III SA/Łd 821/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska (spr.) Protokolant Tomasz Porczyński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2011 r. sprawy ze skargi A. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylenia postanowienia organu pierwszej instancji w części dotyczącej odmowy wstrzymania postępowania egzekucyjnego oraz odmowy zastosowania mniej uciążliwego środka egzekucyjnego i umorzenia w tej części postępowania organu pierwszej instancji oraz utrzymania w mocy rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji w pozostałym zakresie. oddala skargę. W dniu [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ł., wystawił wobec A. M. upomnienie dotyczące obowiązku zapłaty podatku od towarów i usług za miesiąc listopad 2010 roku. Upomnienie zostało doręczone zobowiązanemu w trybie art. 43 k.p.a. w dniu [...]. W dniu [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ł., wystawił wobec A. M. tytuł wykonawczy Nr [...] obejmujący zaległość w podatku od towarów i usług za listopad 2010 roku. Na podstawie powyższego tytułu wykonawczego Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ł. skierował do A Banku w Z. zawiadomienie z dnia [...] o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem. Zawiadomienie wraz z odpisem tytułu wykonawczego Nr [...] A. M. doręczono w dniu [...]. W dniu [...] pełnomocnik A. M. wniósł zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Zarzucając naruszenie art. 33 pkt 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego oraz na art. 33 pkt 6 ustawy z uwagi na niedopuszczalność egzekucji w związku z brakiem podstaw do jej wszczęcia w świetle art. 6 § 1 ustawy, wniósł o wstrzymanie na podstawie art. 35 § 1 ustawy postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia zarzutów oraz o umorzenie postępowania egzekucyjnego i uchylenie czynności egzekucyjnych dokonanych w oparciu o tytuł wykonawczy Nr [...] albo zastosowanie mniej uciążliwego środka egzekucyjnego, a także niezależnie od powyższego na podstawie art. 64e § 1 i § 2 ustawy w związku z art. 18 ustawy i art. 8 Kpa., o umorzenie kosztów egzekucyjnych powstałych w związku ze skarżonym tytułem wykonawczym. Postanowieniem z dnia [...], Nr [...] i [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ł. na podstawie art. 123 § 1 i art. 124 k.p.a. w zw. z art. 17 § 1 i art. 18 oraz art., art. 33 pkt 6 i 8, art. 34 § 4 i art. 35 § 1 u.p.e.a. uznał zgłoszone zarzuty za nieuzasadnione, odmówił wstrzymania postępowania egzekucyjnego i odmówił zastosowania mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Postanowieniem Nr [...] z tej samej daty Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ł. odmówił umorzenia powstałych kosztów egzekucyjnych, a sprawa ta jest przedmiotem odrębnego postępowania. W dniu [...] pełnomocnik A. M. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie z dnia [...], Nr [...] i [...] Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ł., któremu zarzucił naruszenie: - art. 34 § 4 w związku z art. 33 pkt 1 oraz pkt 6 u.p.e.a., poprzez "uznanie zgłoszonych zarzutów za nieuzasadnione w związku z błędnym przyjęciem, iż w zaistniałym stanie faktycznym dopuszczalne było prowadzenie egzekucji; - art. 34 § 4 w związku z art. 33 pkt 8 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że zastosowany środek egzekucyjny nie był zbyt uciążliwy. - art. 8 k.p.a Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego, a także o w oparciu o art. 35 § 2 u.p.e.a., o wstrzymanie czynności egzekucyjnych do czasu rozpatrzenia zażalenia z uwagi na duże ryzyko stwierdzenia niedopuszczalności przedmiotowej egzekucji. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego podkreślił, że skarżący nie uchylał się od wykonania obowiązku zapłaty podatku od towarów i usług VAT za listopada 2010 roku, jednak terminowe wykonanie tego obowiązku zostało mu wręcz uniemożliwione przez Urząd Skarbowy w Ł. na skutek zablokowania jego rachunków bankowych w związku z prowadzeniem egzekucji w innych sprawach, a to doprowadziło do sytuacji, która uniemożliwiła skarżącemu zapłatę jego bieżących zobowiązań. Sytuacja ta była Naczelnikowi US w Ł. znana z urzędu, bowiem na jego wniosek skarżącemu zablokowano rachunki bankowe. Skoro jak twierdzi pełnomocnik skarżącego, A. M. był obowiązany uiścić należność podatkową z rachunku zajętego przez organ, podnosząc dodatkowo okoliczność jego zajęcia, to nie może być mowy o uchylaniu się przez skarżącego od wykonania przedmiotowego zobowiązania. Również zastosowany środek egzekucyjny jawi się jako zbyt uciążliwy, w