III SA/Łd 831/11

Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, w Wydziale III - Robert Adamczewski po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A." J. L., I. L. Spółki Jawnej z siedzibą w T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A" J. L., I. L. Spółki Jawnej z siedzibą w T. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] znak [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy R.A. III SA/Łd 831/11 Uzasadnienie Pismem z dnia 1 sierpnia 2011 r. "A" J. L., I. L. Spółka Jawna z siedzibą w T. (dalej skarżąca lub Spółka) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] (znak [...]) w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym. W dniu 24 sierpnia 2011 r. skarżąca Spółka uiściła wpis od skargi w kwocie 452 zł. Wyrokiem z dnia 10 listopada 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę. W związku z treścią wyroku Spółka wniosła o sporządzenie uzasadnienia wyroku, uiszczając opłatę kancelaryjną (100 zł) za odpis orzeczenia z uzasadnieniem. W dniu 13 stycznia 2012 r., Spółka, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę kasacyjną od powyższego rozstrzygnięcia. W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej Spółka złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, przedkładając urzędowy formularzu "PPPr". W uzasadnieniu wniosku skarżąca Spółka ograniczyła się do stwierdzenia, że w ostatnim czasie Spółka znajduje się w ciężkiej sytuacji finansowej, co związane z jest brakiem regulowania bieżących zobowiązań przez kontrahentów Spółki. Rodzaj prowadzonej działalności Spółka określił jako: sprzedaż hurtową niewyspecjalizowaną oraz pozostała sprzedaż hurtową. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca podała jedynie informacje o stanie konta bankowego Spółki wskazując na debet na tym rachunku w wysokości 29.800 zł. W związku z powyższym, mając na uwadze, że zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenie skarżącej Spółki o jej stanie majątkowym i dochodach było niepełne i nie zawierało wszystkich niezbędnych informacji, referendarz sądowy wezwał skarżącą Spółkę, na podstawie art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, do nadesłania w terminie 14 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy dokumentów i informacji, które umożliwiłyby prawidłową ocenę zdolności płatniczych strony. Zażądano w związku z tym: poświadczonych za zgodność z oryginałem odpisów deklaracji podatkowej VAT-7 za ostatnie 6 miesięcy; złożenia odpisu bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2011 r. oraz aktualnego rachunku zysków i strat w roku 2012; innych dokumentów za okres ostatnich trzech miesięcy, w tym: zestawienia przychodów ze sprzedaży, kosztów zakupu; tabeli amortyzacji środków trwałych; złożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez Spółkę, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, przedstawienia potwierdzającego ten fakt zaświadczenia wystawionego przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich – stosownego zaświadczenia wystawionego przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; przekazanie informacji o otrzymanej ewentualnie pomocy publicznej w ciągu ostatnich dwóch lat; wskazania tytułu prawnego do nieruchomości stanowiącej siedzibę spółki oraz udokumentowania wysokości ponoszonych z tego tytułu kosztów; nadesłania poświadczonych za zgodność z oryginałem odpisów zeznań podatkowych wspólników Spółki za 2010 i 2011 rok lub stosownego zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości osiąganych w tym roku dochodów (w sposób umożliwiający ustalenie wysokości przychodów i kosztów uzyskania przychodów) oraz złożenia oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach przez wspólników Spółki przy wykorzystaniu urzędowych druków formularza "PPF". W odpowiedzi na powyższe wezwanie spółka przekazała jedynie bilans za 2010 r., informując, iż bilans za rok 2011 jeszcze nie został przygotowany (termin bilansu to 30.04.2012 r.). Z bilansu za 2010 r. wynikało m.in., że kapitał spółki wynosił 2.300.000 zł, kapitał zapasowy – 2.200.644,56 zł, a zysk za ten rok ukształtował się na poziomie 1.208.303,75 zł. Aktywa Spółki za rok 2010 według bilansu wynosiły 9.823.078,08 zł i dokładnie tyle samo wynosiły pasywa Spółki. W związku z niemożliwością przedstawienia bilansu za 2011 r. Spółka przekazała sprawozdanie F-01/I-01 za okres do końca I kwartału 2011 r. Wynikało z niego m.in., że przychody netto ze sprzedaży w tym okresie wyniosły 10.737 zł, a koszty działalności operacyjnej 9.284 zł, co dało zysk z działalności w kwocie 1.453 zł. Końcowy zysk z działalności wyniósł – 1.396 zł. Z przedstawionego zeznania podatkowego VAT-7D za III kwartał 2011 r. wynikało, że jako podstawę opodatkowania podatkiem VAT Spółka podała kwotę 2.278.162 zł, a