III SA/Łd 855/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III W składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Rady Gminy D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. W. i Rady Gminy D. na zarządzenie zastępcze Wojewody [...] z dnia [...] r. znak [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Pismem z dnia 18 lipca 2011 r. Rada Gminy D. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na zarządzenie zastępcze Wojewody [...] z dnia [...] r. (znak [...] ) w przedmiocie wygaśnięcia mandatu radnego. Sprawa prowadzona była początkowo pod sygn. akt III SA/Łd 856/11. Postanowieniem z dnia 9 listopada 2011 r. Sąd połączył tę sprawę ze sprawą ze skargi Z. W. do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia, postanawiając prowadzić ją pod sygn. akt III SA/Łd 855/11. W dniu 27 sierpnia 2012 r. Rada Gminy D. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata, przedkładając następnie – po wezwaniu Sądu – formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy na druku "PPPr". W złożonym oświadczeniu o majątku i dochodach Gmina wskazała, że wartość majątku lub środków finansowych Gminy D. wyniosła: 1.081.543,56 zł, wartość jej środków trwałych, według bilansu za ostatni rok obrotowy wyniosła 22.014.268,98 zł, rok 2011 zamknęła zyskiem 1.484.844,85 zł. Saldo konta bankowego gminy na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku było ujemne i wynosiło – 277.294,05 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza Rada Gminy D. przestawiła informacje finansowe dotyczące Gminy D., z których wynika, że w budżecie gminy na 2012 r. utworzono obowiązkową rezerwę ogólną, określając jej wysokość na 100.000 zł. Rezerwy celowe określono w kwocie 32.800 zł. Rezerwa ogólna została częściowo wykorzystana i wynosi 42.016,63 zł, a rezerwy celowe wynoszą obecnie 22.800 zł. Gmina poinformowała, że wydatki na pokrycie kosztów postępowania sądowego Rady Gminy D. powinny być uwzględniane w sprawozdaniu Rb-28S w klasyfikacji budżetowej 75022§4300. W roku 2011 koszty te nie występowały i nie były planowane na rok 2012. Postanowieniem z dnia 10 października 2012 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił Radzie Gminy D. przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia Rada Gminy D. wniosła sprzeciw, w którym wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi do ponownego rozpoznania. Gmina ponownie wskazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania (ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika), co w jej ocenie zostało wykazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponadto Gmina nie zaplanowała żadnych środków na pokrycie ewentualnego postępowania sądowego. Ponadto na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wystąpił deficyt na rachunku bieżącym Gminy, co nie zostało w ocenie skarżącej należycie ocenione przez Sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W niniejszej sprawie skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Podkreślenia wymaga, iż strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Powyższe odnosi się również do strony będącej jednostką samorządu terytorialnego. W procedurze planowania swoich wydatków Gmina winna uwzględnić ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych. Oznacza to, że w swoim budżecie winna zabezpieczyć odpowiednie środki na pokrycie tych kosztów. Tym samym odpowiednio wcześniej, w miarę istniejących możliwości Gmina powinna owe środki planować i gromadzić lub zagwarantować możliwość dokonywania przesunięć tych środków z pozycji zarezerwowanych stricte dla Gminy na "inne podmioty", np. organy stanowiące. W ocenie Sądu Gmina nie zrealizowała powyższego obowiązku w sposób należyty. Jak wynika ze złożonego oświadczenia, w planach wydatków na 2012 r. Gmina nie zaplanowała żadnych środków na pokrycie ewentualnych kosztów postępowania sądowego rady gminy, uznając, iż w tej sytuacji koszty takowe winien ponieść Skarb Państwa (co wynika z faktu złożenia przedmiotowego wniosku). Powyższe narusza zasadę równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, a strona, która preferencyjnie traktuje inne zobowiązania w stosunku do zobowiązań publiczno-prawnych nie może zostać zwolniona od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, kiedy roczny budżet Gminy D. sięga ponad dziesięć milionów złotych. Ponadto Gmina wskazała, iż "wypracowała" w roku 2011 zysk w wysokości 1.484.844,85 zł. W ocenie Sądu, wykazywany przez Gminę na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku deficyt na rachunku bieżącym Gminy nie oznacza, że nastąpił trwały brak środków finansowych uniemożliwiający poniesienie kosztów sądowych w sprawie, zwłaszcza w sytuacji, gdy strona nie wykazała faktu nie regulowania bieżących zobowiązań. Ponadto zaplanowane na 2012 r. rezerwy ogólne i celowe Gminy wynosiły łącznie ponad 130.000 zł, a obecnie (w dacie przekazywania informacji o stanie finansów Gminy) wynoszą ok. 64.000 zł, co pozwala Gminie na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Rezerwa ogólna, na etapie wykonania budżetu może być przeznaczona na realizację jakichkolwiek celów budżetowych, to jest na wydatki związane z realizacją zadań publicznych, należących do kompetencji jednostki samorządu terytorialnego. Gmina posiada ponadto środki trwałe w wysokości 22.014.268,98 zł. Uwzględniając powyższe oraz treść art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało uznać, że skarżąca nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie. Przede wszystkim z przedstawionych dokumentów finansowych nie wynika, aby Gmina borykała się z deficytem budżetowym, a wręcz przeciwnie w roku 2011 "wypracowała" nadwyżkę budżetową. Mając na uwadze całość powyższej argumentacji, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 245 § 3 i art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. k.p.