III SA/Łd 827/11

Dnia 3 listopada 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska (spr.) Sędzia NSA Teresa Rutkowska Protokolant asystent sędziego Jarosław Moraczewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2011 roku sprawy ze skargi H. T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy postanawia: umorzyć postępowanie sądowoadministracyjne. Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm., w skrócie K.p.a.) oraz art. 83b ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U z 2009r., nr 205, poz. 1585 ze zm.), stwierdził uchybienie terminu do wniesienia przez H. T. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...], odmawiającą umorzenia odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne. W sprawie miał miejsce następujący stan faktyczny: W dniu 8 lutego 2010r. H. T. złożyła w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne. Wskazała, iż dopiero po kilku latach okazało się, że nieprawidłowo odprowadzała składki do ZUS. Obecnie nie jest w stanie spłacić tak wysokich zobowiązań i będzie musiała zwolnić pracownika zatrudnionego w prowadzonej działalności gospodarczej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] nr [...] odmówił umorzenia przedmiotowych należności. Powyższa decyzja została doręczona skarżącej w dniu 12 kwietnia 2010r. W dniu 27 kwietnia 2010 r. do sekretariatu Prezesa ZUS wpłynęło pismo skarżącej, w którym wyjaśniła, w jaki sposób dowiedziała się o zaległych składkach na ubezpieczenie społeczne i dlaczego zgodziła się na ich spłatę w systemie ratalnym, wskazując jednocześnie na swoją trudną sytuację materialną. W konkluzji zwróciła się do Prezesa ZUS o ponowne, rzetelne rozpatrzenie jej wniosku i rozsądne potraktowanie całej sprawy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Ł. pismem z dnia 13 sierpnia 2010r. wezwał skarżącą do ustalenia zakresu żądania zawartego w powyższym piśmie - czy jest to wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie odsetek, czy też wniosek o rozłożenie zadłużenia na raty. W odpowiedzi na wezwanie organu skarżąca pismem z dnia 27 sierpnia 2010r. zwróciła się z prośbą o ponowne rozpatrzenie wniosku dotyczącego rozłożenia na raty zadłużenia i umorzenie odsetek z tego tytułu. Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Odział w Ł. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia 1 kwietnia 2010r. o odmowie umorzenia odsetek od należności z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu tej decyzji organ przedstawił te same argumenty, co w decyzji pierwszoinstancyjnej. Na ostateczną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych H. T. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który wyrokiem z dnia 10 lutego 2011r., sygn. akt I SA/Łd 1502/10, uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że decyzja pierwszoinstancyjna organu rentowego doręczona została skarżącej w dniu 12 kwietnia 2010r., zatem czternastodniowy termin do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy mijał w dniu 26 kwietnia 2010r. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się kserokopia wniosku strony z dnia 17 kwietnia 2010 r., z najwcześniejszą datą wpływu do sekretariatu Prezesa ZUS – 27 kwietnia 2010r. Data ta wskazuje zatem, że wniosek ten wpłynął do organu z uchybieniem czternastodniowego terminu do jego wniesienia. Dalej Sąd zauważył, że organ odwoławczy nie odniósł się w zaskarżonej decyzji do kwestii zachowania terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz nie wyjaśnił w jakiej formie ten wniosek został złożony (osobiście, za pośrednictwem Poczty, telegraficznie). Wobec tego Sąd uznał, że ponownie rozpoznając sprawę, Zakład Ubezpieczeń Społecznych powinien wyjaśnić, czy skarżąca zachowała termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją organu z dnia 1 kwietnia 2010r., mając na uwadze to, że rozpatrzenie odwołania (wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy) wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa – art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Ponownie rozpoznając sprawę, w zakresie wskazanym przez Sąd w wyroku z dnia 10 lutego 2011r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że w aktach administracyjnych znajdujących się w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Ł. Inspektorat w W. brak jest oryginału zarówno wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak również brak jest koperty z ewentualną datą nadania wniosku (notatka służbowa z dnia 26 maja 2011r. – k. 128 akt adm.). Ustalono natomiast, że pismo skarżącej zawierające wniosek skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy został przekazany faksem do Inspektoratu w W. przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Departament Realizacji Dochodów w Warszawie. W związku z tym Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazaną na wstępie decyzją z dnia 7 czerwca 2011r. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia przez skarżącą wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu organ wskazał, że art. 129 § 2 K.p.a. nakłada na organ odwoławczy obowiązek badania, czy termin do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy został dochowany, a w sytuacji, gdy wniosek został złożony po terminie organ ma obowiązek wydać decyzję stwierdzającą uchybienie terminu do jego wniesienia. Skoro zatem z ustaleń organu wynikało, że decyzja pierwszoinstancyjna została doręczona skarżącej w dniu 12 kwietnia 2010r., a wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wpłynął do organu 27 kwietnia 2010r. to należało uznać, że skarżąca uchybiła terminowi do wniesieni wniosku, wobec czego organ orzekł, jak w decyzji. Na powyższą decyzję skargę do sądu administracyjnego wniosła H. T. zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie art. 7 K.p.a. poprzez niepodjęcie wszystkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz niewzięcie pod uwagę słusznego interesu skarżącej, a także naruszenie art. 129 § 2 K.p.a. poprzez błędne wskazanie uchybienia terminu określonego w tym przepisie, w sytuacji gdy strona wniosła odwołanie we wskazanym prawem terminie. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że organ odwoławczy błędnie określił termin do wniesienia środka odwoławczego biorąc pod uwagę datę wpływu do sekretariatu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zamiast daty wysłania wniosku na poczcie w terminie określonym prawem. Na poparcie swoich twierdzeń skarżąca załączyła do skargi kserokopię dowodu potwierdzenia nadania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 17 kwietnia 2010r., wskazujące, iż pismo zostało nadane w dniu 22 kwietnia 2010 roku. Na tej podstawie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał skargę za zasadną. Organ stwierdził, że z załączonego do skargi dowodu nadania pisma z dnia 17 kwietnia 2010r. wynika, iż wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca złożyła z zachowaniem czternastodniowego terminu, o którym mowa w art. 129 § 2 K.p.a. W związku z powyższym organ oświadczył, iż podejmie niezwłocznie działania mające na celu wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji nr [...] z dnia [...]. W dniu 2 listopada 2011r. do Sądu wpłynęło faksem pismo procesowe organu, do którego załączona decyzja ZUS z dnia [...] uchylającą w całości zaskarżoną decyzję nr [...] z dnia [...] oraz orzekająca, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został wniesiony z zachowaniem 14 dniowego terminu na jego wniesienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 161 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej "p.p.s.a.") sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania: 1) jeżeli skarżący skutecznie cofnął skargę; 2) w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania; 3) gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. Użyte w pkt 3 powołanego powyżej przepisu określenie "stało się" oznacza, iż chodzi o przyczyny, które w chwili wniesienia skargi nie istniały, ale wystąpiły dopiero w toku rozpoznawania sprawy. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdyż po wniesieniu skargi zaistniały okoliczności, uzasadniające stwierdzenie, że rozpoznanie skargi stało się bezprzedmiotowe. Bezspornym w niniejszej sprawie jest fakt, że decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych orzekł o uchyleniu w całości zaskarżonej decyzji z dnia [...] nr [...] oraz uznał, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu. Taka sytuacja odpowiada niewątpliwe trzeciej ze wskazanych przesłanek uzasadniających umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego. W tym miejscu należy jednak podkreślić, iż organ błędnie orzekł o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania w formie decyzji administracyjnej. Z art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. (Dz.U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm., w skrócie K.p.a.) jednoznacznie bowiem wynika, że organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia dopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w zw. z 127 § 3 K.p.a.). Zatem prawidłową formą rozstrzygnięcia administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jest postanowienie. Skoro jednak organ odwoławczy orzekł w niniejszej sprawie o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w formie decyzji administracyjnej, to również aktem administracyjnym, na podstawie którego powyższa decyzja powinna zostać usunięta z obrotu prawnego, jest decyzja. Pod drugie należy zauważyć, iż w decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], orzekającej o uchyleniu w całości zaskarżonej decyzji z dnia [...] oraz stwierdzającej, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu została wskazana błędna podstawa prawna. Przepis art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. może być zastosowany wyłącznie w toku postępowania administracyjnego i tylko i wyłącznie względem nieostatecznego rozstrzygnięcia organu orzekającego w I instancji. Natomiast decyzje organu orzekającego w II instancji są zawsze ostateczne, ponieważ zgodnie z art. 16 K.p.a. nie służy od nich odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Przepisem szczególnym, o którym mowa jest m.in. art. 54 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy. Zatem to w trybie autokontroli, na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a., organ odwoławczy był uprawniony do wyeliminowania zaskarżonej do sądu administracyjnego. Jednakże podkreślić należy, że sąd rozpatrując sprawę ze skargi na konkretną decyzję, bada jedynie jej zgodność z prawem, natomiast nie dokonuje oceny legalności rozstrzygnięć, do których wydania doszło po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego. Dlatego w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja została prawomocnie uchylona, sąd został pozbawiony przedmiotu kontroli, a postępowanie sądowe, dotyczące zaskarżonej decyzji, stało się bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu. Tym bardziej przemawia za tym okoliczność, iż rozstrzygnięciem autokontrolnym, choć wydanym w oparciu o niewłaściwą podstawę prawną, organ administracji uwzględnił w całości skargę, zatem interes skarżącej nie został naruszony. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3, orzekł o umorzeniu postępowania sądowoadministracyjnego. j.m.