za IV kwartał – 1.501.672 zł. Odnośnie wezwania do przedłożenia zaświadczenia z banku(ów) o posiadanych rachunkach bankowych, kontach i lokatach dewizowych oraz wyciągów z tych rachunków (lokat) z okresu ostatnich sześciu miesięcy, spółka przedłożyła wyciągi z dwóch rachunków w B. Bank Polska. Na pierwszym z tych rachunków na dzień 31.01.2012 r. saldo rachunku wskazywało debet w kwocie 48.678,35 zł. Natomiast na drugim rachunku znajdowały się środki pieniężne w kwocie 14.228,57 zł. Na rachunku w Banku C. SA natomiast Spółka wykazała debet w kwocie 44.406,63 zł (na dzień 31.01.2012 r.). Nadmienić jedynie należy, iż z zestawienia wpływów i wypływów z tego rachunku wynika, że np. w styczniu 2012 r. obroty wynosiły ok. 400.000 zł, w grudniu 2011 r. – ponad 3.000.000 zł. Z przekazanych zeznań podatkowych wspólników Spółki wynikało, że I. L. w 2010 r. uzyskała przychód w kwocie 5.798.902,86 zł, przy kosztach uzyskania w kwocie 5.072.341,51 zł, co dało dochód w wysokości 726.561,35 zł. Z kolei J. L. uzyskała przychód w kwocie 3.865.935,24 zł, przy kosztach uzyskania w kwocie 3.381.561,00 zł, co dało dochód w wysokości 484.374,24 zł. zł. Wspólniczki Spółki, zgodnie z żądaniem referendarza, przedłożyły także oświadczenia o swoim stanie rodzinnym, majątku i dochodach – przedkładając wypełnione formularze "PPF". Z oświadczenia I. L. wynikało, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem J. L. oraz dziećmi – M. L., A. L., J. L., Z. L. i A. L. Zgodnie z oświadczeniem jest właścicielką domu o powierzchni 200 m2. Dochody w gospodarstwie domowym wyliczyła na ok. 70.000 zł. Z oświadczenia J. L. wynikało natomiast, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem K. L. oraz dziećmi – H. L., J. L., M. L. i J. L. Zgodnie z oświadczeniem jest właścicielką domu o powierzchni 200 m2. Dochody w gospodarstwie domowym wyliczyła na ok. 54.500 zł. Referendarz Sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) [dalej: ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi], prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 powoływanej ustawy uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności strona skarżąca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie należy uznać, że wniosek skarżącej spółki nie zasługuje na uwzględnienie. Jak wynika ze złożonego oświadczenia skarżąca jest spółką jawną. Zauważyć należy w związku z tym, iż postępowanie sądowe dla przedsiębiorcy jakim jest skarżąca jest elementem prowadzonej działalności gospodarczej i w tym zakresie musi się ona liczyć z koniecznością ponoszenia kosztów tej działalności jakimi są m.in. właśnie koszty sądowe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się więc istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością przedsiębiorstwa, przewidując realizację swoich praw przed sądem, należy uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia tej zasady powoduje, że strona wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych. Nie może wówczas skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 1992 roku (sygn. akt I Acz 393/92, opubl. w Wokandzie 1993/2/32 oraz postanowienia NSA z dnia 2 marca 2005 r., sygn. akt II GZ 12/05, z dnia 13 stycznia 2006 r., sygn. akt I FZ 679/05). Nie może tego zmieniać dość ogólnie podniesiony fakt, że spółka – jak podano w uzasadnieniu wniosku – "w ostatnim okresie znajduje się w ciężkiej sytuacji finansowej". Przede wszystkim podnieść należy, iż informacje te nie znalazły jednoznacznego potwierdzenia w dokumentach przekazanych przez Spółkę w związku z żądaniem dostarczenia dodatkowych dokumentów obrazujących sytuację finansowa Spółki i jej wspólników. I tak w roku 2009 i 2010 – jak wynika to z rachunku zysków i strat – Spółka uzyskiwała dochody, i to w znacznej wysokości. Za rok 2009 zysk wyniósł 1.468.810,20 zł, a za rok 2010 odpowiednio 1.208.303,75 zł. Za rok 2011 Spółka nie przekazała pełnego rachunku zysków i strat, przedkładając jedynie sprawozdanie F-01/I-01, z którego wynikało, że w pierwszym kwartale tego roku Spółka osiągnęła przychody netto ze sprzedaży w kwocie 10.737 zł, przy kosztach działalności – 9.284 zł, a zysk z działalności gospodarczej, po uwzględnieniu kosztów finansowych, wyniósł 1.369 zł. Niewątpliwie zatem, jak podnosiła Spółka wskazane dochody za I kwartał 2011 r. istotnie odbiegają od wcześniej podanych danych za cały rok 2009 i 2010. Niemniej jednak okresowy spadek przychodów z działalności i spowodowane tym kłopoty finansowe nie mogą przesądzać o generalnym stwierdzeniu, że spółka jest podmiotem ubogim i nie jest w stanie sprostać kosztom sądowym. Istotne znaczenie dla oceny możliwości płatniczych strony ma także fakt posiadania przez spółkę zgromadzonych na rachunku bankowym na dzień 31 stycznia 2012 r. środków pieniężnych. Co prawda na dwóch