ocenie Sądu za dobrowolne opuszczenie stałego miejsca pobytu nie można uznać umieszczenia dziecka w domu dziecka lub w placówce opiekuńczej ( v. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2002 r., sygn. akt V SA 935/02 – System Informacji Prawnej Lex nr 149535, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 7 listopada 2006 r., sygn. akt II SA/Bk 265/06 – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Umieszczenie dziecka w pogotowiu opiekuńczym nie jest uzależnione od jego dobrej woli lecz jest najczęściej skutkiem braku prawidłowej opieki sprawowanej przez rodziców. Pobyt w pogotowiu opiekuńczym nie może powodować negatywnych dla niego skutków, gdy po osiągnięciu pełnoletności zamierza powrócić do poprzedniego miejsca stałego pobytu. Organ administracji publicznej rozpoznając ponownie sprawę uwzględni powyższe rozważania sądu. W wypadku ustalenia, iż zameldowanie skarżącego w spornym lokalu było zgodne z prawem uzupełni akta administracyjne o dokumentację dotyczącą okresu pobytu skarżącego w noclegowni. Analiza tych dokumentów oraz zeznań świadków umożliwi ustalenie, czy po opuszczeniu pogotowia opiekuńczego skarżący rzeczywiście zamierzał powrócić do lokalu nr 2 przy ul. A. 35 A w P.. Ponadto do akt sprawy należy dołączyć dowody z dokumentów dotyczących postępowania karnego, w którego wyniku skarżący został osadzony w zakładzie karnym. Tylko w ten sposób organ będzie w stanie potwierdzić, iż przyczyną skazania wyrokiem sądu, a w konsekwencji pobytu skarżącego w zakładzie karnym było naganne zachowanie wobec wnioskodawczyni i jej męża. Jeżeli faktycznie tak było, to organ wydając decyzję weźmie pod uwagę także tę okoliczność. Uwzględniając powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą uznając, że jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. orzeczono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. U.K.