świetle okoliczności sprawy, w ramach których organ zdawał sobie sprawę, że zajęcie wspomnianego rachunku bankowego nie doprowadzi do realizacji obowiązku, gdyż nie zostały z niego jeszcze wykonane obowiązki skierowane do egzekucji tytułami wykonawczymi tego samego organu w innych prowadzonych postępowaniach. Reasumując pomimo istnienia zaległości nie było dopuszczalne jej przymusowe wyegzekwowanie w sytuacji, w której podatnik chciał wykonać ciążący na nim obowiązek dobrowolnie, ale było to niemożliwe wskutek działania organu podatkowego. Postanowieniem z dnia [...], Nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie w części dotyczącej odmowy wstrzymania postępowania egzekucyjnego oraz odmowy zastosowania mniej uciążliwego środka egzekucyjnego i w tej części umorzył postępowanie, w pozostałym zakresie utrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej podniósł, iż wierzyciel nie ma swobody wyboru co do tego, czy podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych czy też nie – jest on z mocy ustawy obowiązany do ich podjęcia. Niedopełnienie obowiązku zapłaty podatku w zakreślonym terminie rodzi po stronie organu obowiązek przymusowego wyegzekwowania zobowiązania. W opinii organu odwoławczego przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie określają, które środki są mniej, a które bardziej uciążliwe dla zobowiązanego, pozostawiając ocenę w tym zakresie organowi egzekucyjnemu. Sam fakt konieczności spełnienia celu postępowania egzekucyjnego - jakim jest dążenie organu egzekucyjnego do przymusowego wykonania obowiązku - nie świadczy automatycznie o stosowaniu zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 08.04.2008 r. sygn akt l SA/Gd 1013/07). Zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego, w świetle przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. W przypadku prowadzenia takiej egzekucji zobowiązany zostaje ograniczony w prawie udzielania zleceń rozliczeń pieniężnych i to jedynie do wysokości należności, która podlega egzekucji. Rachunek pozostaje więc otwarty, a zobowiązany może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotę. Zasadnie zatem, w ocenie organu odwoławczego Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ł. w zaskarżonym postanowieniu z dnia [...] Nr [...] wskazał, że "zajęcie konta bankowego, które już wcześniej było zajęte na podstawie innych tytułów wykonawczych w żadnej mierze nie można uznać za zastosowanie środka zbyt uciążliwego. Odnosząc się do kwestii odmowy "wstrzymania postępowania egzekucyjnego" oraz odmowy "zastosowania mniej uciążliwego środka egzekucyjnego", Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, że zgodnie z art. 35 § 1 u.p.e.a, wniesienie przez zobowiązanego zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie wstrzymuje tego postępowania. Organ egzekucyjny może jednak w uzasadnionych przypadkach wstrzymać postępowanie egzekucyjne lub niektóre czynności egzekucyjne do czasu rozpatrzenia zarzutu. W niniejszej sprawie obowiązek objęty tytułem wykonawczym o Nr [...] wygasł w dniu [...], na skutek jego wyegzekwowania. Wyegzekwowanie zaległości objętej tytułem wykonawczym, powoduje, że na dzień wydania postanowienia przez organ I instancji, tj. [...] wniosek o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego, był bezprzedmiotowy. Zakończenie egzekucji administracyjnej przesądza również o bezprzedmiotowości wniosku o zastosowanie mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Z tych samych względów organ uznał za bezprzedmiotowy wniosek o wstrzymanie czynności egzekucyjnych. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi pełnomocnik skarżącego podnosząc zarzut naruszenia art. 138 § 2 w zw. z art. 34 § 4 i art. 33 pkt 1 oraz 6 § 1 u.p.e.a., oraz art. 8 k.p.a., wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego postanowienia organu I instancji. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik podniósł, że prowadzone w niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne było niedopuszczalne. Bezspornym jest, że nie doszło do wykonania obowiązku w terminie, jednakże zobowiązany nie uchylał od jego wykonania, a dopiero uchylanie się mogłoby uczynić egzekucję za dopuszczalną. Podkreślił, iż zobowiązany nie był w stanie zapłacić ciążącego na nim zobowiązania, a okoliczność ta była znana organowi egzekucyjnemu z urzędu, z uwagi na zablokowanie rachunków bankowych. Zobowiązany nie uchylał się więc od wykonania zobowiązania, jego wykonanie zostało mu obiektywnie uniemożliwione przez sam organ podatkowy. Podniósł, że skierowanie egzekucji do rachunków bankowych już zajętych stanowi o zbytniej uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stawią inaczej. Taki zakres jurysdykcji sądów administracyjnych określony został w przepisie art.1 §1 i 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( DZ.