rachunkach firmowych wykazano debet – odpowiednio w kwocie 48.678,35 zł i 44.406,63 zł. Jednakże, co podniesiono powyżej, kolejny z rachunków Spółki wykazywał zgromadzone środki pieniężne w kwocie 14.228,57 zł. Nadmienić także należy, iż z zestawienia wpływów i wypływów z rachunków wynika, że np. w styczniu 2012 r. obroty na tych rachunkach wynosiły ok. 400.000 zł, w grudniu 2011 r. – ponad 3.000.000 zł. Powyższe świadczyć może o szerokiej skali prowadzonej działalności i wielkości środków pieniężnych przepływających przez konta spółki. Spółka, jak wynika z bilansu za 2010 r., miała także znaczy majątek ruchomy i nieruchomy, który określono na 1.088.505,11 zł (w tym grunty, budynki, lokale, urządzenia techniczne i maszyny, środki transportu, inne środki trwałe. Z tego typu majątku spółka może osiągać określone dochody. Wskazać w tym miejscu należy także na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w postanowieniu z dnia 29 lipca 2004 r. (sygn. akt FZ 131/04, niepubl.) stwierdził, że "posiadanie majątku w zasadzie wyłącza możliwość zwolnienia od kosztów, skoro istnieje możliwość jego obciążenia". Referendarz rozpoznający wniosek zdaje sobie sprawę, że nie można żądać od strony wyzbywania się składników majątku w celu pokrycia kosztów sądowych, ale nie ulega także wątpliwości, że majątek taki może być formą zabezpieczenia pożyczek lub kredytów zaciągniętych w tym celu. Wskazać wreszcie należy, że wspólnicy Spółki (I. L. i J. L.) – zgodnie z przekazanymi oświadczeniami o stanie majątkowym – osiągają dochody w ramach prowadzonych przez siebie gospodarstw domowych w wysokości odpowiednio: 70.000 zł i 54.500 zł. Ma to o tyle znaczenie, iż sam prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy, zawierający informacje o posiadanych przez stronę aktywach, nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, iż strona nie posiada funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Istotne jest w tym względzie, że stan majątku deklarowany we wniosku nie pokrywa się z potencjalną jego formą, uzyskaną w wyniku podjęcia dodatkowych środków w celu zgromadzenia funduszy na postępowanie sądowe. W tym zakresie za wciąż aktualny uznać należy pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w orzeczeniu z 13 września 1937 roku w sprawie o sygn. akt II C 618/37 (publ. w OSN(C) 1938/6/293), w którym wskazano, iż spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ubiegająca się o prawo ubogich (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powoływać na swe zupełnie ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe poprzez żądanie dopłat od wspólników. Analogicznie powyższe może znaleźć zastosowanie w przypadku spółki jawnej i jej wspólniczek – I. L. oraz J. L. Wobec bowiem osiągania przez wspólniczki wskazanych dochodów mogą one wygospodarować środki finansowe na pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Wskazać w tym zakresie należy, iż w praktyce koszty sądowe w niniejszej sprawie ograniczają się do ewentualnego pokrycia kosztów wpisu skargi kasacyjnej, które wynoszą 226 zł. Reasumując, stwierdzić należy, że wszystkie te informacje mają szczególnie istotne znaczenie przy ocenie możliwości płatniczych strony. Fakt, iż spółka funkcjonuje, prowadzi działalność gospodarczą, posiada majątek ruchomy i nieruchomości, reguluje zobowiązania, w szczególności w zestawieniu z wysokością ewentualnych kosztów do jakich poniesienia w ramach tego postępowania będzie Spółka pozwala, zdaniem referendarza, na poniesienie przez skarżącą kosztów postępowania w sprawie. W praktyce koszty w tym postępowaniu dotyczyć będą kosztów wpisu od skargi kasacyjnej, ewentualne inne i przyszłe koszty postępowania niewątpliwie rozłożone zostałyby w czasie. Wskazać przy tym należy, że w judykaturze i piśmiennictwie podnosi się, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi w istocie formę "kredytu" udzielonego przez Skarb Państwa, poprzez rezygnację z należnych opłat sądowych w chwili wszczęcia postępowania przed sądem i wykładania ze środków budżetowych wydatków w jego toku. Reguły tego "kredytowania" stanowią elementy polityki gospodarczej Państwa i mają istotne znaczenie dla podmiotów, które nie dysponują środkami pieniężnymi umożliwiającymi im dochodzenie swoich praw przed sądem. Z drugiej strony "zwolnienie od kosztów sądowych" nie może prowadzić do sytuacji, w której Skarb Państwa stałby się w skali całego kraju "kredytodawcą" pokrywającym koszty dochodzenia praw skarżących przed sądem administracyjnym w sposób całkowicie niezamierzony i pozbawiający dopływu istotnych środków budżetowych z tytułu opłat sądowych. Mając powyższe na uwadze wszystkie podniesione argumenty, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 245 § 3 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu. R.A.