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.). Sprawujący tak zdefiniowany wymiar sprawiedliwości sąd rozpoznając sprawę orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133§1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej jako p.p.s.a. ) i w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem, że nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 §1 i 2 p.p.s.a.). Powyższe uregulowania oznaczają, że rozpoznając sprawę sąd administracyjny jest uprawniony i zobligowany do zbadania czy postępowanie poprzedzające wydanie aktu bądź dokonanie czynności przeprowadzone zostało zgodnie z przepisami je regulującymi. Tylko bowiem postępowanie przeprowadzone zgodnie z regulującymi je przepisami prawa może być podstawą do prawidłowego rozpatrzenia sprawy. Przepisy regulujące zasady postępowania gwarantują stronie prawo do czynnego udziału na każdym etapie postępowania. Obligują organy do zebrania całego materiału i jego wszechstronnej oceny. Dlatego niezależnie od zarzutów podniesionych przez skarżącego, Sąd zobligowany jest do zbadania czy organy w prowadzonym, postępowaniu przestrzegały zasad wynikających z przepisów prawa. Po stwierdzeniu, że postępowanie przeprowadzone zostało z zachowaniem regulujących je przepisów sąd bada czy stanowiące podstawę rozpatrzenia sprawy przepisy prawa materialnego miały w sprawie zastosowanie i czy zostały prawidłowo zastosowane. Przepis art. 145§1 p.p.s.a. określa, kiedy akt administracyjny lub dokonana czynność podlegają eliminacji z obrotu prawnego. Następuje to w przypadku naruszenia prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy; naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania; innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nadto sąd administracyjny, stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając akta sprawy, Sąd nie dopatrzył się po stronie organów obu instancji naruszeń prawa skutkujących wyeliminowaniem z obrotu zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia I instancji. Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do twierdzenia pełnomocnika skarżącego, że zajęcie rachunków bankowych skarżącego na poczet innych postępowań egzekucyjnych uniemożliwiło skarżącemu realizację bieżących zobowiązań w tym uregulowanie należności podatkowej za listopad 2010 roku, co nie może być interpretowane jako uchylania się od obowiązku i stanowi naruszenia art. 33 pkt 1 oraz art. 6§1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i świadczy jednocześnie o zastosowaniu zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Sąd nie podziela argumentacji pełnomocnika skarżącego w tym względzie. W świetle art. 6 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005r. Nr 229 poz. 1954 ze zm.) dalej u.p.e.a. W razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. Jak wynika z orzecznictwa sądów administracyjnych wszczęcie administracyjnego postępowania egzekucyjnego wobec dłużników Skarbu Państwa jest ustawowym obowiązkiem urzędu skarbowego, a zatem wierzyciel nie może kierować się własnym uznaniem, czy wszcząć egzekucję ( por. wyrok NSA O/Z w Lublinie z dnia 14 marca 2001 r. sygn akt I SA/Lu 452/00). Zastosowany w art. 6 § 1 p.p.s.a. zwrot "powinien" oznacza "ma obowiązek", a "uchylanie się od wykonania obowiązku" to nie podjęcie przez zobowiązanego działań zmierzających do jego wykonania. W przypadku obowiązku o charakterze pieniężnym – nie wywiązanie się z niego w terminie płatności (por. wyrok NSA z dnia 19 listopada 2010r. w sprawie sygn. akt II FSK 1957/10, LEX 745716). Bezspornym jest w sprawie fakt nieuiszczenia przez skarżącego w terminie podatku od towarów i usług za listopada 2010 roku. Podnoszony przez skarżącego argument, że chciał uiścić należność, ale zostało mu to uniemożliwione przez sam organ podatkowy poprzez zajęcie rachunków bankowych, nie jest uzasadniony ani w świetle art. 6 § 1 u.p.e.a., ani z uwagi na zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Przede wszystkim należy wskazać, że zajęcie następuje do wysokości zobowiązania, w pozostałej części jeżeli na rachunku są środki skarżący może nimi swobodnie dysponować. Wobec powyższego niemożność uregulowania przez skarżącego jego zobowiązania podatkowego za listopada 2010 roku nie wynikała z faktu samego zajęcia rachunków bankowych skarżącego, ale z uwagi na to, że na tych rachunkach nie było wolnych środków – ponad kwoty wynikające z zajęcia – na realizację jak to stwierdził skarżący bieżących zobowiązań. Na rozprawie w dniu 4 października 2011 roku pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że skarżący złożył zlecenie w banku celem zapłaty podatku za listopada 2010r., jednak bank nie przyjął zlecenie do realizacji z uwagi na zajęcie rachunku i brak wystarczających środków na realizacje zlecenia. Dyspozycja skarżącego dla banku dokonania zapłaty należności podatkowej, w sytuacji gdy na rachunku skarżącego brak było środków na wykonanie zlecenia nie świadczy oczywiście o chęci dobrowolnego wykonania zobowiązania przez skarżącego. Taka argumentacja doprowadziłaby w istocie do akceptowania wykonania przez podatników ich zobowiązań w każdej sytuacji, gdy nawet przy braku środków zlecaliby dokonania płatności na rzecz organów podatkowych. Tymczasem jak wynika ze stanowiska sądów orzekających uchylanie się od obowiązku oznacza niewywiązanie się z niego w terminie płatności, czyli faktycznie niezapłacenie należnych podatków w terminie. Teoretyczna chęć uregulowania zobowiązania nie ma znaczenia. Z tych względów Sąd nie podziela argumentacji pełnomocnika skarżącego o niedopuszczalności egzekucji w związku z naruszeniem art. 6 § 1 u.p.e.a. Nie można również wyprowadzić istnienia prawnego obowiązku odstąpienia od podjęcia czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych z normy skodyfikowanej w art. 8 k.p.a., ponieważ pogłębianie zaufania obywateli do organów Państwa nie może odbywać się poprzez odstępowanie przez te organy od powinności nałożonych na nie przez prawo, choćby powinności te niosły konsekwencje dla obywatela uciążliwe. Słusznie też organy uznały za bezzasadny zarzut dotyczący zastosowania wobec Skarżącego zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, jakim było zajęcie rachunków bankowych. Podkreślić należy, że katalog środków egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych został zawarty w art. 1a pkt 12 u.p.e.a. W toku postępowania egzekucyjnego wybór podjętego środka egzekucyjnego należy już do organu egzekucyjnego, oczywiście wyboru podejmowanego w ramach katalogu tych środków przewidzianego w ustawie. Zgodnie z treścią art. 7 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Takimi też przesłankami kierował się organ w niniejszej sprawie, dokonując zajęcia rachunku bankowego. Natomiast jeżeli skarżący wyrażał wolę zastosowania innego środka egzekucyjnego, miał możliwość wskazać tę okoliczność na etapie składanych zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Tymczasem skarżący nawet żądając zastosowania mniej uciążliwego środka egzekucyjnego nie wskazał jaki środek ma ewentualnie na względzie. Nie można pomijać faktu, że celem postępowania egzekucyjnego jest zaspokojenie roszczeń wierzyciela, a w związku z tym obowiązkiem organu egzekucyjnego jest zastosowanie środka, który doprowadzi do realizacji tego celu. Postępowanie egzekucyjne zazwyczaj więc będzie odbierane przez dłużnika jako uciążliwe. Sam fakt, iż zastosowany środek egzekucyjny doprowadził w krótkim okresie czasu do wykonania zobowiązania świadczy o jego skuteczności. Należy jeszcze raz podnieść, że w ocenie Sądu nie jest zasadny zarzut nadmiernej uciążliwości środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego z tego powodu, że zajęcie następuje do wysokości zobowiązania, w pozostałej części jeżeli na rachunku są środki skarżący może nimi swobodnie dysponować. Dodatkowo można wskazać, że zajęcie rachunków bankowych nie powoduje powstania wysokich kosztów, jak np. związanych ze sprzedażą ruchomości. Z tych wszystkich względów Sąd uznał skargę za nieuzasadnioną. Sąd nie dopatrzył się również z urzędu naruszenia prawa w pozostałym zakresie tj. w części umarzającej zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji dotyczącej odmowy wstrzymania postępowania egzekucyjnego i odmowy zastosowania mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. W skardze pełnomocnik wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, nie sformułował jednak żadnych zarzutów odnośnie tej części zaskarżonego postanowienia. Sąd podziela natomiast argumentację organu odwoławczego, że wyegzekwowanie zobowiązania powoduje wygaśniecie egzekucji co skutkuje bezprzedmiotowością orzekania w zakresie odmowy wstrzymania postępowania egzekucyjnego i odmowy zastosowania mniej uciążliwego środka egzekucyjnego . Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym skargę oddalił. n.k.